Problem skrzywdzonego dziecka przedstawiony w utworze
Bolesław Prus w swoich nowelach często opisywał los najbiedniejszych, w tym pokrzywdzonych przez los dzieci. W „Katarynce” ukazał historię niewidomej dziewczynki, która mimo kalectwa zachowała radość życia i ciekawość świata. Jej postawa odmieniła serce starego adwokata, pana Tomasza, skłaniając go do bezinteresownej pomocy.
Autor: Anna Farion
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Bohaterowie z nizin społecznych
Koniec lat 70. XIX wieku to czas, gdy Bolesław Prus zaczął pisać noweleKrótki utwór literacki z jedną główną linią akcji i niewielką liczbą bohaterów.. Oddał w nich głos ludziom, których wcześniej w literaturze pomijano. Byli to nędzarze, rzemieślnicy i zwykli wyrobnicy.
Twórczość Prusa przypada na epokę pozytywizmuEpoka literacka po powstaniu styczniowym, w której pisarze nawoływali do pracy u podstaw i pomocy najbiedniejszym.. Pisarze tego okresu uważali, że sztuka powinna ukazywać prawdziwe życie i problemy społeczne. Henryk Sienkiewicz bardzo cenił to podejście u swojego redakcyjnego kolegi. Tak pisał o twórczości Aleksandra Głowackiego (prawdziwe nazwisko Prusa):
Są to półchłopi, półmieszczanie. (...) Tę klasę ludzi Prus pierwszy wprowadził do literatury, zarówno jak i klasy niższe czysto mieszczańskie, bądź stołeczne, bądź prowincjonalne: niższych rzemieślników, woźnych, robotników rękodzielniczych, parobków mularskich, brukarzy, młynarzy, kowali itp. Literatura powieściowa szukała przedmiotów w salonach, w dworach szlacheckich, dworkach zaściankowych i w chatach wiejskich, ale pomijała zaułki i żyjącą w nich warstwę społeczną, ważną, bo liczną, a mającą tę wyższość nad wieśniactwem, że przejęta jest duchem obywatelskim. Prus obserwował tego rodzaju ludzi podobno od dzieciństwa, stąd łatwo mu było otworzyć drogę do tego ulicznego świata. Jakoż otworzył on przed nami dusze takich ludzi, odmalował ich byt, dolę i niedolę, ich obyczaje i pierwszy przemówił w druku ich sposobem myślenia i mówienia.
Dzieci w twórczości Prusa
W podobny sposób Prus wprowadził do literatury postacie dzieci. Młodzi bohaterowie jego nowel musieli bardzo szybko dorosnąć. To często wiejskie dzieci, jak tytułowy Antek.
Czasem to potomkowie zubożałych urzędników, jak w „Grzesznym dzieciństwie”, lub biednych rzemieślników, jak w „Katarynce”. Wyróżnia je trudne doświadczenie życiowe. Zmagają się z biedą, chorobą i brakiem wsparcia dorosłych. Mają jednak bogaty świat wewnętrzny i niezwykłą wrażliwość.
Motyw cierpiącego dziecka był bardzo popularny w literaturze XIX wieku. Pisarze używali go, aby wzbudzić litość czytelników i zwrócić uwagę na problem biedy oraz braku opieki medycznej.
Niewidoma dziewczynka z „Katarynki”
Taka właśnie jest niewidoma dziewczynka z „Katarynki”. Brak wzroku wcale nie zmniejsza jej apetytu na poznawanie świata. Używa do tego innych zmysłów.
Nie mogąc widzieć, kaleka chciała przynajmniej słuchać wciąż najrozmaitszych odgłosów.
Dziecko nie użala się nad sobą. Z godnością znosi swoje kalectwo. Właśnie tym zaskarbia sobie sympatię pana Tomasza, który codziennie obserwuje ją z okna.
Przemiana pana Tomasza
Niewidoma dziewczynka bardzo imponuje staremu adwokatowi. Pan Tomasz to człowiek zakotwiczony w rutynie. Jego zwyczaje nie zmieniły się od lat.
Na tle dziecka, dla którego każdy dzień niesie nadzieję, zdziwaczały prawnik wypada blado. Przełomem staje się wizyta kataryniarza na podwórku. Fałszywe dźwięki instrumentu wywołują u dziewczynki taniec radości.
Ten widok budzi w adwokacie dawno zapomniane uczucia. Pan Tomasz to pedantOsoba przesadnie dbająca o porządek i przestrzegająca ustalonych reguł. i esteta. Teraz jednak pozwala dojść do głosu emocjom. Wykonuje znaczący gest – postanawia sfinansować operację oczu dziewczynki i zaczyna szukać adresów okulistówLekarz specjalizujący się w chorobach oczu..