Chłopi

Trudne początki i spalony rękopis

Powieść ukazywała się w odcinkach na łamach „Tygodnika Ilustrowanego” w latach 1902–1908. Pomysł na epopejęepopeja Rozbudowany utwór epicki ukazujący losy narodu lub grupy społecznej na tle przełomowych wydarzeń. o życiu wsi dojrzewał w umyśle Reymonta znacznie wcześniej. Pisarz twierdził, że pierwszą, niemal gotową wersję książki wrzucił do pieca, ponieważ uznał ją za zbyt słabą i wtórną.

Biografowie podchodzą do tej anegdoty z rezerwą. Reymont miał ogromną skłonność do autokreacji i ubarwiania swojego życiorysu. Niezależnie od prawdy, ostateczna wersja dzieła przyniosła mu międzynarodową sławę.

Co ukształtowało „Chłopów”?

Reymont podjął temat wiejski w momencie przełomowym dla tej warstwy społecznej. W drugiej połowie XIX wieku chłopi zaczęli zyskiwać świadomość narodową. W pamięci zbiorowej wciąż żyły krwawe echa rabacji galicyjskiejrabacja galicyjska Zbrojne wystąpienie chłopów w 1846 roku pod wodzą Jakuba Szeli, skierowane przeciwko szlachcie i dworom. oraz uwłaszczenie po upadku powstania styczniowego.

Bezpośrednim impulsem literackim była głośna powieść Emila Zoli Ziemia (La Terre). Reymont chciał stworzyć polską odpowiedź na francuski naturalizmnaturalizm Kierunek literacki ukazujący człowieka jako istotę biologiczną, zdeterminowaną przez popędy, dziedziczność i środowisko., ale pozbawioną jego skrajnego pesymizmu. Pisarz czerpał też z własnego życia. Znał wieś od podszewki, pracował na kolei i obserwował codzienny znój chłopów z bliska.

Rytm natury i struktura dzieła

Kompozycja utworu opiera się na czterech tomach: Jesień, Zima, Wiosna, Lato. Taki podział idealnie oddaje egzystencję gromady z Lipiec, całkowicie podporządkowaną biologicznemu cyklowi przyrody. Równolegle czas odmierza kalendarz liturgiczny. Kolejne święta kościelne wyznaczają momenty pracy, odpoczynku i zabawy.

Reymont zrezygnował z jednego, dominującego wątku na rzecz panoramy społecznej. Przez karty powieści przewija się galeria barwnych postaci, choć na pierwszy plan wysuwa się dramatyczna historia rodu Borynów.

Język utworu to mistrzowska stylizacja gwarowastylizacja gwarowa (dialektyzacja) Celowe wprowadzenie do języka literackiego elementów gwary (słownictwa, składni, fonetyki) w celu uwiarygodnienia postaci lub środowiska.. Pisarz nie skopiował mowy jednego konkretnego regionu. Stworzył własny, uniwersalny dialekt, zrozumiały dla każdego Polaka, który nadał dialogom niezwykłą naturalność i dynamikę.

Bibliografia

• Janina Kuczycka-Saloni, Literatura polska lat 1876-1902 a inspiracja Emila Zoli, Wrocław 1974.
• Julian Krzyżanowski, Władysław Stanisław Reymont: twórca i dzieło, Lwów 1937.
• Kazimierz Wyka, Próba nowego odczytania „Chłopów” Reymonta, w: tegoż Reymont, czyli ucieczka do życia, Warszawa 1979.
• Franciszek Ziejka, Wstęp, w: Władysław Stanisław Reymont, Chłopi t. I, oprac. Franciszek Ziejka, wyd. 2. poszerzone, Wrocław 1999.
• Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, pod red. J. Krzyżanowskiego, PWN, Warszawa 1984.