Antygona to tragedia antyczna Sofoklesa, napisana około 442 roku p.n.e., należąca do tzw. trylogii tebańskiej, obok Króla Edypa i *Edypa w Kolonie. W utworze zachowana jest zasada trzech jedności: czasu, miejsca i akcji. Centralnym konfliktem dramatu jest zderzenie prawa boskiego z prawem ludzkim – niepisanych zasad moralnych z wolą władcy.

Spis treści

1. Antygona - krótkie streszczenie
2. Antygona - szczegółowe streszczenie

Antygona krótkie streszczenie

Akcja toczy się przed pałacem królewskim w Tebach. Antygona i Ismena dowiadują się, że ich bracia – Eteokles i Polinejkes – zginęli w bratobójczej walce o tron. Kreon, nowy władca Teb, uznał Polinejkesa za zdrajcę i zakazał pochowania jego ciała, co według wierzeń greckich skazywało duszę na wieczną tułaczkę. Antygona postanawia sprzeciwić się temu rozkazowi, kierowana miłością do brata i poczuciem obowiązku religijnego. Ismena, w obawie przed karą, odmawia pomocy.

Do Kreona przybywa strażnik pilnujący zwłok Polinejkesa z wiadomością, że ktoś pochował ciało zdrajcy. Wkrótce doprowadzona zostaje Antygona – schwytana na gorącym uczynku. Dziewczyna bez wahania przyznaje się do winy. Miłość do brata i prawo boskie są dla niej ważniejsze niż rozkaz króla. Kreon, widząc w jej czynie nie tylko nieposłuszeństwo, ale zamach na swój autorytet, skazuje Antygonę na śmierć głodową w skalnej grocie.

Za Antygoną wstawia się Hajmon – syn Kreona i jej narzeczony. Przekonuje ojca, że lud Teb potępia jego decyzję. Grozi, że jeśli ukochana straci życie, sam też odbierze sobie życie. Kreon pozostaje nieugięty, uważając ustępstwo za oznakę słabości władcy.

Do Kreona przybywa niewidomy wróżbita Tejrezjasz. Ostrzega, że upór króla ściągnie na miasto gniew bogów, a on sam straci najbliższych. Dopiero te słowa skłaniają Kreona do cofnięcia wyroku. Wyrusza, by uwolnić Antygonę i pochować Polinejkesa – lecz jest już za późno. Antygona powiesiła się w grocie. Hajmon, znajdując ciało ukochanej, zabija się przy jej zwłokach. Eurydyka, matka Hajmona i żona Kreona, dowiedziawszy się o śmierci syna, również odbiera sobie życie. Kreon zostaje sam – pozbawiony władzy nad kimkolwiek, w pełni świadom, że to jego pycha doprowadziła do tragedii.

Antygona szczegółowe streszczenie

Prologos

Dramat podzielony jest na: prologos (wprowadzenie w akcję), parodos (wejście chóru), epejsodiony (sceny) i stasimony (pieśni chóru), eksodos (wyjście chóru). Występuje także kommos - lament głównej bohaterki. - zobacz: Budowa Antygony

Akcja dramatu toczy się w Tebach, którymi rządzi Kreon. Niedawno rozegrała się tragiczna bitwa, w której naprzeciw siebie stanęli dwaj bracia walczący o władzę – Eteokles i Polinejkes. Obaj bracia zginęli w walce. Kreon wydał kontrowersyjny rozkaz: Eteoklesa, który bronił miasta, nakazał pochować z honorami, natomiast Polinejkesa, który najechał Teby z pomocą obcej armii, surowo zakazał grzebać.




Antygona, siostra poległych braci, żali się młodszej siostrze Ismenie na nieszczęścia, które spadły na ich ród. Powodowana miłością do brata, pragnie go pochować mimo zakazu Kreona.

Pochówek jest dla Antygony kwestią najwyższej wagi – zgodnie z wierzeniami starożytnych Greków brak pochówku skazywał duszę zmarłego na wieczną tułaczkę po ziemi i uniemożliwiał jej podróż do Hadesu.
Ismena, bojąc się gniewu Kreona, odmawia pomocy i nie chce działać wbrew prawu. Antygona, rozżalona, lecz niezłomna w swojej decyzji, postanawia sama dokonać pochówku brata.

Parodos

Na scenę wkracza Chór złożony ze starców tebańskich, którzy przybyli na wezwanie Kreona. Śpiewają triumfalną pieśń, sławiącą Eteoklesa, który pokonał najeźdźcę Polinejkesa.

Epejsodion I

Na scenie pojawia się Kreon w towarzystwie heroldów. Przypomina zebranym, że jako brat Jokasty – matki Edypa – ma prawo przejąć władzę po śmierci jej synów. Przedstawia swoją wizję rządów: dobro państwa jest dla niego ważniejsze od więzi rodzinnych. Ogłasza starcom decyzję o zakazie pochowania ciała Polinejkesa i prosi ich o pomoc w egzekwowaniu tego postanowienia.

Strażnik, pełen lęku o własne życie, donosi Kreonowi, że ktoś – wbrew królewskiemu zakazowi – pochował ciało Polinejkesa. Sprawca pozostaje nieznany. Kreon wpada w gniew, traktując ten czyn jako otwarty bunt przeciwko swojej władzy. Oskarża Strażnika o przyjęcie łapówki i grozi śmiercią wszystkim strażnikom, jeśli winowajca nie zostanie ujęty.

Stasimon I

Chór śpiewa pieśń opiewającą dokonania człowieka i potęgę jego rozumu. Człowiek ukazany jest jako ten, który ujarzmił naturę i zdobył świat. Ostatnia zwrotka dotyczy stosunku człowieka do władzy.
Chór chwali tego, kto strzeże praw ojczyzny, i gani tego, kto łamie praworządność. Co znamienne, nie mówi o posłuszeństwie wobec władcy, lecz wobec kraju – staje tym samym po stronie demokracji w stylu ateńskim, nie zaś po stronie Kreona.

Epejsodion II

Strażnik sprowadza na scenę schwytaną Antygonę, przyłapaną na gorącym uczynku – próbowała ponownie pochować ciało Polinejkesa, które na rozkaz Kreona zostało odkopane.

Przed obliczem Kreona Antygona bez wahania przyznaje się do czynu. Wyjaśnia, że działała świadomie – wiedziała o zakazie, lecz prawo boskie nakazujące grzebanie zmarłych jest dla niej ważniejsze od prawa ludzkiego, nawet królewskiego. Jest gotowa ponieść najwyższą karę i nie okazuje skruchy – jest dumna ze swojego postępowania.

W pewnej chwili na scenie pojawia się Ismena. Kreon oskarża ją o współudział w złamaniu zakazu. Ismena nie zaprzecza – wręcz chce wziąć na siebie część winy i razem z siostrą stanąć w obliczu śmierci. Antygona odrzuca jednak tę ofiarę, zaprzeczając udziałowi Ismeny w pochówku. Ismena, pragnąc ocalić siostrę, odwołuje się do jej zaręczyn z Hajmonem, synem Kreona. Ten jednak stwierdza, że nie pragnie takiej żony dla swojego syna, i zarządza areszt dla obu kobiet.

Stasimon II

Starcy biadają nad nieszczęściami, które od pokoleń prześladują ród królewski. Przestrzegają przed zgubną pychą – jest to wyraźna aluzja do postępowania Kreona i jego bezwzględnego egzekwowania własnych praw.

Epejsodion III

Na scenę wchodzi Hajmon, który zdążył już dowiedzieć się o losie narzeczonej. Kreon radzi synowi, by poszukał sobie godniejszej wybranki, bo Antygona nie jest dla niego odpowiednią żoną. Hajmon opowiada ojcu, co mówi lud. Mieszkańcy Teb współczują Antygonie i uważają, że wyrok jest niesprawiedliwy. Kreon reaguje gniewem, podejrzewając, że syn stanie po stronie narzeczonej i będzie próbował ją ratować.

Władca nie chce jednak bezpośrednio splamić się krwią krewnej i ściągnąć na miasto boskiego gniewu. Postanawia więc zamurować Antygonę żywcem w grocie, pozostawiając jej odrobinę jedzenia.

Stasimon III

Chór śpiewa hymn na cześć Erosa – boga miłości. Pieśń ta zastępuje scenę pożegnania Antygony i Hajmona, której Sofokles nie wprowadził wprost do dramatu.

Epejsodion IV

Antygona jest prowadzona na stracenie. Całą scenę wypełnia kommos – żałobny lament bohaterki, przeplatany pieśniami Chóru. Po zakończeniu lamentu Antygona zostaje wyprowadzona poza mury miasta.

Stasimon IV

Chór przywołuje postaci z mitologii, które podobnie jak Antygona cierpiały i zginęły w wyniku niesprawiedliwości lub wyroku losu.

Epejsodion V

Na scenie pojawia się wieszcz Tejrezjasz. Ostrzega Kreona, że jego upór sprowadzi nieszczęście zarówno na niego samego, jak i na całe miasto. Przekonany w końcu przez proroka, Kreon zmienia zdanie i postanawia ułaskawić Antygonę oraz pochować Polinejkesa. Wybiega, by uwolnić dziewczynę z zamurowanej groty.

Stasimon V

Chór zanosi modlitwę do Dionizosa-Bakchusa, patrona i opiekuna Teb, z prośbą o pomoc i łaskę dla miasta.

Eksodos

Posłaniec przynosi tragiczne wieści: Antygona powiesiła się w grocie, a Hajmon, znalazłszy martwą narzeczoną, w rozpaczy odebrał sobie życie. Gdy Eurydyka, żona Kreona, dowiaduje się o śmierci syna, również popełnia samobójstwo. Kreon zostaje sam – pozbawiony syna, żony i sensu władzy. Jego pycha i nieustępliwość doprowadziły do zagłady całej rodziny.

Na zakończenie Chór podkreśla najważniejszą naukę płynącą z dramatu: należy wypełniać wolę bogów i wystrzegać się pychy, bo to ona jest źródłem największych tragedii.

  Dowiedz się więcej