Motyw podróży
Motyw podróży w powieści Olgi Tokarczuk to nie tylko fizyczne przemieszczanie się, ale przede wszystkim głęboka filozofia życiowa chroniąca przed złem. Artykuł omawia, jak ciągły ruch przejawia się w losach poszczególnych bohaterów, od ucieczek po wędrówki ludzkich szczątków. Przedstawia również funkcję tego motywu jako formy buntu przeciwko unieruchomieniu i opresyjnym instytucjom.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W Biegunach Olgi Tokarczuk podróż przestaje być sposobem dotarcia do celu, a staje się celem samym w sobie. Tytuł odsyła do prawosławnej sekty biegunówOdłam staroobrzędowców w Rosji, wierzący, że światem rządzi Antychryst, a jedynym ratunkiem przed złem jest nieustanna wędrówka., których członkowie wierzyli, że zbawienie można osiągnąć wyłącznie przez wieczny ruch. Bezimienna narratorka wyznaje podobną zasadę: bezruch jest niebezpieczny, bo pozwala złu cię dopaść. To, co się porusza, trwa dłużej niż to, co stoi w miejscu. Nomadyczny tryb życia, spanie na lotniskach i traktowanie dworców jako naturalnego środowiska to dla niej jedyna uczciwa odpowiedź na zmienną rzeczywistość. Stały adres oznacza zakorzenienie, a zakorzenienie to metaforyczna śmierć.
Jak motyw się przejawia?
Wakacyjny koszmar Kunickiego
Podczas urlopu na chorwackiej wyspie Vis żona i dziecko Kunickiego nagle znikają. Mężczyzna wpada w panikę i rozpoczyna chaotyczne, obsesyjne poszukiwania po całej okolicy. Jego przemieszczanie się jest wymuszone przez los i naznaczone ogromnym lękiem. Wędrówka Kunickiego to podróż w głąb własnej bezradności. Pokazuje, że ruch nie zawsze przynosi wyzwolenie. Czasem staje się pułapką i udręką.
Ucieczka Annuszki w moskiewskie metro
Zupełnie inny wymiar ma historia Annuszki, matki niepełnosprawnego dziecka, która pewnego dnia wychodzi z domu i nie wraca. Kobieta zanurza się w podziemiach moskiewskiego metra, jeżdżąc bez celu od stacji do stacji. Spotyka tam bezdomną kobietę, która wprowadza ją w świat miejskich nomadówCzłowiek nieposiadający stałego miejsca zamieszkania, przemieszczający się z miejsca na miejsce.. Dla Annuszki podróż staje się desperacką próbą odzyskania kontroli nad własnym życiem i ucieczką od przytłaczającej, beznadziejnej codzienności.
Anatomia i wędrująca noga Filipa Verheyena
Tokarczuk radykalnie rozszerza pojęcie podróży na materię i ludzkie ciało. Siedemnastowieczny flamandzki anatomNaukowiec zajmujący się budową organizmów, często przeprowadzający sekcje zwłok. Filip Verheyen po amputacji własnej nogi postanawia ją wypreparowaćOddzielanie tkanek i narządów w celach badawczych lub muzealnych, aby zapobiec ich rozkładowi. i badać. Z czasem ta część ciała dosłownie oddziela się od właściciela. Trafia do kolekcji, krąży po muzeach i przeżywa swojego gospodarza. Wędrowcem w powieści okazuje się więc nie tylko ludzka świadomość, ale również tkanki i kości, które pokonują przestrzeń niezależnie od woli człowieka.
Funkcja motywu
W powieści ciągły ruch stanowi egzystencjalną koniecznośćWewnętrzny przymus wynikający z samej natury ludzkiego istnienia i poszukiwania sensu. oraz jedyny sposób na przetrwanie w świecie pozbawionym stałych punktów odniesienia. Motyw ten służy autorce do ostrej krytyki osiadłości, która nierozerwalnie wiąże się z kontrolą, władzą i przemocą. Instytucje takie jak państwa czy muzea za wszelką cenę próbują zatrzymać to, co powinno się poruszać.
Angelo Soliman był historyczną postacią – Afrykaninem, który zrobił karierę na wiedeńskim dworze. Po śmierci jego ciało zostało wbrew woli rodziny spreparowane i wystawione w cesarskim gabinecie osobliwości jako egzotyczny eksponat.
Tragiczne konsekwencje tego unieruchomienia widać w historii Józefiny Soliman. Jej ojciec po śmierci został zamieniony w eksponat w cesarskiej kolekcji w Wiedniu. Córka pisze błagalne listy do cesarza, domagając się chrześcijańskiego pochówku. Ta opowieść udowadnia, że zatrzymanie ludzkiego ciała przez europejskie instytucje to akt brutalnej przemocy. Ostatecznie podróż w Biegunach odpowiada na pytanie o przemijanie. Zostaje tylko sam ruch. Nawet fragmentaryczna, sylwiczna formaGatunek piśmiennictwa łączący teksty o różnej tematyce i formie, charakteryzujący się luźną, fragmentaryczną kompozycją. książki jest dowodem tej tezy. Powieść nie dociera do jednego, z góry założonego celu, lecz krąży, urywa się i zaczyna od nowa.