Ferenc Molnár – nota biograficzna
Ferenc Molnár to wybitny węgierski pisarz, dramaturg i dziennikarz, który zdobył międzynarodową sławę. Jego najsłynniejszym dziełem jest młodzieżowa powieść o losach chłopców z budapesztańskiej ulicy Pawła. Życie twórcy obfitowało w wielkie sukcesy teatralne, liczne podróże oraz trudne decyzje związane z emigracją do Stanów Zjednoczonych.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Wczesne życie i edukacja
Ferenc Molnár urodził się 12 stycznia 1878 roku w Budapeszcie. Pochodził z zamożnej żydowskiej rodziny Neumannów. Jego ojciec, Maurycy, był znanym lekarzem. Matka, Jozefa z domu Wallfisch, zaszczepiła w synu miłość do literatury.
Jako dziecko uczęszczał do kalwińskiego gimnazjumSzkoła średnia prowadzona przez protestantów, oparta na surowych zasadach.. Mimo wrodzonego lenistwa, końcowy egzamin maturalny zdał z wyróżnieniem. W wieku osiemnastu lat rozpoczął pracę jako dziennikarz. Marzył o nauce w szkole wojskowej, ale uległ namowom ojca.
Podjął studia prawnicze, najpierw w Budapeszcie, a potem w Genewie. Młody student dołączył do redakcji gazety „Budapesti Hírlap”. Zmienił wtedy swoje niemieckie nazwisko Neumann na Molnár. Zrobił to, ponieważ chciał być kojarzony jako rodowity pisarz węgierski.
Debiut i pierwsze dzieła
W okresie studiów zasłynął świetnymi reportażamiTekst dziennikarski opisujący prawdziwe wydarzenia, oparty na faktach.. Opisywał w nich międzynarodowe wydarzenia ze świata polityki i nauki. Napisał między innymi głośną relację z procesu Luccheniego, mordercy cesarzowej Sissi. W 1900 roku wrócił do rodzinnego Budapesztu.
Szybko zyskał rzesze wielbicieli swojego talentu. Pisał głównie artykuły o życiu lokalnej bohemyŚrodowisko artystów żyjących swobodnie, często łamiących przyjęte zasady.. Jego teksty ukazywały się w prasie zagranicznej, między innymi w Berlinie i Nowym Jorku. Zajmował się również tłumaczeniem tekstów z języka francuskiego.
Praca pisarska przychodziła mu z ogromną łatwością. Towarzyszyło jej bujne życie towarzyskie. Molnár bywał w teatrach i wdawał się w liczne romanse. Jako nowelistaPisarz tworzący krótkie utwory literackie z jedną główną linią akcji. zadebiutował w wieku dwudziestu dwóch lat zbiorem „Węgierskie miasto”. Szybko napisał też pierwsze komedie: „A Doktor Úr” (1902) i „Józsi” (1904).
Dojrzałość twórcza
W 1906 roku zaczęła ukazywać się powieść „A Pal Utcai Fiuk”. Molnár pisał ją z tygodnia na tydzień. Utwór ten znamy w Polsce pod tytułem „Chłopcy z Placu Broni”. Książka przyniosła autorowi międzynarodową sławę i powszechny szacunek.
Kiedyś książki często drukowano jako powieści w odcinkach na łamach gazet. Czytelnicy musieli kupować kolejne numery czasopisma, by poznać dalsze losy swoich ulubionych bohaterów.
Powieść powstała na prośbę profesora Kornela Ruppa. Nauczyciel chciał uratować upadającą gazetę „Tanulok Lapja”. Poprosił swojego ulubionego ucznia o tekst dla młodzieży, który przyciągnąłby nowych czytelników. Sukces książki zapoczątkował najlepszy okres w karierze pisarza.
Wkrótce powstała sztuka komediowa „Diabeł”. Zyskała ona ogromną popularność w Europie. Wystawiano ją w Turynie oraz w Berlinie, gdzie reżyserował ją Otto Braham, twórca niemieckiego naturalizmuKierunek w sztuce pokazujący życie bardzo realistycznie, bez żadnych upiększeń.. Molnár napisał potem jeszcze osiem sztuk. Za najwybitniejszą z nich uznaje się tragikomedięSztuka teatralna łącząca elementy smutne i poważne z zabawnymi. zatytułowaną „Liliom”.
Kontekst historyczny
Teatralny triumf pisarza przerwał wybuch I wojny światowej. Molnár podjął pracę korespondenta i relacjonował wydarzenia z pierwszej linii frontu. Z tych trudnych doświadczeń powstała książka „Dziennik korespondenta wojskowego”.
Korespondent wojenny to dziennikarz przebywający blisko linii frontu. Jego zadaniem jest relacjonowanie na bieżąco przebiegu walk i codziennego życia żołnierzy.
W 1918 roku został członkiem Węgierskiej Akademii Nauk. Lata powojenne przyniosły mu kolejne nagrody. We Francji odznaczono go orderem Legii HonorowejNajwyższe francuskie odznaczenie państwowe nadawane za wybitne zasługi.. W 1927 roku odwiedził Stany Zjednoczone, gdzie przyjął go w Białym Domu prezydent Calvin Coolidge. Otrzymał też order Corvina z rąk węgierskiego regentaOsoba rządząca państwem w zastępstwie króla lub w okresie bezkrólewia., Miklosa Horthyego.
Sytuacja zmieniła się po objęciu władzy przez Adolfa Hitlera w Niemczech. Z powodu żydowskiego pochodzenia zakazano wystawiania sztuk Molnára. Pisarz postanowił opuścić ukochane Węgry. W połowie lat trzydziestych wyjechał do Szwajcarii.
W styczniu 1940 roku uciekł przed II wojną światową do Stanów Zjednoczonych. Towarzyszyła mu żona, Lili Darvas. Dzięki jej aktorskiej sławie na Broadwayu, Molnár zaczął na nowo tworzyć. Wydał dwie książki w języku angielskim. Po 1945 roku nie wrócił do Europy, ponieważ uważał komunizm za ustrój równie zły co faszyzm.
Spuścizna i znaczenie
Ferenc Molnár był trzykrotnie żonaty. Pierwsze małżeństwo z Margit Vészi trwało bardzo krótko. Druga żona, aktorka Sári Fedák, zaczęła popierać nazistów, co doprowadziło do rozpadu związku. Trzecią żoną została znana węgierska aktorka, Lili Darvas. Pisarz zmarł 2 kwietnia 1952 roku w Nowym Jorku.
Po wojnie władze komunistyczne na Węgrzech wykreśliły jego nazwisko z list pisarzy. Jego twórczość była celowo pomijana.
Władze komunistyczne stosowały ścisłą cenzurę. Jeśli pisarz krytykował ustrój lub przebywał na emigracji, państwo zabraniało drukowania jego książek i nauczania o nim w szkołach.
Wielki powrót Molnára do kanonu literatury nastąpił w latach siedemdziesiątych XX wieku. Stało się to za sprawą ponownego odkrycia powieści „Chłopcy z Placu Broni”. Pełna rehabilitacjaPrzywrócenie komuś dobrego imienia, szacunku i należnego miejsca w historii. jego dorobku nastąpiła dopiero po 1989 roku. Dziś uważa się go za jednego z najważniejszych węgierskich twórców w historii.