Katarynka - streszczenie krótkie i szczegółowe
„Katarynka” to wzruszająca nowela o starszym prawniku, panu Tomaszu, który nienawidzi hałasu ulicznych instrumentów. Jego uporządkowane życie zmienia się, gdy odkrywa, że dźwięk znienawidzonej katarynki przynosi radość niewidomej dziewczynce z sąsiedztwa. Wzruszony losem dziecka bohater postanawia pomóc jej w odzyskaniu wzroku, co staje się symbolem jego wewnętrznej przemiany.
Autor: Anna Farion
Czas czytania: 10 min
Spis treści
Streszczenie w pigułce
Akcja noweli toczy się w Warszawie w XIX wieku. Głównym bohaterem jest pan Tomasz, bogaty i szanowany prawnik. Mężczyzna prowadzi spokojne, uporządkowane życie i interesuje się sztuką. Ma jednak jedną dziwną cechę: panicznie nienawidzi katarynek. Płaci nawet stróżom, aby nie wpuszczali ulicznych grajków na podwórze jego kamienicy.
Pewnego dnia do mieszkania naprzeciwko wprowadza się nowa rodzina. Pan Tomasz zauważa małą, smutną dziewczynkę. Wkrótce odkrywa, że ośmiolatka jest niewidoma. Dziecko straciło wzrok po ciężkiej chorobie i bardzo cierpi w nowym, cichym miejscu.
Jakiś czas później pan Tomasz jest bardzo zajęty pracą. Zapomina ostrzec nowego stróża przed kataryniarzami. Nagle na podwórzu rozlega się głośna muzyka. Prawnik wścieka się i chce wyrzucić grajka. Zauważa jednak, że na dźwięk katarynki niewidoma dziewczynka zaczyna tańczyć i uśmiechać się.
Pan Tomasz przechodzi wewnętrzną przemianę. Zamiast wyrzucić kataryniarza, każe wpuszczać go codziennie. Następnie szuka w kalendarzu adresów lekarzy okulistów, aby pomóc chorej sąsiadce.
Katarynka — bohaterowie
Pan Tomasz
Jest bogatym prawnikiem i mieszka w ładnej kamienicy. Na początku bardzo nie lubił muzyki z katarynki.
Pelna charakterystyka →Niewidoma dziewczynka
To mała dziewczynka, która straciła wzrok po chorobie. Jej radość z muzyki katarynki zmienia pana Tomasza.
Pelna charakterystyka →Kataryniarz
To uliczny muzyk, który gra na katarynce. Jego muzyka sprawiła, że niewidoma dziewczynka się ucieszyła.
Zobacz więcej: Katarynka — bohaterowie
Katarynka — geneza
- XIX wiekTło epoki - pozytywizm
W tym czasie pisarze, jak Prus, chcieli pokazywać problemy społeczne i uczyć ludzi, jak pomagać sobie nawzajem.
- Przed 1884Obserwacje życia w Warszawie
Bolesław Prus, jako dziennikarz, dużo spacerował po mieście. Widział biedę, samotność i ludzi, którzy potrzebowali pomocy.
- 1884Napisanie 'Katarynki'
Prus napisał tę nowelę, aby pokazać, jak ważna jest wrażliwość na potrzeby innych, zwłaszcza tych słabszych.
- 1884Pierwodruk w czasopiśmie
Nowela 'Katarynka' ukazała się po raz pierwszy w tygodniku 'Wędrowiec'. Dzięki temu wiele osób mogło ją przeczytać.
Znaczenie tytułu
Tytuł "Katarynka" odnosi się do instrumentu muzycznego, który gra uliczny muzyk (kataryniarz). Początkowo główny bohater, pan Tomasz, bardzo nie lubił jej dźwięku. Jednak to właśnie muzyka z katarynki przyniosła radość niewidomej dziewczynce, która mieszkała obok. Tytuł pokazuje, jak ten prosty instrument stał się ważny dla bohaterów i zmienił serce pana Tomasza.
Katarynka — problematyka
1Zmiana serca pana Tomasza
Pan Tomasz na początku nie lubił katarynek i płacił, żeby ich nie słyszeć. Kiedy zobaczył radość niewidomej dziewczynki z muzyki, zmienił zdanie. Zrozumiał, że to, co dla niego było hałasem, dla niej było szczęściem.
2Nauka współczucia dla innych
Pan Tomasz najpierw myślał tylko o sobie i swoim spokoju. Dopiero widok smutnej, niewidomej dziewczynki obudził w nim współczucie (czyli umiejętność rozumienia i odczuwania czyjegoś cierpienia). Zrozumiał, jak ważne jest, by patrzeć na świat oczami innych ludzi.
3Muzyka jako źródło radości
Katarynka, którą pan Tomasz tak bardzo nienawidził, okazała się bardzo ważna. Dla niewidomej dziewczynki muzyka była jedyną rozrywką i pocieszeniem. Pokazało to, jak sztuka, nawet prosta melodia, może dawać szczęście.
4Przełamywanie samotności i obojętności
Pan Tomasz żył spokojnie, ale trochę samotnie, skupiony na sobie. Niewidoma dziewczynka również była bardzo samotna w nowym miejscu. Muzyka katarynki i współczucie pana Tomasza połączyły ich i przełamały tę samotność.
Katarynka — kompozycja, narracja i język
- 01KompozycjaUkład i budowa fabuły
Utwór ma prostą budowę: najpierw poznajemy pana Tomasza, potem dzieje się coś ważnego, co zmienia jego podejście. Historia ma początek, rozwinięcie i zakończenie.
- 02NarracjaTyp narratora
Historię opowiada narrator, który wie wszystko o bohaterach i ich uczuciach, ale sam nie bierze udziału w wydarzeniach. To tak, jakby ktoś z zewnątrz patrzył na wszystko i nam o tym opowiadał.
- 03Język i stylCharakterystyczne środki
Język w "Katarynce" jest prosty i zrozumiały, bez trudnych słów. Autor używa go, żeby dokładnie opisać postacie i ich przeżycia.
„Mała niewidoma dziewczynka tańczyła po pokoju klaszcząc w ręce. Blada jej twarz zarumieniła się, usta śmiały się, a pomimo to z zastygłych oczu płynęły łzy jak grad.”
Ten fragment pokazuje, jak bardzo muzyka z katarynki (takiego małego, przenośnego instrumentu) uszczęśliwiła niewidomą dziewczynkę. Mimo że była radosna i tańczyła, z jej oczu płynęły łzy, co oznacza, że to szczęście było dla niej bardzo silne i wzruszające. To ważny moment, bo dzięki niemu stary pan zrozumiał, jak ważna jest katarynka dla dziewczynki i zmienił swoje nastawienie.
Streszczenie szczegółowe
Utwór dzieli się na dwie wyraźne części. Pierwsza z nich to opis życia i przeszłości głównego bohatera. Druga część przedstawia właściwą akcję noweliKrótki utwór pisany prozą, o prostej akcji i wyraźnym punkcie kulminacyjnym..
Część I – życie i dziwactwa pana Tomasza
Pan Tomasz to elegancki i zadbany starszy pan. Jego ubiór świadczy o dobrym guście i bogactwie. Od trzydziestu lat ma ten sam nawyk. Codziennie spaceruje tą samą trasą między placem Krasińskich a ulicą Senatorską w Warszawie.
NarratorOsoba opowiadająca o wydarzeniach w utworze literackim. cofa się w czasie i opowiada o młodości bohatera. Pan Tomasz był wtedy wziętym prawnikiem. Jego wesoły charakter przyciągał ludzi, a zwłaszcza piękne kobiety. Znajomi ciągle próbowali go ożenić. On jednak wolał wolność i prowadził beztroskie życie kawalera.
Z czasem prawnik zaczął interesować się sztuką. Został mecenasemDawniej: opiekun artystów. Dziś: tytuł grzecznościowy adwokata. i znawcą kultury. Mimo bogactwa wciąż był samotny. Lata mijały, a pan Tomasz urządzał swoje mieszkanie drogimi meblami. Próbował w końcu znaleźć żonę, ale bez skutku.
Zestarzał się jako samotnik z jednym wielkim dziwactwem. Panicznie nienawidził katarynek. Płacił stróżom swojej kamienicyDuży, kilkupiętrowy budynek mieszkalny z cegły lub kamienia, typowy dla dawnych miast., aby pod żadnym pozorem nie wpuszczali na podwórze ulicznych grajków.
Katarynka to przenośny instrument muzyczny, popularny w XIX wieku. Grajek kręcił korbą, a maszyna odtwarzała gotową melodię. Dla jednych była to rozrywka, dla innych – jak dla pana Tomasza – okropny hałas.
Część II – niewidoma dziewczynka i przełom
Akcja nabiera tempa, gdy poznajemy drugą bohaterkę. To ośmioletnia dziewczynka. Wprowadza się do mieszkania naprzeciwko razem z matką i jej przyjaciółką. Pan Tomasz często obserwuje blade i smutne dziecko przez okno.
Początkowo nie wie, że dziewczynka jest niewidoma. Odkrywa to pewnego słonecznego dnia. Zauważa, że ostre słońce świeci prosto w otwarte oczy dziecka, a ono w ogóle nie mruga. Ta smutna prawda bardzo porusza prawnika.
Poznajemy smutną przeszłość małej sąsiadki. W wieku sześciu lat zapadła na ciężką chorobę i straciła wzrok. Wcześniej mieszkała w gwarnym miejscu, pełnym różnych dźwięków i znajomych kątów. Tam czuła się bezpiecznie. Przeprowadzka do nowej, bardzo cichej kamienicy odebrała jej resztki radości. Dziecko czuje się tu zagubione i samotne.
W utworze mamy do czynienia z narracją trzecioosobową. Narrator jest wszechwiedzący – zna przeszłość bohaterów, ich myśli i uczucia.
Pewnego dnia pan Tomasz dostaje od przyjaciela ważne dokumenty sądowe. Zatapia się w pracy i zapomina o całym świecie. Przez to nie informuje nowego stróża o swoim zakazie. Nagle ciszę przerywa głośny dźwięk fałszującejGrać lub śpiewać nieczysto, niezgodnie z melodią. katarynki. Wściekły prawnik podbiega do okna, aby nakrzyczeć na grajka.
Wtedy widzi coś niezwykłego. Niewidoma dziewczynka ożywa. Zaczyna klaskać, tańczyć i szczerze się uśmiechać. Muzyka sprawia jej ogromną radość. Pan Tomasz natychmiast zmienia zdanie.
Zamiast wyrzucić kataryniarza, rzuca mu pieniądze. Wzywa też stróża i daje mu dodatkowe 10 złotych. Każe wpuszczać katarynki na podwórze każdego dnia.
Na koniec bohater wyciąga kalendarz. Szuka w nim adresów najlepszych okulistów w Warszawie. Zapisuje je na kartce i wychodzi z mieszkania. Chce pomóc niewidomej dziewczynce odzyskać wzrok. To moment jego wielkiej, wewnętrznej przemiany.
Katarynka — najczęściej zadawane pytania
Krótkie odpowiedzi na pytania o treść i problematykę lektury. Kliknij pytanie, żeby rozwinąć odpowiedź.
1Kim jest pan Tomasz w lekturze Katarynka?
Pan Tomasz to bogaty i szanowany prawnik, który mieszka w Warszawie. Jest starszym kawalerem, który bardzo ceni sobie spokój i interesuje się sztuką. Na początku opowiadania nie znosił dźwięku katarynek.
2Dlaczego pan Tomasz nie lubił katarynek?
Pan Tomasz uważał dźwięk katarynek za okropny hałas, który zakłócał jego spokój. Płacił nawet stróżom, żeby nie wpuszczali kataryniarzy na podwórze jego kamienicy. Bardzo cenił ciszę i porządek w swoim życiu.
3Kto zamieszkał naprzeciwko pana Tomasza?
Naprzeciwko pana Tomasza wprowadziła się nowa rodzina: matka z przyjaciółką i małą, ośmioletnią dziewczynką. Dziewczynka była niewidoma i bardzo smutna. Straciła wzrok po ciężkiej chorobie.
4Co sprawiło, że niewidoma dziewczynka się ucieszyła?
Niewidoma dziewczynka ucieszyła się na dźwięk katarynki, która nagle zagrała na podwórzu. Zaczęła tańczyć, klaskać w ręce i uśmiechać się. Muzyka była dla niej wielką radością i pocieszeniem.
5Jak pan Tomasz zareagował na radość dziewczynki?
Pan Tomasz był początkowo zły na kataryniarza, ale widząc radość niewidomej dziewczynki, natychmiast zmienił zdanie. Zrozumiał, że to, co dla niego było hałasem, dla niej było szczęściem. Postanowił pomóc dziewczynce.
6Co pan Tomasz zrobił po zmianie swojego nastawienia?
Pan Tomasz kazał stróżowi wpuszczać kataryniarzy na podwórze każdego dnia. Następnie zaczął szukać w kalendarzu adresów najlepszych lekarzy od oczu (okulistów). Chciał pomóc niewidomej dziewczynce odzyskać wzrok.
7Jaka jest główna nauka z lektury Katarynka?
Główna nauka z Katarynki to to, że warto być wrażliwym na potrzeby innych ludzi, zwłaszcza tych słabszych. Opowiadanie uczy nas współczucia (czyli rozumienia i odczuwania czyjegoś cierpienia) i tego, że czasem trzeba zmienić swoje przyzwyczajenia dla czyjegoś dobra.
8Co symbolizuje katarynka w tej noweli?
Katarynka symbolizuje coś, co dla jednego jest uciążliwe, a dla drugiego może być źródłem wielkiej radości i pocieszenia. Pokazuje też, jak prosta rzecz może zmienić czyjeś życie i otworzyć serce na innych. To symbol sztuki, która daje nadzieję.
9Dlaczego pan Tomasz przechodzi przemianę?
Pan Tomasz przechodzi przemianę, ponieważ widzi, jak bardzo muzyka z katarynki uszczęśliwia niewidomą dziewczynkę. Jej radość sprawia, że prawnik zaczyna myśleć nie tylko o sobie, ale też o potrzebach innych. Budzi się w nim współczucie i chęć pomocy.
10W jakiej epoce powstała Katarynka i co to znaczy?
Katarynka powstała w epoce pozytywizmu (czyli w czasach, gdy ludzie wierzyli w naukę i pracę dla dobra społeczeństwa). Oznacza to, że autor, Bolesław Prus, chciał pokazać problemy społeczne i zachęcić ludzi do pomagania sobie nawzajem. Utwór uczy, że trzeba być użytecznym dla innych.