Twórczość Wierzyńskiego

Od beztroski do refleksji

Zbigniew Herbert nazwał Wierzyńskiego poetą, który był jak sejsmograf zapisujący dolę narodu. Trudno o trafniejsze podsumowanie. Jego debiutancki tom Wiosna i wino z 1919 roku doskonale odzwierciedlał euforyczne nastroje panujące w odrodzonej ojczyźnie. Wiersze z pierwszych dwóch zbiorów (również Wróble na dachu) są całkowicie pozbawione patosu i uroczystego tonu. Podmiot liryczny to beztroski człowiek zabawy, a świat przedstawiony przypomina dziecięcy plac zabaw. Próżno tu szukać słów takich jak: Polska, naród, obowiązek czy walka.

Poeta skupił się na witalizmieNurt w literaturze afirmujący życie, biologiczną energię, kult młodości i radość istnienia., czym natychmiast urzekł publiczność. Krzysztof Dybciak, ceniony krytyk literacki, tak ocenia ten fenomen:

Pierwszy tom jego wierszy Wiosna i wino miał trzy wydania w latach 1919-1921, był powszechnie recytowany, cytowany i omawiany – został społecznie uznany za najwartościowszy wkład poezji w początkowy okres istnienia niepodległej Polski. Utwory literackie, będące wydarzeniami o doniosłości ogólnospołecznej, zaspokajają zbiorowe potrzeby duchowe, a zatem ujawniają też strukturę czegoś, co można nazwać podświadomością grupy społecznej.

Entuzjazm typowy dla grupy SkamanderNajpopularniejsza polska grupa poetycka dwudziestolecia międzywojennego, do której należał m.in. Wierzyński, Tuwim i Słonimski. z czasem ustąpił miejsca głębszej refleksji egzystencjalnej. Widać to wyraźnie w tomach Wielka Niedźwiedzica, Pamiętnik miłości oraz Rozmowa z puszczą. Poeta porzucił zabawę na rzecz zadumy i melancholii. Zmienił się jego światopogląd, a wraz z nim język poetycki.

Sport, miasto i polityka

Zupełnie odrębnym zjawiskiem w dorobku Wierzyńskiego jest Laur olimpijski (1927). To zbiór piętnastu wierszy o tematyce sportowej, opiewających wielkich mistrzów lat dwudziestych, takich jak Paavo Nurmi, Charles Hoff, Ricardo Zamora czy Charley Paddock.

Dybciak zauważa w tym zbiorze doskonałą zgodność treści z formą. Tematyka sportowej walki, wysiłku i panowania nad własnym ciałem została ujęta w precyzyjne ramy. Poeta sięgnął po klasycyzująceNurt nawiązujący do antyku, charakteryzujący się harmonią, jasnością formy, umiarem i rygorem wersyfikacyjnym. kształty wersyfikacyjne, zachowując przy tym lekkość i wdzięk.

Kolejny tom, Pieśni fanatyczne (1929), przyniósł radykalną zmianę nastroju. Wierzyński zaprezentował w nim mroczną wizję nowoczesnego miasta. Bohaterami wierszy stali się najbiedniejsi mieszkańcy wielkomiejskich suterenCzęściowo zagłębiona w ziemi kondygnacja budynku, często zamieszkiwana przez najbiedniejszą warstwę społeczną. i poddaszy. Miasto w tym tomie przypomina koszmar senny – jest szare, stare i obrzydliwe. Poeta sięgnął tu po estetykę turpizmuZabieg estetyczny polegający na celowym wprowadzaniu do dzieła elementów brzydoty, kalectwa lub rozkładu. oraz ekspresjonizmuKierunek w sztuce dążący do wyrażenia silnych, często skrajnych emocji, posługujący się deformacją i ostrym kontrastem..

W 1936 roku, rok po śmierci Józefa Piłsudskiego, ukazała się Wolność tragiczna. Zbiór ten był przesiąknięty niepokojem o dalsze losy narodu. Wierzyński był gorącym wyznawcą mitu Marszałka. Pisał o nim z fascynacją:

Stworzył on inną szkołę, już nie uczciwości, lecz rozumienia świata. Parał się nie tylko ideami, lecz z życiem, tworzył jego realny kształt. Działał twarzą w twarz wobec żywego przeciwnika, w bezpośrednim z nim starciu, w najsurowszej walce.

Wojna, emigracja i neohumanizm

W okresie II wojny światowej Wierzyński stał się bardem walczącej Polski. Jego poezja miała charakter tyrtejskiLiryka patriotyczna wzywająca do walki w obronie ojczyzny, budząca męstwo i podtrzymująca na duchu. – podtrzymywała na duchu żołnierzy. Tomiki z tego okresu, takie jak Ziemia-Wilczyca, Barbakan warszawski czy Róża wiatrów, przepełnione są tragizmem, goryczą rozczarowań i zawodów.

Zbiór Korzec maku ukazał się w 1951 roku. Wojna bezpowrotnie odebrała poecie ojczyznę i całą rodzinę. Wszystkie jego późniejsze tomiki przenikała wielka tęsknota za Polską, wartości filozoficzne oraz ostre potępienie dla władz PRL-u. Ostatni tom, Czarny polonez (1968), zawierał wyraźne nawiązania do narodowych tradycji romantycznych, nakazujących sprzeciw wobec narzuconej władzy.

Krzysztof Dybciak podsumowuje dojrzałą postawę Wierzyńskiego jako neohumanizmPostawa łącząca akceptację tragizmu losu z etyczną aktywnością, twórczością i obroną podstawowych wartości ludzkich.:

Długie lata doświadczeń i rozmyślań skłoniły Wierzyńskiego do przyjęcia światopoglądowego stanowiska, które określić można jako mężną, opartą na nadziei grę z losem. Życie zgotowało mu wiele nieszczęść, a ponadto sceptycznie oceniał współczesną historię, mimo to bez wahań i do końca swoich dni bronił podstawowych wartości atlantyckiej kultury. (...) Nad postawą buntu, poczuciem samotności społecznej i metafizycznej oraz historycznej klęski górowała postawa neohumanizmu, jednocząca akceptację losu i etyczną aktywność.

Twórczość poetycka Kazimierza Wierzyńskiego

• 1919 (Warszawa) – Wiosna i wino
• 1921 (Warszawa) – Wróble na dachu
• 1923 (Warszawa) – Wielka niedźwiedzica
• 1925 (Warszawa) – Pamiętnik miłości
• 1927 (Warszawa) – Laur olimpijski
• 1929 (Warszawa) – Utwory zebrane
• 1929 (Warszawa) – Rozmowa z puszczą
• 1929 (Warszawa) – Pieśni fanatyczne
• 1933 (Warszawa) – Gorzki urodzaj
• 1936 (Warszawa) – Wolność tragiczna
• 1938 (Warszawa) – Kurhany
• 1940 (Nicea) – Barbakan warszawski
• 1941 (Londyn) – Ziemia-wilczyca
• 1942 (Nowy Jork) – Róża wiatrów
• 1944 (Nowy Jork) – Ballada o Churchillu
• 1945 (Nowy Jork) – Podzwonne za kaprala Szczapę
• 1946 (Londyn) – Krzyże i miecze
• 1951 (Londyn) – Korzec maku
• 1954 (Nowy Jork) – Siedem podków
• 1960 (Paryż) – Tkanka ziemi
• 1964 (Paryż) – Kufer na plecach
• 1968 (Paryż) – Czarny polonez
• 1969 (Paryż) – Sen mara

Twórczość prozatorska Kazimierza Wierzyńskiego

• 1933 (Warszawa) – Granice świata
• 1938 (Lwów) – W garderobie duchów
• 1939 (Warszawa) – O Bolesławie Leśmianie
• 1943 (Nowy Jork) – Współczesna literatura polska
• 1944 (Nowy Jork) – Pobojowisko
• 1953 (Nowy Jork) – Życie Chopina
• 1966 (Londyn) – Cygańskim wozem. Miasta. Ludzie. Książki
• 1966 (Londyn) – Moja prywatna Ameryka