Fircyk - bohater oświecenia (charakterystyka)

Fircyk to charakterystyczny typ bohatera literackiego wywodzący się z realiów doby stanisławowskiejDoba stanisławowska Okres w historii Polski (1764–1795) za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, charakteryzujący się rozkwitem kultury i sztuki oświeceniowej.. W drugiej połowie XVIII wieku tacy młodzi ludzie rzeczywiście brylowali na warszawskich salonach. Literatura tamtego okresu zazwyczaj ukazywała ich w krzywym zwierciadle. Typowy modny kawaler przejmował z nowoczesności jedynie zewnętrzne formy: rokokową modę i libertyńskiLibertynizm Ruch umysłowy i obyczajowy w XVII i XVIII wieku, odrzucający tradycyjną moralność, religię i autorytety na rzecz swobody i racjonalizmu. styl życia. Nosił szykowny frak, pudrowaną perukę, trwonił majątek i zaciągał długi. Głośno zachwycał się wszystkim, co francuskie, jednocześnie wyśmiewając rodzime tradycje.

Jako negatywny stereotyp, fircyk pojawiał się w pierwszych komediach Franciszka Bohomolca, satyrach Ignacego Krasickiego i Adama Naruszewicza, a także na łamach „Monitora”„Monitor” Pierwsze polskie czasopismo społeczno-polityczne (1765–1785), wzorowane na angielskim „The Spectator”, propagujące idee oświeceniowe.. Był tam przedstawiany jako bezmyślny utracjusz, postać jednoznacznie zła i łatwa do wyśmiania.

Przełamanie schematu w komedii Zabłockiego

Franciszek Zabłocki w Fircyku w zalotach odrzucił ten jednowymiarowy schemat. Stworzył bohatera, który mimo ewidentnych wad budzi sympatię widzów. Tytułowy Fircyk to młody starościcStarościc Syn starosty, czyli urzędnika królewskiego zarządzającego określonym terytorium (starostwem) w dawnej Polsce. bez grosza przy duszy. Żyje z hazardu, uwielbia zabawy, alkohol i towarzystwo kobiet. Zawsze ubiera się zgodnie z najnowszą modą, ściągając na siebie uwagę otoczenia. Jego służący, Świstak, tak opisuje wygląd pana:

Ujrzysz i mego pana: jak się on nadstawia,

Jak puszy, jak pstry cały, gdyby ogon pawia.

Olśniesz, bracie, gdy spojrzysz na jego błyskotki...

Z natury jest człowiekiem dobrym, szczerym i wrażliwym. Jego styl życia to ciągłe pasmo rozrywek, co sam otwarcie przyznaje, opisując warszawską codzienność:

Czy znasz „set-kenz-lewa-plie”?

Otóż ja z pana, a pan z tych dochodów żyje.

Znaczemy jak panowie: hulanki, parady,

Gry, uczty, bale, tańce, umizgi, biesiady…

Słowem, że ci tak powiem, bicze kręcim z piasku.

Ot, tak to, tak to, bracie, żyją po warszawsku.

Mistrz intrygi i uwodzenia

Bohater do perfekcji opanował sztukę uwodzenia. Zna psychologię kobiet i potrafi prawić wyrafinowane komplementy, początkowo nie angażując się przy tym emocjonalnie. Cieszy się ogromnym powodzeniem, o czym z podziwem opowiada Świstak:

Kto? On wzdycha? Nie znasz ty tego specyjała…

Gdyby raz westchnął, cała płeć by omgliwała.

Uprzedzony w miłostkach, ukochany wszędzie,

Ledwie się do którego dziewczęcia przysiędzie,

Zalotnice publicznie, pokątnie dewotki

Pożerają go wzrokiem – tak jest dla nich słodki!

Akcja komedii nabiera tempa, gdy Fircyk przybywa do dworku ArystaAryst W komedii Zabłockiego uosobienie tradycyjnego, statecznego i nieco nudnego szlachcica (tzw. sensata), stanowiące kontrast dla Fircyka.. Głównym celem wizyty są zaloty do siostry gospodarza – pięknej i zamożnej wdowy, Podstoliny. Początkowo Fircyk traktuje tę relację czysto interesownie. Potrzebuje pieniędzy, więc planuje szybko zdobyć serce i majątek kobiety. Podstolina jest jednak inteligentna i ostrożna. Przejrzewa jego zamiary, ganiąc zuchwałość, egoizm i traktowanie uczuć w kategoriach żartu:

Zamiast, co byś pokorny, powolny i cichy

Miał szukać wzajemności, idziesz drogą pychy.

Porzuć waćpan tę miłość własną, te obcesy [...]

To serce obojętne, słowa obustronne,

Które nie czułość duszy, nie umysł otwarty,

Alek nieprzyzwoite oznaczają żarty.

Zaskakująca przemiana

Fircyk to człowiek niezwykle obrotny. Aby zdobyć fundusze na prowadzenie wystawnych zalotów, bez skrupułów ogrywa Arysta w rumel-pikietęRumel-pikieta Popularna w XVIII wieku gra karciana dla dwóch osób, wymagająca zarówno szczęścia, jak i umiejętności taktycznych. na dziewięćset dukatów. Za wygrane pieniądze natychmiast sprowadza z Warszawy wykwintne potrawy, kucharzy i śpiewaków, chcąc zaimponować prowincjonalnemu towarzystwu.

Z czasem cyniczna gra zamienia się w prawdziwe uczucie. Fircyk, wbrew własnym zasadom donżuanaDonżuan Synonim uwodziciela i łowcy serc niewieścich, wywodzący się od legendarnej postaci Don Juana z hiszpańskiego dramatu., autentycznie zakochuje się w Podstolinie. Kobieta ulega jego wielkomiejskiemu szykowi, galanterii i błyskotliwej inteligencji. Zabłocki udowadnia tym samym, że pod maską zepsutego modnisia kryje się człowiek zdolny do głębokich emocji. Fircyk wyłamuje się ze sztywnych ram dydaktyzmu epoki – nie zostaje ukarany za swoje wady, lecz nagrodzony za szczerość uczuć i wrodzony wdzięk.