Władysław Reymont - biografia, charakterystyka twórczości

Wczesne życie i edukacja

Władysław Reymont przyszedł na świat 7 maja 1867 roku we wsi Kobiele Wielkie koło Radomska. Jego ojciec pracował jako wiejski organista, natomiast matka, Antonina z Kupczyńskich, legitymowała się szlacheckim rodowodemPochodzenie ze stanu szlacheckiego, które w XIX wieku często wiązało się z utratą majątku, ale zachowaniem tradycji patriotycznych.. Przyszły noblista nie zdobył starannego wykształcenia. Edukację formalną zakończył na dyplomie czeladnikaStopień rzemieślniczy zdobywany po ukończeniu nauki zawodu, uprawniający do samodzielnej pracy. krawieckiego. Fachu uczył się w warszawskim zakładzie swojego szwagra, Konstantego Jakimowicza. W 1884 roku młody Reymont miał już za sobą pierwsze próby literackie. Został jednak wydalony z Warszawy za działalność konspiracyjną.

Debiut i pierwsze dzieła

Fascynacja teatrem pchnęła go na scenę. W 1885 roku dołączył do wędrownej trupy aktorskiej, gdzie występował pod pseudonimem Urbański. Kariery jednak nie zrobił. Znalazł zatrudnienie dalekie od sztuki – pracował jako dozorca plantowy na Kolei Warszawsko-WiedeńskiejPierwsza linia kolejowa na ziemiach Królestwa Polskiego, łącząca Warszawę z granicą zaboru austriackiego.. Przeżywał w tym czasie kryzys duchowy i poważnie rozważał wstąpienie do klasztoru. Prowadził nawet korespondencję z PaulinamiZakon katolicki, którego najważniejszym klasztorem w Polsce jest Jasna Góra w Częstochowie.. Ostatecznie wybrał literaturę.

Pierwsze zapiski początkującego pisarza pochodzą z 1888 roku. W 1891 roku stworzył wczesne opowiadania: Pracy!, Franek oraz Suka. Właściwy debiut literacki przypadł na rok 1892. Nawiązał współpracę z czasopismem „Głos”, gdzie pod pseudonimem „Księżak” opublikował korespondencję Spod Rogowa. Rok później wydał pierwsze utwory pod własnym nazwiskiem. W grudniu 1893 roku przeniósł się do Warszawy. Żył w skrajnym ubóstwie, ale intensywnie pisał.

Przełom nastąpił w 1894 roku. Pisarz wziął udział w pielgrzymce do Częstochowy. Reportażowa powieść Pielgrzymka do Jasnej Góry przyniosła mu ogromny sukces wydawniczy. Latem tego samego roku wyjechał do Londynu na zjazd Towarzystwa TeozoficznegoOrganizacja mistyczno-filozoficzna poszukująca uniwersalnej prawdy w religiach świata, popularna na przełomie XIX i XX wieku.. W drodze powrotnej zatrzymał się w Paryżu, a następnie zwiedził Włochy w towarzystwie Jakimowicza.

Dojrzałość twórcza

W 1895 roku Reymont podpisał umowę na książkę o Łodzi. Przeprowadził się do rozwijającego się ośrodka przemysłowego, by z bliska obserwować jego realia. Zebrane materiały posłużyły do napisania Ziemi obiecanej. Powieść tworzył głównie we Francji w latach 1896–1899. W tym samym okresie wydał Komediantkę (1896), Fermenty (1897), tom nowel Spotkania (1897), Lili (1899) oraz szkic Sprawiedliwie (1899).

W 1902 roku w Krakowie poślubił Aurelię Szabłowską. Małżonkowie regularnie podróżowali do Francji i Włoch. W kraju Reymont dzielił czas między Warszawę a ukochane przez młodopolan Zakopane. Wydawał kolejne zbiory nowel: W jesienną noc (1900), Przed świtem (1902), Z pamiętnika (1903), Na krawędzi (1907) i Burza (1908). W 1904 roku ukazała się powieść Wampir.

Największym osiągnięciem tego okresu okazała się epopeja Chłopi, drukowana w odcinkach na łamach „Tygodnika Ilustrowanego” w latach 1902–1908. Pisarz poruszał też tematykę polityczną. Za zbiór Z ziemi chełmskiej (1909), opisujący prześladowania unitówWyznawcy Kościoła greckokatolickiego, którzy zachowali wschodnią liturgię, ale uznali zwierzchnictwo papieża. Byli brutalnie prześladowani przez carat., władze carskie wytoczyły mu proces. W 1910 roku wydał szkic Marzyciel, a w latach 1911–1915 publikował trylogię historyczną Rok 1794 (części: Ostatni sejm Rzeczypospolitej, Nil desperandum, Insurekcja), osadzoną w realiach insurekcji kościuszkowskiejPowstanie narodowe z 1794 roku przeciwko Rosji i Prusom, dowodzone przez Tadeusza Kościuszkę..

Kontekst historyczny

Wybuch I wojny światowej zmienił priorytety pisarza. W latach 1914–1918 zaangażował się w prace Rady Głównej OpiekuńczejPolska organizacja charytatywna działająca podczas I wojny światowej, pomagająca ofiarom konfliktu.. Działał w komitetach obywatelskich i kierował Komitetem Warszawskiej Kasy Przezorności i Pomocy dla Literatów i Dziennikarzy. W 1919 roku wydał nowelę Za frontem. Po odzyskaniu niepodległości, jako delegat Ministerstwa Spraw Zagranicznych, dwukrotnie wyjeżdżał do Stanów Zjednoczonych. Przekonywał tamtejszą PolonięSkupiska Polaków mieszkających na stałe poza granicami kraju. do wsparcia pożyczki narodowej.

W 1920 roku kupił majątek ziemski Kołaczkowo koło Wrześni. Spędzał tam każde wakacje, nie rezygnując z aktywności publicznej. Został prezesem poznańskiego oddziału Związku Literatów oraz wszedł do zarządu Spółdzielni Kinematograficzno-Artystycznej „Artfilm”. W ostatnich latach życia wydał powieści Osądzona (1923) oraz Bunt (1924).

W listopadzie 1924 roku otrzymał literacką Nagrodę Nobla za Chłopów. Zły stan zdrowia uniemożliwił mu osobisty odbiór wyróżnienia – musiał wyjechać na kurację do Nicei. Po powrocie do kraju wstąpił do partii PSL „Piast”Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”, centrowa partia chłopska działająca w II Rzeczypospolitej.. Zmarł 5 grudnia 1925 roku w Warszawie.

Spuścizna i znaczenie

Twórczość Reymonta wymyka się prostym podziałom. Badacz literatury Stefan Lichański pisał o nim:

Kim właściwie jest Władysław Stanisław Reymont? Należy on do pisarzy, z którymi łatwo wchodzić w zażyłość. Ani śladu w nim bowiem wieszcza, kapłana, maga. Nie utrudnia dostępu do niego przerafinowana wirtuozeria kunsztu czy wymyślność tematyki, zawiłość filozoficznych spekulacji czy niejasność wieloznacznych symbolów. Opowiada przeważnie o świecie, który znamy z osobistego doświadczenia, a opowiada językiem bliskim naszej codziennej mowie. Widzi więcej i ostrzej niż my, opowiada barwniej i ciekawiej, to prawda, ale obserwując i opowiadając, zachowuje się nie jak artysta-profesjonał, świadomy w każdym momencie reguł, wymagań i interesów swego fachu, lecz jak utalentowany laik o nadczułym „arcyoku”, nie wiedzący o tym, że „mówi prozą”. I dlatego nie wzbudza respektu: wydaje się bowiem kimś skazanym na pisanie „prosto z życia”, osobliwą hybrydą, w której naiwność widzenia i spontaniczność twórczości skojarzyły się kaprysem losu z niezwykłej miary talentem. Słowem: jakiś Homer-Nikifor.

Pisarz dysponował wybitnym zmysłem obserwacyjnym. Rejestrował rzeczywistość wielowymiarowo, angażując wszystkie zmysły. Zygmunt Falkowski nazwał go urodzonym sensualistąTwórca odbierający i opisujący świat przede wszystkim za pomocą zmysłów: wzroku, słuchu, węchu czy dotyku.. Potrafił z równą precyzją opisać drobny detal, jak i stworzyć szeroką panoramę społeczną.

Jego warsztat opierał się na poetyce naturalistycznejKierunek literacki dążący do fotograficznego, często brutalnego i pozbawionego upiększeń ukazywania rzeczywistości.. Choć znał założenia Emila Zoli oraz poglądy Antoniego Sygietyńskiego, naturalizm wynikał u niego z wewnętrznej potrzeby, a nie z chłodnej kalkulacji programowej. Równocześnie w jego prozie – zwłaszcza w Komediantce i Fermentach – silnie obecny jest impresjonizmNurt w sztuce i literaturze skupiający się na utrwalaniu ulotnych, subiektywnych wrażeń i nastrojów chwili.. Wacław Kołaczkowski zauważał:

Życie pochwycone jest w swojej drgającej ruchem, migotliwej powierzchni. Jak w obrazach impresjonistów, nie czuć tu żadnej konstrukcji, a przecież wszystko komponuje się samo, w tym ujęciu jest nadmiar, a jednak nie ma przeładowania. Nic nam harmonii nie gwarantuje, ani nie zabezpiecza, a ona jednak jest.

Reymont czerpał z realistycznej prozy pozytywizmu, darząc szczególnym uznaniem Henryka Sienkiewicza. W jego tekstach pobrzmiewają echa romantyzmu, zwłaszcza inspiracje mickiewiczowskie. Z czasem jego styl ewoluował w stronę modernizmuEpoka w literaturze i sztuce przełomu XIX i XX wieku, charakteryzująca się buntem przeciwko realizmowi i poszukiwaniem nowych form wyrazu., zbliżając się do estetyki Stanisława Przybyszewskiego. Ta zdolność harmonijnego łączenia sprzecznych tendencji literackich stanowi o unikalnym charakterze jego dzieł.