Bieguni – Olga Tokarczuk

Kompozycja i gatunek

Książka, uhonorowana Nagrodą Literacką Nike oraz Nagrodą Nobla, wymyka się tradycyjnym klasyfikacjom. Tokarczuk stworzyła powieść konstelacyjnąPowieść konstelacyjna Utwór zbudowany z luźno powiązanych fragmentów, które dopiero w umyśle czytelnika układają się w spójną całość.. Zamiast jednej, ciągłej fabuły otrzymujemy zbiór anegdot, esejów, notatek z podróży i opowiadań. Spaja je postać bezimiennej narratorki. To współczesna nomadka, która żyje w pociągach, hotelach i na lotniskach, obserwując świat z perspektywy ciągłego przemieszczania się.

Bohaterowie i ich ucieczki

Wśród wielu przeplatających się historii wyróżnia się opowieść o Kunickim. Mężczyzna spędza wakacje na chorwackiej wyspie, gdzie nagle znikają jego żona i syn. Ich powrót po kilku dniach nie przynosi ulgi, lecz rodzi w bohaterze narastającą obsesję i poczucie utraty kontroli nad życiem.

Zupełnie inny wymiar ucieczki prezentuje Annuszka. Kobieta, przytłoczona opieką nad ciężko chorym dzieckiem i szarą codziennością w Moskwie, pewnego dnia wychodzi z domu. Zamiast wrócić, dołącza do bezdomnych żyjących na stacjach metra, odcinając się od dotychczasowej tożsamości.

Pisarka sięga również po postacie historyczne. Filip Verheyen, siedemnastowieczny flamandzki anatom, bada własną amputowaną nogę, szukając w tkankach odpowiedzi na pytania o naturę bólu i duszę. Z kolei w XIX wieku Józefina Soliman pisze listy do cesarza, domagając się wydania i godnego pochówku wypchanego ciała swojego ojca, wystawionego w wiedeńskim gabinecie osobliwościGabinet osobliwości Dawna forma muzeum, w którym gromadzono rzadkie okazy przyrodnicze, anatomiczne anomalie i egzotyczne przedmioty..

Filozofia ruchu

Tytuł książki odwołuje się do osiemnastowiecznej rosyjskiej sekty biegunówBieguni (biegusi) Odłam prawosławnych staroobrzędowców wierzących, że zło i antychryst przejmują władzę nad światem, a ratunkiem jest ciągła wędrówka.. Jej wyznawcy wierzyli, że szatan ma władzę tylko nad tym, co stałe i osiadłe. Człowiek w ruchu pozostaje poza jego zasięgiem. Tokarczuk przenosi tę koncepcję w realia XXI wieku. Podróż nie jest tu turystyką ani relaksem. To sposób istnienia i próba ucieczki przed przemijaniem oraz ostateczną śmiercią.

Dobrze wiedzieć
Przydatnym kontekstem dla powieści jest koncepcja "nie-miejsc" (fr. non-lieux) stworzona przez antropologa Marca Augé. Są to przestrzenie tranzytowe – lotniska, autostrady, pokoje hotelowe – pozbawione tożsamości, historii i relacji, w których człowiek staje się całkowicie anonimowy.

Ciało jako jedyny dom

Równorzędnym tematem powieści jest ludzka anatomia. Narratorka traktuje ciało jako jedyny prawdziwy dom człowieka, jedyny stały punkt odniesienia w płynnej rzeczywistości. Książka obfituje w opisy preparowania zwłok, wizyt w muzeach anatomicznych i zainteresowania plastynacjąPlastynacja Nowoczesna metoda konserwacji tkanek polegająca na zastąpieniu wody i tłuszczów w ciele specjalnymi polimerami.. Te makabryczne z pozoru motywy służą refleksji nad kruchością życia. Konserwowanie ciał to kolejna, obok podróży, despercka próba zatrzymania czasu.

Kontekst maturalny

Na egzaminie dojrzałości utwór Tokarczuk sprawdza się przy tematach związanych z kondycją człowieka współczesnego. Możesz odwołać się do tej lektury, pisząc o:

poszukiwaniu własnej tożsamości w świecie bez granic,
relacji między ciałem a duszą,
różnych obliczach ucieczki przed rzeczywistością,
motywie wędrówki (homo viator) w ujęciu ponowoczesnym.

Rozbita, fragmentaryczna forma tekstu oddaje chaos i tempo dzisiejszego świata. Pisarka udowadnia, że sama struktura dzieła niesie równie silny przekaz, co opowiadana w nim historia.