Rozdzióbią nas kruki, wrony - streszczenie krótkie i szczegółowe
W jesienny, deszczowy poranek powstaniec Andrzej Borycki przemyca wozem broń dla upadającego zrywu, gdy niespodziewanie natyka się na rosyjski patrol. Po brutalnym morderstwie bohatera przez ułanów, jego zwłoki oraz porzucony ładunek stają się łupem okolicznego chłopa. Nowela ukazuje tragizm powstania styczniowego, obnażając bezlitosne prawa natury oraz głębokie podziały społeczne, które doprowadziły do narodowej klęski.
Autor: Dagna Wierzbicka
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Streszczenie w pigułce
Akcja toczy się jesienią 1864 roku, w ostatnich dniach powstania styczniowego. Andrzej Borycki, ukrywający się pod pseudonimem Szymon Winrych, samotnie transportuje karabiny w stronę Nasielska. Mężczyzna jest skrajnie wyczerpany, przemoknięty i głodny, ale pozostaje wierny niepodległościowej idei. Niespodziewanie na jego drodze staje patrol ośmiu rosyjskich ułanów. Powstaniec próbuje uciekać, jednak szybko zostaje osaczony. Rosjanie brutalnie go mordują, przebijając bagnetami i strzelając w głowę, a następnie profanują jego ciało. W trakcie ataku ginie jeden z koni pociągowych, a drugi łamie nogę w szprychach wozu. Niedługo po odjeździe żołnierzy na miejscu zbrodni pojawia się okoliczny chłop. Zamiast pochować bohatera z szacunkiem, odmawia krótki pacierz i bez skrupułów ograbia zwłoki z ubrań oraz zabiera część broni. Później wraca, by zedrzeć skórę z martwego konia, a ciało Winrycha wrzuca do dołu po ziemniakach. Nad tragicznym pobojowiskiem krążą jedynie stada wygłodniałych wron i kruków, gotowych rozdziobać resztki.
Streszczenie szczegółowe
Ostatni marsz powstańca
Jesiennym, ponurym i deszczowym świtem Andrzej Borycki kieruje się w stronę Nasielska. Używa fałszywego nazwiska Szymon Winrych. To już trzeci dzień jego samotnej wędrówki. Nocami czuwa i pilnuje wozu, w którym pod chrustem i sianem ukrywa przemycane karabiny.
Bohater jest skrajnie wyczerpany. Nosi ubogie, podarte ubranie i dziurawe, przemoknięte buty. Trudno rozpoznać w nim dawnego prezesa stowarzyszenia śrubstakówŻartobliwe określenie grupy wesołej, beztroskiej młodzieży studenckiej, do której Borycki należał przed wybuchem powstania., wesołego i towarzyskiego Jędrka. Wóz ciągną dwa konie dobrej rasy pociągowej, które Winrych wynajmuje w tajemnicy od ich właściciela.
Powstanie styczniowe dogorywa, ale Winrych nieustannie pragnie walczyć. Pozostaje lojalny wobec idei niepodległości aż do samego końca. Doskonale zdaje sobie sprawę z beznadziejności sytuacji i nadciągającej niewoli narodowej, jednak nie zamierza się poddać.
Spotkanie z Moskalami i śmierć
Niespodziewanie na horyzoncie pojawiają się MoskalePotoczne, często pejoratywne określenie Rosjan, powszechnie używane w literaturze polskiej XIX wieku.. Winrych podejmuje desperacką, lecz bezskuteczną próbę ucieczki. Nie udaje mu się nawet wyprząc i uwolnić koni. Zostaje osaczony przez ośmiu rosyjskich ułanów, którzy błyskawicznie odkrywają ukrytą pod sianem broń.
Oprawcy zasypują go pytaniami. Powstaniec odpowiada im tylko jednym, pogardliwym słowem:
Głupiś!
Rosjanie są bezlitośni. Brutalnie mordują Winrycha, przebijając mu pierś i brzuch bagnetami. Następnie pada strzał w głowę, który rani Andrzeja i zabija jednego z koni.
Ułani przeszukują kieszenie konającego. Wpadają we wściekłość, gdy odkrywają, że wypił całą wódkę. Ze złości rozbijają pustą butelkę o jego czaszkę, kalecząc mu policzki odłamkami szkła. Zimne krople deszczu sprawiają, że Andrzej na moment odzyskuje przytomność. Szeptem odmawia Ojcze nasz, prosząc Boga o odpuszczenie win. Umiera z głębokim przekonaniem o nieśmiertelności duszy.
Scena śmierci Winrycha to klasyczny przykład naturalizmu w literaturze. Żeromski celowo epatuje brutalnością, krwią i fizycznym cierpieniem, aby odrzeć śmierć za ojczyznę z romantycznego mitu i pokazać jej nagą, odrażającą prawdę.
Cierpienie zwierząt i chłopski rabunek
Drugi koń obwąchuje głowę powstańca i instynktownie wyczuwa śmierć. Wystraszone zwierzę szarpie się i próbuje uciec. Niestety, łamie nogę, która niefortunnie utknęła między szprychami wozu. Zwierzę potwornie się męczy.
Koń zaczyna głośno rżeć na widok stada wron zlatujących się do padliny. Ptaki natychmiast zaczynają dziobać głowę zabitego konia. W tym momencie na drodze pojawia się ubogi chłopW noweli Żeromskiego uosabia ciemnotę i brak świadomości narodowej polskiej wsi, która nie rozumiała celów powstania styczniowego. z pobliskiej wioski.
Mężczyzna zauważa zmasakrowane zwłoki człowieka. Odmawia krótki pacierz, po czym z wyraźnym zadowoleniem przeszukuje kieszenie zmarłego. Zdejmuje z niego resztki ubrań, owija nimi zdobyczne karabiny i odchodzi.
Wraca po godzinie z parą własnych koni. Wyprzęga cierpiące zwierzę Winrycha. Uznaje, że kaleki koń do niczego mu się nie przyda, więc próbuje go udusić. Gdy to się nie udaje, po prostu zaprzęga swoje konie do wozu z resztą broni i odjeżdża.
Zbezczeszczenie zwłok
Po południu wieśniak powraca na miejsce zbrodni po raz trzeci. Tym razem jego celem jest zdarcie skóry z martwego konia. Liczy również na to, że drugie zwierzę wreszcie padnie z wyczerpania.
Aby zatrzeć ślady, wrzuca nagie zwłoki Winrycha oraz obdartego ze skóry konia do pobliskiego dołu po ziemniakach. Wracając do domu, czuje ogromną radość. Dziękuje Opatrzności za zdobyty majątek – cieszy się, że zyskał:
tyle żelastwa i rzemienia
Ponurą ciszę przerywa jedynie rżenie żyjącego jeszcze konia. Zwierzę zwraca łeb w stronę bezimiennego grobu powstańca. Nad pobojowiskiem nieustannie krążą stada czarnych wron.