Motyw odmieńca i wykluczenia społecznego
Opowiadanie Andrzeja Sapkowskiego ukazuje Geralta z Rivii jako mutanta, którego społeczeństwo odrzuca z powodu inności. Mechanizm wykluczenia ujawnia się w relacjach wiedźmina z mieszkańcami Wyzimy, traktującymi go wyłącznie jako użyteczne narzędzie. Motyw odmieńca służy obnażeniu ludzkiej hipokryzji i strachu przed tym, co nie mieści się w przyjętych normach.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw w skrócie
Geralt z Rivii funkcjonuje na marginesie świata przedstawionego. Jako wiedźminPłatny zabójca potworów, poddany w dzieciństwie mutacjom dającym nadludzkie zdolności. zapłacił za swoje umiejętności utratą cech powszechnie uznawanych za ludzkie. Trening i alchemiczne eksperymenty pozbawiły go normalnej pigmentacji, a w oczach zwykłych ludzi – także zdolności do odczuwania emocji. Społeczeństwo potrzebuje kogoś, kto wykona najbrudniejszą robotę. Jednocześnie gardzi wykonawcą.
Wykluczenie głównego bohatera opiera się na paradoksie. Jest on zbyt obcy, by zasłużyć na szacunek, i zarazem zbyt skuteczny, by można było go zignorować. Odrzucenie nie zawsze wynika ze złośliwości. Najczęściej rodzi się z pierwotnego strachu przed innością.
Jak motyw się przejawia?
Rozmowa ze starostą Veleradem
Pierwsze spotkanie w WyzimieStolica królestwa Temerii, w której rozgrywa się akcja pierwszego opowiadania o wiedźminie. od razu ustawia pozycję Geralta. StarostaUrzędnik królewski zarządzający danym terytorium. Velerad nie ukrywa niechęci wobec przybysza. Traktuje go z chłodnym dystansem, rzucając krótkie polecenia i dając do zrozumienia, że oczekuje szybkiego załatwienia sprawy. Urzędnik szczegółowo opisuje zagrożenie, ponieważ królestwo desperacko potrzebuje pomocy. Ten dysonans precyzyjnie oddaje mechanizm społecznego ostracyzmu. Odmieniec zyskuje chwilową tolerancję wyłącznie w momencie, gdy staje się użyteczny dla ogółu.
Przesłuchanie Ostrita
Inny wymiar odrzucenia reprezentuje Ostrit. Kiedy wiedźmin przesłuchuje bojaraPrzedstawiciel wyższej warstwy społecznej, magnat dysponujący władzą i majątkiem., próbując poznać prawdę o klątwieMagiczny urok rzucony na matkę Addy, który spowodował, że dziewczynka urodziła się jako potwór., arystokrata usiłuje nim manipulować. Ostrit traktuje mutanta jak bezwolne narzędzie do wynajęcia. Zakłada, że za odpowiednią sumę kupi jego lojalność i zmusi do porzucenia zlecenia. Bogaty człowiek odmawia odmieńcowi prawa do własnych osądów moralnych. Wykluczony traci w oczach elity swoją podmiotowość – nie posiada wartości, a jedynie cenę.
Konfrontacja ze strzygą
Królewna Adda stanowi dosłowne ucieleśnienie odrzucenia. Zamieniona w potwora budzi grozę i żyje w całkowitej izolacji w zamkniętej krypcie. Sapkowski celowo zestawia ze sobą te dwie postacie w jednej przestrzeni. Oboje są produktem okoliczności, na które nie mieli wpływu – Adda padła ofiarą dworskich intryg, a Geralt przeszedł morderczy PrógBolesny i ryzykowny proces mutacji, który przeżywało niewielu kandydatów na wiedźminów.. Decyzja o odczarowaniu królewny zamiast jej zabicia ujawnia najgłębszy sens tej relacji. Tylko ktoś, kto sam doświadczył wykluczenia, potrafi dostrzec człowieka w przerażającej bestii.
Funkcja motywu
Autor wykorzystuje postać mutanta do zadania pytań o zasady przynależności do wspólnoty. Główny bohater nie łamie prawa, nie krzywdzi niewinnych i zapewnia ludziom bezpieczeństwo. Mimo to pozostaje elementem niepożądanym. Historia udowadnia, że stygmatyzacjaSpołeczne naznaczenie i potępienie jednostki lub grupy z powodu określonych cech. rzadko opiera się na racjonalnej ocenie czynów.
Opowiadanie „Wiedźmin” ukazało się w grudniu 1986 roku na łamach miesięcznika „Fantastyka”. Tekst powstał jako praca na konkurs literacki, w którym zajął trzecie miejsce, otwierając Andrzejowi Sapkowskiemu drogę do wielkiej kariery.
Opowiadanie funkcjonuje jako uniwersalny komentarz do mechanizmów społecznych. Człowiek różniący się wyglądem lub sposobem życia spotyka się z podejrzliwością nawet wtedy, gdy ratuje innym życie. Motyw odmieńca pełni rolę moralnego zwierciadła. Zwykli ludzie oceniają powierzchownie, widząc jedynie białe włosy i kocie źrenice. Prawdziwe potwory często kryją się w pałacach, a odrzucony przez społeczeństwo mutant okazuje się najbardziej ludzki ze wszystkich.