Samuel Beckett – najważniejsze informacje o autorze

Wczesne życie i edukacja

Samuel Barclay Beckett przyszedł na świat 13 kwietnia 1906 roku w zamożnym dublińskim przedmieściu Foxrock. Urodził się w Wielki Piątek. Sam pisarz chętnie przypominał tę datę, traktując ją jako symboliczny początek życia naznaczonego cierpieniem. Wychowywał się w anglojęzycznej, protestanckiej rodzinie. W zdominowanej przez katolików Irlandii z góry stawiało go to w pozycji outsideraOsoba pozostająca na uboczu społeczeństwa, nieutożsamiająca się z jego głównym nurtem..

Uczył się w Portora Royal School w Enniskillen. Mury tej samej placówki opuścił wcześniej Oscar Wilde. Następnie Beckett rozpoczął studia na Trinity College w Dublinie, gdzie zgłębiał języki romańskie – włoski i francuski. W 1927 roku odebrał dyplom z najwyższymi wyróżnieniami. Dwa lata później przeniósł się do Paryża, by objąć posadę lektora języka angielskiego w prestiżowej École Normale SupérieureJedna z najbardziej elitarnych francuskich uczelni wyższych, kształcąca kadry naukowe i intelektualne..

Paryż przyniósł mu spotkanie z Jamesem Joyce'em. Beckett przez kilka lat pracował jako jego asystent. Pomagał tracącemu wzrok mistrzowi przy dyktowaniu fragmentów eksperymentalnej powieści Finnegans WakeOstatnia, niezwykle trudna w odbiorze powieść Jamesa Joyce'a, napisana wielojęzycznym, sennym żargonem.. Kontakt z autorem Ulissesa ukształtował młodego Irlandczyka, ale wymusił też znalezienie własnej drogi. Joyce maksymalnie rozbudowywał język. Beckett obrał kierunek przeciwny – zaczął redukować słowa do absolutnego minimum.

Debiut i pierwsze dzieła

Pierwsze teksty Becketta mocno tkwiły w paryskim modernizmieKierunek w kulturze przełomu XIX i XX wieku, odrzucający tradycję na rzecz nowatorstwa i eksperymentu formalnego.. W 1929 roku wydał esej o twórczości Joyce'a, a rok później poemat Whoroscope. Szerszy rozgłos przyniosła mu dopiero powieść Murphy (1938). Zanim trafiła do druku, odrzuciły ją dziesiątki wydawców. Tytułowy bohater to mężczyzna przywiązany do fotela, całkowicie oddany kontemplacji nicości. Ta postać zapowiadała motywy, do których pisarz wracał przez resztę życia.

Dojrzałość twórcza

Lata 1946–1950 to czas ogromnej intensywności twórczej. Beckett stworzył wtedy słynną trylogię powieściową: Molloy (1951), Malone umiera (1951) oraz Nienazywalne (1953). Każda z tych książek to kolejny krok w stronę milczenia. Bohaterowie stopniowo tracą ciała, imiona i zdolność ruchu. W ostatniej części zostaje już tylko sam głos, który nie potrafi ani mówić, ani zamilknąć.

Równolegle powstawał dramat, który na zawsze zmienił historię teatru. Czekając na Godota napisano w latach 1948–1949. Premiera odbyła się w paryskim Théâtre de Babylone w 1953 roku pod okiem reżysera Rogera Blina. Spektakl wywołał jednoczesną konsternację i zachwyt. Dwóch włóczęgów, Vladimir i Estragon, czeka przy uschniętym drzewie na kogoś, kto nigdy nie nadchodzi. Rozmawiają, kłócą się, rozważają samobójstwo. Na scenie pojawia się brutalny Pozzo ze swoim niewolnikiem Luckym, a potem chłopiec z wiadomością, że Godot zjawi się dopiero jutro.

Sztuka szybko stała się symbolem egzystencjalnego impasu XX wieku. Beckett kontynuował ten kierunek w kolejnych dramatach, takich jak Końcówka (1957) czy Ostatnia taśma Krappa (1958). Z czasem tworzył formy coraz krótsze. Jego sztuka Oddech z 1969 roku trwa zaledwie trzydzieści sekund. Składa się z wdechu, wydechu, krzyku i ciszy. Nie ma w niej żadnych postaci ani słów.

Kontekst historyczny

Wybuch drugiej wojny światowej zastał Becketta we Francji. Pisarz aktywnie zaangażował się w ruch oporu, dołączając do siatki wywiadowczej Gloria SMH. W 1942 roku organizacja została zdekonspirowana przez gestapo. Beckett musiał uciekać na nieokupowane południe kraju, do miejscowości Roussillon w Prowansji. Przez dwa lata pracował tam jako zwykły robotnik rolny. Doświadczenie ciągłego zagrożenia, bezruchu i absurdalnego trwania w zawieszeniu znalazło później bezpośrednie odbicie w Czekając na Godota.

Powojenny Paryż żył egzystencjalizmemNurt filozoficzny zakładający, że człowiek jest całkowicie wolny, sam nadaje sens swojemu życiu i ponosi za nie pełną odpowiedzialność.. Jean-Paul Sartre i Albert Camus zadawali pytania o sens istnienia w cieniu HolokaustuZagłada Żydów i innych grup etnicznych przeprowadzona przez nazistowskie Niemcy w czasie II wojny światowej. i zrzucenia bomb atomowych. Beckett obracał się w tym środowisku, ale unikał sztywnych etykiet. Sartre traktował wolność jako brzemię i zadanie. Beckett widział w ludzkim życiu permanentną pustkę. W jego świecie człowiek się nie buntuje i nie naprawia rzeczywistości. Po prostu czeka.

Spuścizna i znaczenie

W 1969 roku Szwedzka Akademia przyznała Beckettowi Literacką Nagrodę Nobla. Pisarz nie pojechał na ceremonię do Sztokholmu – wysłał tam swojego wydawcę. Do końca życia stronił od mediów i wywiadów. Zmarł 22 grudnia 1989 roku w Paryżu.

Jego wpływ na rozwój współczesnego dramatu jest gigantyczny. Twórcy tacy jak Harold Pinter, Tom Stoppard czy Edward Albee otwarcie przyznawali się do inspiracji jego dziełami. W Polsce Czekając na Godota trafiło na afisze już w latach 50. XX wieku. Konstanty Ildefons Gałczyński i Sławomir Mrożek budowali rodzimy wariant teatru absurduNurt w dramacie awangardowym, ukazujący bezsens ludzkiej egzystencji poprzez nielogiczną fabułę i groteskowe dialogi., który bez irlandzkiego poprzednika wyglądałby zupełnie inaczej. Z kolei wybitny krytyk Jan Kott analizował dzieła Szekspira właśnie przez pryzmat beckettowskiej beznadziei.

Dlaczego twórczość Becketta wciąż rezonuje z odbiorcami? Pytania zadawane przez Vladimira i Estragona pod uschniętym drzewem w ogóle się nie zestarzały. Czy na coś czekamy? Czy ktoś w końcu nadejdzie? Beckett nie daje gotowych odpowiedzi. Ubranie tych wątpliwości w formę teatralną – pełną gorzkiego humoru i pozbawioną fałszywej pociechy – sprawia, że kolejne pokolenia odnajdują w jego tekstach własne lęki.