Cesarz - opracowanie

Czas i miejsce akcji

W przypadku reportażuGatunek publicystyczno-literacki oparty na autentycznych wydarzeniach i relacjach świadków. Kapuścińskiego trudno mówić o tradycyjnej akcji. Książka składa się z wywiadów przeprowadzonych w Addis AbebieStolica i największe miasto Etiopii, polityczne centrum kraju.. Rozmowy pochodzą z trzech okresów: schyłku panowania Hajle SellasjeOstatni cesarz Etiopii, panujący w latach 1930–1974., trwającej rewolucjiZbrojne, gwałtowne obalenie panującego ustroju politycznego. oraz czasu tuż po śmierci władcy.

Opowieści dworzan przenoszą czytelnika za mury pilnie strzeżonego pałacu. Wielka siedziba cesarza powalała przepychem. Składała się z wielu reprezentacyjnych pomieszczeń: Wielkiej Sali, Sali Tronowej, Sali Audiencji czy Złotej Sali. Każda miała własny personel. Kapuściński rozmawiał m.in. z lokajemSłużący domowy, często w liberii, wykonujący polecenia pracodawcy. trzecich drzwi:

Sala ta miała trzy pary drzwi, więc było trzech lokajów otwierająco-zamykających, ale ja miałem pozycję pierwszą, gdyż przez moje drzwi przechodził cesarz.

Kompleks pałacowy obejmował parki, ogrody i parking dla dwudziestu siedmiu samochodów władcy, głównie luksusowych rolls-royce'ówBrytyjska marka niezwykle luksusowych i drogich samochodów.. Cesarz mieszkał w nowym pałacu naprzeciw Africa Hall, a oficjalne obowiązki pełnił w starym pałacu zbudowanym przez cesarza MenelikaMenelik II, twórca nowoczesnego państwa etiopskiego na przełomie XIX i XX wieku..

Kapuściński barwnie opisał stolicę z czasu swojego pierwszego pobytu w 1963 roku. Addis Abeba przypominała wielką wieś w gajach eukaliptusowych. Na trawnikach przy Churchill Road pasły się krowy, a samochody stawały, gdy koczownicyLudy nieposiadające stałego miejsca zamieszkania, wędrujące ze swoimi stadami. przeganiali wielbłądy. Miasto zmieniło oblicze dopiero na szczyt przywódców afrykańskich. Spychacze zrównały z ziemią lepianki, a murarze postawili wysoki mur w narodowych barwach, by zasłonić przed gośćmi biedę.

Chronologia historyczna w książce obejmuje niemal pół wieku. Najwcześniejszy moment to opis koronacji z 2 listopada 1930 roku, zaczerpnięty od brytyjskiego pisarza Evelyna WaughaBrytyjski pisarz i dziennikarz, świadek koronacji Hajle Sellasje.. Kolejne dekady to czas reform. W 1950 roku cesarz wydał dekretAkt prawny wydany przez władzę wykonawczą, mający moc ustawy. znoszący niewolnictwo i zlikwidował okrutne metody wykrywania złodziei.

Przełomem był rok 1960. Pod nieobecność cesarza, przebywającego w Brazylii, doszło do nieudanego puczuZamach stanu, nagłe i niezgodne z prawem przejęcie władzy w państwie.. Prawdziwy koniec nadszedł jednak w lutym 1974 roku. Podwyżka cen benzyny wywołała strajk taksówkarzy, do których dołączyli nauczyciele i studenci. Zamieszki przerodziły się w ogólnonarodowy bunt.

12 września 1974 roku odczytano akt detronizacjiOficjalne pozbawienie władcy tronu i władzy.. Władzę przejął Tymczasowy Komitet WojskowyJunta wojskowa (Derg), która obaliła cesarza i wprowadziła rządy komunistyczne.. RebelianciUczestnicy zbrojnego buntu przeciwko legalnej władzy. osadzili starego monarchę w pałacu Menelika. Zmarł tam 27 sierpnia 1975 roku. Depesza Agence France Presse(AFP) Jedna z największych na świecie agencji prasowych, z siedzibą w Paryżu. poinformowała o niewydolności krążenia, choć okoliczności śmierci do dziś budzą wątpliwości.

Problematyka: studium dyktatury

„Cesarz” to uniwersalne studium powstania i upadku państwa totalitarnegoSystem, w którym władza kontroluje wszystkie dziedziny życia obywateli, stosując terror.. Kapuściński sam przyznawał, że chciał napisać książkę o mechanizmach dyktatury.

Hajle Sellasje rządził jednoosobowo. Zbudował aparat państwowyZespół organów i instytucji służących do sprawowania władzy w państwie. oparty na terrorze. W Etiopii nie istniała żadna opozycja politycznaUgrupowania sprzeciwiające się polityce rządu i dążące do przejęcia władzy.. DyktatorWładca absolutny, sprawujący rządy często przy użyciu siły i terroru. kontrolował armię, policję i ugrupowania paramilitarneUzbrojone organizacje, które nie wchodzą w skład regularnej armii państwowej.. Wokół siebie stworzył potężny kult jednostkiBezkrytyczne uwielbienie i wyolbrzymianie zasług przywódcy państwa.. Nosił tytuły: Zwycięski Lew Plemienia Judy, Wybraniec Boży, Król Królów.

W kreowaniu wizerunku posługiwał się populizmemGłoszenie haseł zgodnych z oczekiwaniami społeczeństwa w celu zdobycia poparcia. i propagandąCelowe działanie zmierzające do ukształtowania określonych poglądów i zachowań.. Niepopularnymi decyzjami obarczał ministrów, a sam przypisywał sobie zasługi za wszelkie dobrodziejstwa. Ten zdeprawowany, uzależniony od luksusu analfabetaOsoba nieumiejąca czytać ani pisać. dobierał elity według specyficznego klucza. Nie liczyły się kompetencje, lecz lojalność i podatność na korupcjęNadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści..

Etiopia opierała się na powszechnej inwigilacjiTajne obserwowanie obywateli przez służby państwowe. i donosicielstwie. Tajna policja niszczyła więzi społeczne. Zastraszony i skłócony naród nie potrafił się zjednoczyć. Hierarchię władzy świetnie oddaje metaforaŚrodek stylistyczny, w którym obce znaczeniowo wyrazy tworzą nowy sens (przenośnia). kurnika z podręcznika zoologa Adolfa Remane, przytoczona w książce. Kury wyższe rangą dziobią te niższe. Na dworze cesarskim nikt nie dziobał dosłownie - robiono to za pomocą spisków i donosów.

Trzeba obiektywnie przyznać, że w pierwszych dekadach rządów cesarz pchnął kraj do przodu. Zastał państwo średniowieczne. Zniósł niewolnictwo, zakazał obcinania kończyn za kradzież, otworzył pierwszy uniwersytet, wprowadził elektryczność i prasę. Jednak z czasem władza absolutna całkowicie go zdeprawowała. Gdy naród umierał z głodu, on karmił lwy surowym mięsem i kupował kolejne limuzyny.

Główne motywy

Władca
Hajle Sellasje skupiał w rękach pełnię władzy wykonawczej i ustawodawczej. Rządził nieoficjalnie od 24. roku życia, a oficjalnie przez 44 lata. Nigdy nie ukończył szkoły. Z biegiem lat całkowicie odizolował się od społeczeństwa. Jego upadek wynikał z gospodarczej ruiny kraju i klęski głodu, której nie chciał dostrzec. Nawet w areszcie domowym zachowywał się jak hegemonPrzywódca, państwo lub osoba sprawująca absolutną dominację nad innymi., a pilnujący go żołnierze wciąż bili mu pokłony.

Dwór
Kompleks pałacowy i służba to główne źródło wiedzy o cesarzu. Pracownicy wywodzili się z nizin społecznych i pełnili absurdalne funkcje. Był człowiek od wycierania moczu cesarskiego psa Lulu, lokaj od drzwi, urzędnik podkładający poduszkę pod stopy władcy. Pałac przypominał bizantyjskieOdnoszący się do przepychu, przesadnego bogactwa i skomplikowanego ceremoniału. budowle. Roiło się w nim od ministrów z donosami, szefów tajnych policji i żołnierzy gwardiiElitarna formacja wojskowa pełniąca funkcje reprezentacyjne i ochronne..

Rewolucja
Buntownicy próbowali przejąć władzę dwukrotnie. W 1960 roku zabrakło poparcia społecznego. W 1974 roku, na fali skrajnej biedy, armia i ludność obaliły 82-letniego monarchę. Przewrót pochłonął wiele ofiar. Nowa władza, wspierana przez ZSRRZwiązek Socjalistycznych Republik Radzieckich, komunistyczne mocarstwo wspierające etiopskich rebeliantów., rozpoczęła polowanie na dawnych dworzan. Rewolucja przerodziła się w krwawą wojnę domowąKonflikt zbrojny między obywatelami tego samego państwa..

Władza
Książka pokazuje deprawującą moc władzy absolutnej. Pół wieku na tronie zniszczyło psychikę cesarza. Z reformatora stał się oderwanym od rzeczywistości starcem, dbającym wyłącznie o własne wygody i pałacowy ceremoniał. Kapuściński udowadnia, że brak podziału władzy i kontroli społecznej zawsze prowadzi do patologii.

Śmierć
Hajle Sellasje używał śmierci jako narzędzia kontroli. Zlecał egzekucjeWykonanie wyroku śmierci. przeciwników politycznych, takich jak bohater wojenny Tekele Wolda Hawariat. Choć zniósł tradycyjne, brutalne samosądy (gdzie syn musiał rąbać ojca za morderstwo), wprowadził w ich miejsce państwowe plutony egzekucyjne. Sam zmarł w zamknięciu, oficjalnie na serce, nieoficjalnie - uduszony przez oficerów.

Starość
Cesarz zmarł w wieku 83 lat. Pod koniec życia ważył 50 kilogramów i z trudem wstawał z łóżka. Mimo to kurczowo trzymał się tronu. Uciekał przed problemami w ciągłe podróże zagraniczne, zyskując przydomek latającego ambasadora. Bał się wojskowych, ale nie miał siły stawić im czoła.

Obraz władzy totalitarnej i rewolucji

Ostatnią część książki otwiera motto z dzieła Alexandera de Tocqueville'aFrancuski myśliciel polityczny, autor m.in. "Dawnego ustroju i rewolucji".. Francuski myśliciel pisał o naiwnym poczuciu bezpieczeństwa elit tuż przed wybuchem buntu. Dokładnie to spotkało etiopski dwór. Gdy oficerowie ogłosili detronizację, cesarz podziękował im i stwierdził, że skoro rewolucja jest dobra dla ludu, to on jej nie oponuje.

Przewrót w Etiopii miał brutalny przebieg. Uliczne manifestacje przeradzały się w bitwy na kamienie. Dawni ludzie pałacu ginęli przed plutonami egzekucyjnymiOddział żołnierzy wyznaczony do wykonania wyroku śmierci przez rozstrzelanie., trafiali do lochów lub uciekali w góry w przebraniu mnichów. Bunt przeciwko uciskowi sam stał się uciskiem.

Przejęcie władzy przez juntęGrupa wojskowych sprawująca dyktatorską władzę w państwie po zamachu stanu. wojskową odbywało się metodycznie. Buntownicy stosowali taktykę stopniowego demontażu elity. Dygnitarze znikali jeden po drugim, czekając biernie na swoją kolej. Trafiali do aresztu IV Dywizji, gdzie przerażone żony przywoziły im jedzenie w luksusowych limuzynach.

Etiopia, formalnie monarchia konstytucyjnaUstrój, w którym władza monarchy jest ograniczona przez konstytucję., w praktyce funkcjonowała jak monarchia absolutnaForma rządów, w której cała władza spoczywa w rękach jednego władcy.. Kapuściński obnażył anatomię tego systemu: od tajnej policji, przez dobór miernych, ale wiernych dygnitarzyOsoba zajmująca wysokie stanowisko państwowe., aż po ścisłą hierarchię opartą na strachu. Awans zależał wyłącznie od bliskości ucha władcy.