Geneza „Giaura”
Powieść poetycka George'a Byrona powstawała etapami, a jej ostateczna wersja jest wynikiem wielokrotnych poprawek i rozbudowywania tekstu. Inspiracją do napisania utworu była podróż autora na Wschód, która wywołała wśród czytelników falę plotek o autobiograficznym charakterze dzieła. Polski przekład Adama Mickiewicza nadał orientalnej historii dodatkowy, patriotyczny sens, czytelny dla narodu pod zaborami.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Podróż na Wschód i narodziny poematu
Pierwsze wydanie „Giaura” ujrzało światło dzienne w czerwcu 1813 roku. Dwa lata wcześniej George ByronJeden z największych angielskich poetów romantycznych, twórca modelu bohatera bajronicznego. wrócił z podróży po Bliskim Wschodzie. Przywiózł stamtąd fascynację Orientem i egzotyką. Nieregularna, fragmentaryczna forma powieści poetyckiejGatunek synkretyczny łączący elementy liryki i epiki, charakteryzujący się luźną kompozycją i tajemniczym bohaterem. pozwalała mu na swobodne manipulowanie tekstem.
Poemat jak wąż, czyli dziewięć wydań w pół roku
Autor nieustannie uzupełniał treść. Tylko do końca 1813 roku ukazało się aż dziewięć wydań utworu. Pierwotny rękopis liczył zaledwie 407 wierszy. Kopia oddana do pierwszego druku miała ich 460, a wersja ostatecznie zaprezentowana czytelnikom – 685. W ciągu pięciu miesięcy objętość dzieła niemal się podwoiła, osiągając 1334 linijki.
W pierwszych wersjach brakowało kluczowych fragmentów. Nie było politycznej dygresji o Grecji otwierającej utwór, opisu opustoszałego dworu Hassana, a spowiedź głównego bohatera była znacznie krótsza. Sam Byron nazywał swoje dzieło wężem. Po siódmym wydaniu pisał do wydawcy:
Nie dodałem już nic, choć z wielką trudnością, do tego wężowego poematu, który przedłuża swoje zwoje z każdym miesiącem.
Plotki o romansie i wschodnie kawiarnie
Znając burzliwy temperament poety, czytelnicy szybko zaczęli snuć domysły. Podejrzewali, że „Giaur” to autobiografia, a sam Byron podczas swojej podróży był kochankiem tajemniczej Leili. Poeta stanowczo zaprzeczał tym spekulacjom. Aby uciąć plotki, napisał specjalną przedmowę. Wyjaśnił w niej ramy czasowe i historyczne wydarzeń.
Zdarzenia podobne trafiały się dawniej często na Wschodzie [...] odnieść należy do owych czasów, kiedy Wyspy Jońskie ulegały panowaniu Rzeczypospolitej Weneckiej.
Zgodnie z tą deklaracją, akcja utworu toczy się przed 1797 rokiem. W przypisach Byron dodał, że historię usłyszał od wschodnich gawędziarzy przesiadujących w kawiarniach. Przyznał jednak, że zapamiętał niewiele z oryginału, dlatego wprowadził własne modyfikacje.
Podczas pobytu w Atenach Byron rzekomo uratował przed utopieniem w morzu turecką dziewczynę oskarżoną o zdradę. To właśnie to autentyczne wydarzenie, połączone z zasłyszanymi lokalnymi legendami, stało się bezpośrednim impulsem do napisania „Giaura”.
Grecka wolność a sprawa polska
Angielski oryginał otwiera motto zaczerpnięte z Irish Melodies Thomasa Moore'a. Dzieło zostało zadedykowane Samuelowi RogersowiAngielski poeta i mecenas sztuki, przyjaciel Byrona.. Adam Mickiewicz, tłumacząc poemat na język polski, pominął tę dedykację. Skupił się za to na innym aspekcie.
Wstęp do utworu to hołd dla pięknego krajobrazu Grecji i jej wspaniałej przeszłości. Byron pisał o konieczności zrzucenia tureckiego jarzma i walce o niepodległość. Mickiewicz przetłumaczył ten fragment tak, aby uderzał w czułe struny zniewolonych Polaków. Sytuacja Greków pod panowaniem osmańskim idealnie rezonowała z realiami narodu polskiego pod zaborami. Przekład miał dawać nadzieję i wiarę w sens zbrojnego oporu.