Anka - analiza i interpretacja

Wiersz w pigułce

Zbiór „Anka” stanowi poetycki pamiętnik z najtrudniejszego okresu życia Władysława Broniewskiego. Poeta napisał te utwory, próbując poradzić sobie z nagłą utratą dorosłej córki. Cykl poetyckiZbiór wierszy powiązanych tematycznie, kompozycyjnie lub ideowo, stanowiący spójną całość. odchodzi od patosu na rzecz bólu wyrażonego prostym, niemal potocznym językiem. Podmiot liryczny mierzy się tu z pustką, której nie potrafi zapełnić żadna ideologia. To jedno z najważniejszych dzieł polskiej liryki żałobnejZbiór utworów poetyckich wyrażających żal, smutek i refleksję po śmierci bliskiej osoby. XX wieku.

• Autor: Władysław Broniewski
• Tytuł: Anka (cykl)
• Data powstania: 1955 (większość utworów), wydanie 1956
• Epoka: Współczesność
• Rodzaj literacki: Liryka
• Gatunek: Cykl elegijny
• Budowa: Zróżnicowana (zarówno wiersz wolnyUtwór o swobodnej budowie, bez stałego układu rymów, rytmu i równej liczby sylab w wersach., jak i utwory o regularnej budowie stroficznej)

Sytuacja liryczna

Podmiotem lirycznymFikcyjna osoba mówiąca w wierszu, wyrażająca swoje przeżycia, myśli i emocje. w cyklu jest osierocony ojciec. Mówi on w pierwszej osobie, kierując słowa bezpośrednio do zmarłej córki, Joanny. Sytuacja liryczna to stan permanentnej żałoby. Ojciec znajduje się w przestrzeni pełnej wspomnień, często w nocy, gdzie analizuje swoje uczucia, poczucie winy i bezsens dalszej egzystencji.

Analiza i interpretacja

Cykl „Anka” to poetycki zapis rozpadu świata. Śmierć dziecka niszczy dotychczasowe fundamenty egzystencji podmiotu lirycznego. Broniewski zderza swój racjonalny światopogląd z irracjonalnością śmierci. W wierszu „Na uboczu” mówiący określa siebie jako „materialistę dziejowego”. Użycie tego epitetuWyraz określający rzeczownik, uwydatniający jego cechy. podkreśla jego lewicowe, laickie przekonania. Zestawienie tej postawy z „płaczącym słowem” pokazuje bezradność ideologii wobec osobistej tragedii. Ojciec nie szuka pocieszenia w religii. Odrzuca wizję zaświatów. Wykrzyknienie „nie widzę cię w żadnym niebie / i nie chcę takich nieb!” z utworu „Anka, to już trzy i pół roku” brutalnie ucina wszelkie próby metafizycznego pocieszenia. Brak wiary potęguje ból. Zamyka mówiącego w doczesności.

Język cyklu uderza prostotą. Broniewski rezygnuje z wyszukanych metaforZestawienie wyrazów, które zyskują nowe, niedosłowne znaczenie. na rzecz liryki bezpośredniejTyp liryki, w którym podmiot liryczny wypowiada się w pierwszej osobie, wprost wyrażając swoje uczucia.. Wersy takie jak „A ja myślę i myślę o tobie / po przebudzeniu, przed snem...” budują rytm oparty na natrętnych powtórzeniach. To nie jest wystudiowany trenUtwór liryczny o charakterze żałobnym, poświęcony zmarłej osobie, wyrażający żal po jej stracie., lecz autentyczny szloch. Powtarzanie zaimków („o mnie, osieroconym przez ciebie”) skupia uwagę na ocalałym. Paradoksalnie to ojciec czuje się jak porzucone dziecko.

W wierszu „Obietnica” pojawia się motyw poety i poezjiLiteracki temat refleksji nad rolą twórcy, sensem pisania i siłą sztuki.. Ojciec przypomina sobie dawne zobowiązanie. Chciał, by jego wiersze niosły „pokój i światło, / miłość, nadzieję, radość”. PrzerzutniaPrzeniesienie części zdania do następnego wersu, co zmienia intonację i akcentuje wybrane słowa. w słowach „niełatwo / nieść wiersz i pod nim upadać” fizycznie rozrywa zdanie. Naśladuje ciężar przygniatający twórcę. Poezja przestaje być darem. Staje się brzemieniem.

Ten sam utwór wprowadza mroczne obrazowanie. Rozpacz przybiera formę „straszliwego ptaszydła”. Ten neologizmNowo utworzony wyraz, często służący oddaniu specyficznego odcienia znaczeniowego. połączony ze zgrubieniem wywołuje duszny nastrój nocnego koszmaru. Zwierzęca personifikacjaNadanie przedmiotom, zjawiskom lub zwierzętom cech ludzkich. bólu pokazuje, że cierpienie jest drapieżnikiem. Atakuje w chwilach słabości. Podmiot liryczny zapowiada jednak walkę: „Oberwę, oberwę jej skrzydła”. AnaforycznePowtórzenie tego samego słowa lub zwrotu na początku kolejnych wersów lub zdań. powtórzenia czasowników dynamizują tekst. Pokazują desperacką próbę powrotu do życia.

Skoro nie ma nieba, jedyną formą nieśmiertelności pozostaje pamięć. W późniejszym wierszu „Bratek” (1961) podmiot liryczny deklaruje: „Anka, pożyję, dopóki będę / Ten bratek biały / Oplatał w miłość, śmierć i legendę”. Kwiat staje się tu symbolemMotyw lub znak mający, poza znaczeniem dosłownym, ukryty, wieloznaczny sens. kruchej pamięci. Broniewski nawiązuje do horacjańskiego toposuUtrwalony w kulturze motyw, obraz lub temat powtarzający się w literaturze. non omnis moriar(łac. nie wszystek umrę) – topos literacki oznaczający wiarę w nieśmiertelność artysty dzięki jego dziełom.. Modyfikuje go jednak. To nie poeta przetrwa w wierszach. Jego córka przetrwa tak długo, jak długo on będzie o niej pisał.

Środki stylistyczne

• Epitet – „straszliwym ptaszydłem” – uwydatnia grozę i przytłaczający charakter nocnych myśli.
• Przerzutnia – „niełatwo / nieść wiersz” – akcentuje trud tworzenia i fizyczny ciężar żałoby.
• WykrzyknienieZdanie lub równoważnik zdania zakończony wykrzyknikiem, wyrażający silne emocje. – „nie widzę cię w żadnym niebie / i nie chcę takich nieb!” – wyraża gwałtowny bunt przeciwko religijnym pocieszeniom.
• PowtórzenieCelowe użycie tych samych słów lub konstrukcji dla podkreślenia znaczenia lub rytmizacji. – „A ja myślę i myślę o tobie” – oddaje natrętność wspomnień, od których nie można uciec.
• ApostrofaBezpośredni, uroczysty zwrot do osoby, bóstwa, pojęcia lub przedmiotu. – „córeczko moja daleka...” – buduje bezpośredni, intymny kontakt ze zmarłą, skracając dystans emocjonalny.

Konteksty

Biograficzny: Joanna Kozicka zmarła 1 września 1954 roku. Oficjalną przyczyną było zatrucie gazem, choć pojawiały się spekulacje o samobójstwie. Była utalentowaną reżyserką, absolwentką paryskiego instytutu filmowego. Przed śmiercią pracowała z ojcem nad filmem ilustrującym jego poemat „Wisła”. Jej śmierć doprowadziła Broniewskiego do załamania nerwowego, choroby alkoholowej i przymusowego pobytu w zakładzie psychiatrycznym w Kościanie, przeciwko czemu protestował głodówką.

Literacki: Naturalnym skojarzeniem dla cyklu Broniewskiego są „Treny” Jana Kochanowskiego. Oba zbiory to zapis ojcowskiego bólu i głębokiego kryzysu światopoglądowego. Kochanowski musiał zrewidować swój humanizm renesansowyPrąd umysłowy stawiający w centrum zainteresowania człowieka, jego godność i wszechstronny rozwój. i wiarę w Boga. Broniewski mierzył się z tragedią jako zdeklarowany ateista. Jego elegiaUtwór liryczny o treści poważnej, refleksyjnej, często utrzymany w tonie smutku i żałoby. jest pozbawiona metafizycznej nadziei na spotkanie po śmierci. Cykl można również zestawić z wierszami Broniewskiego poświęconymi jego drugiej żonie, Marii (np. „Ręka umarłej”), które charakteryzuje podobny, surowy liryzm.

Matura

Cykl „Anka” doskonale sprawdza się w tematach maturalnych dotyczących:

• Motywów: żałoba, śmierć, miłość ojcowska, kryzys światopoglądowy, pamięć, poezja i poeta.
• Zestawień: „Treny” Jana Kochanowskiego (różne postawy wobec śmierci dziecka i Boga), „Bema pamięci żałobny rapsod” Cypriana Kamila Norwida (odmienny, patetyczny charakter żałoby), wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (śmierć młodych ludzi, przerwane życie).