Charakterystyka bohaterów „Nocy i dni”

Głównymi bohaterami tetralogiiCykl literacki składający się z czterech powiązanych ze sobą części. Noce i dnie jest pięcioosobowa rodzina Niechciców – Barbara, Bogumił oraz ich dzieci. Wokół nich krąży ponad 250 innych postaci. Poniżej znajduje się zestawienie najważniejszych z nich.

Rodzina Niechciców

Maciej Niechcic – szlachcic, dziad Bogumiła. Unikał towarzystwa ziemiaństwaWarstwa społeczna posiadająca wielkie majątki ziemskie, wywodząca się ze szlachty., wolał spędzać czas wśród inteligencjiWarstwa społeczna żyjąca z pracy umysłowej, wykształcona i opiniotwórcza., artystów i uczonych. Zraził tym do siebie okolicznych sąsiadów. Pozbawiony zmysłu gospodarskiego, stracił majątek Jarosty. Przed zakupem nie sprawdził jego hipotekiOgraniczone prawo rzeczowe na nieruchomości, zabezpieczające spłatę długu., co zapoczątkowało finansowy upadek rodziny.

Michał Niechcic – ojciec Bogumiła. Walczył w powstaniu styczniowymPolski zryw narodowowyzwoleńczy z lat 1863–1864 przeciwko Imperium Rosyjskiemu.. Za udział w zrywie jego rodzinne Jarosty uległy konfiskaciePrzymusowe i bezwzględne odebranie majątku przez państwo, często jako kara.. Został zesłany na SyberięKraina w Rosji, tradycyjne miejsce zsyłek politycznych polskich patriotów., gdzie wkrótce zmarł.

Florentyna Klicka – matka Bogumiła. Michał wywołał obyczajowy skandal, zabierając ją z nowicjatuOkres próbny w zakonie przed złożeniem ślubów zakonnych. u dominikanekŻeński zakon katolicki oparty na regule św. Augustyna.. Po śmierci męża wróciła z zesłania i zatrudniła się jako gospodyni w Krępie. Na starość zamieszkała w miejskiej oficynieBoczny budynek mieszkalny lub gospodarczy przylegający do głównego gmachu. z bratem Klemensem. Zmarła w dniu ślubu Bogumiła. Nigdy nie akceptowała Barbary.

Klemens Klicki – wuj Bogumiła, powstaniec z 1863 roku. Cierpiał na chorobę psychiczną. Miał zaniki pamięci i żył w przekonaniu, że walki wciąż trwają. Chciał uciekać do lasu. Do końca życia troskliwie opiekowała się nim Barbara.

Agnieszka Niechcicówna

Starsza córka Niechciców, urodzona w Serbinowie. W dzieciństwie chorowita, z czasem nabrała sił. Wyrosła na pogodną, wrażliwą samotniczkę. Unikała psot, wolała czytać książki.

Początkowo uczyła się w domu. Później trafiła na renomowaną pensję dla panienPrywatna szkoła dla dziewcząt z internatem, popularna w XIX i na początku XX wieku. pani Wenordenowej. Zaprzyjaźniła się tam z Niną Wrońską, Heleną Filińską i Klarą Hilchen. Agnieszka uczyła się wybitnie. Jej wypracowania z języka polskiego wykraczały poza program i budziły podziw nauczycieli. Podczas rekonwalescencjiOkres powrotu do zdrowia po przebytej chorobie lub urazie. po upadku z dachu zafascynowała się swoją nauczycielką francuskiego, Alice Mairey.

Agnieszka nie przepadała za chłopcami i odrzucała ich zaloty, co różniło ją od przyjaciółki Joasi Przyjemskiej. Była ambitna. Przeżywała ogromny stres przed końcem czwartej klasy, bojąc się utraty nagrody za wyniki w nauce. Ostatecznie zajęła pierwsze miejsce ex aequo z Klarą.

Po wakacjach trafiła do rosyjskiego gimnazjumW zaborze rosyjskim szkoła średnia ogólnokształcąca, często narzędzie rusyfikacji.. Zderzyła się tam z brutalną rusyfikacjąProces przymusowego narzucania języka i kultury rosyjskiej.. Zaangażowała się w tajne kółko patriotyczne i zorganizowała strajk szkolnyForma protestu uczniów, w 1905 roku wymierzona przeciwko nauczaniu w języku rosyjskim.. Buntowała się także przeciwko religii i obowiązkowej spowiedzi.

Jej życie uczuciowe było burzliwe. Po wakacyjnym romansie z Januszem Ostrzeńskim wyjechała na studia do Lozanny. Tam związała się z Marcinem Śniadowskim, socjalistąZwolennik ideologii dążącej do równości społecznej i zniesienia wyzysku klasowego. i rewolucjonistą. Marcin unikał zobowiązań, co doprowadziło do ich rozstania. Agnieszka wróciła do Serbinowa, by pomagać w gospodarstwie. Ostatecznie jednak przyjęła oświadczyny Marcina.

Po skromnym ślubie wróciła do Warszawy. Wynajęła pokój na ulicy Wilczej, pisała do gazet i prowadziła odczyty o kooperatyzmieRuch społeczno-gospodarczy promujący zrzeszanie się w spółdzielniach.. Zakochała się w krewnym męża, Bolciu Orłowiczu, ale ostatecznie wyjechała do Marcina do Londynu. Agnieszka była silnie związana z ojcem. Przejęła od niego zasady moralne i miłość do ziemi.

Pozostałe dzieci Niechciców

Piotruś – pierwszy syn Niechciców. Wrażliwy chłopiec o niezwykłym uroku. Zmarł w wieku czterech lat na skutek przeziębienia. Jego śmierć doprowadziła rodziców do rozpaczy. Bogumił próbował odebrać sobie życie, a Barbara popadła w odrętwienie, spędzając całe dnie na cmentarzu.

Emilia Florentyna – młodsza córka. Ładna i wrażliwa, ale niesamodzielna i bierna. Nauka przychodziła jej z trudem. Skupiała się na poprawianiu urody i kokietowaniu chłopców. Po śmierci Bogumiła poślubiła zarządcę Seweryna Bartołda i zamieszkała w Zabłociu.

Tomasz Michał (Tomaszek) – najmłodsze dziecko i największe utrapienie rodziców. Kłamał, kradł, uciekał z lekcji i powtarzał klasy. Ukradł sakiewkę z pieniędzmi i broszkę matki, po czym dał słowo honoru, że ich nie widział. Wyłudzał pieniądze, pił i zadłużał się. Barbara nieustannie go usprawiedliwiała, zamykając oczy na jego wady.

Ród Ostrzeńskich

Jan Chryzostom Ostrzeński – dziad Barbary. Hulaka, który przez nieudolność stracił rodzinny majątek Lorenki.

Adam Ostrzeński – ojciec Barbary. Urzędnik skarbowy prowadzący bujne życie towarzyskie. Poślubił Jadwigę Jaraczewską i szybko stracił dwa folwarkiDuże gospodarstwo rolne nastawione na produkcję masową. wniesione przez nią w posaguMajątek wnoszony przez żonę do małżeństwa.. Zginął tragicznie od uderzenia pioruna.

Jadwiga Jaraczewska – matka Barbary. Po śmierci męża założyła pensję dla chłopców w Kalińcu. Szkoła upadła przez popowstaniowe represjeSurowe środki odwetowe stosowane przez władze wobec obywateli.. Mimo biedy wykształciła czwórkę dzieci. Na starość zamieszkała z Barbarą i Bogumiłem. Zmarła w ich domu, do końca wierząc, że przeprowadzi się do syna do Petersburga.

Daniel Ostrzeński – najstarszy brat Barbary. Powstaniec. Wykładał przyrodę w prywatnej szkole realnejTyp szkoły średniej kładący nacisk na przedmioty matematyczno-przyrodnicze. w Kalińcu. Ożenił się z pełną energii Michaliną Poleską.

Julian Ostrzeński – młodszy brat Barbary. Walczył w powstaniu w 1863 roku. Został inżynierem w Petersburgu i nigdy nie wrócił do kraju. Po jego śmierci rodzina otrzymała pamiętnik wyjaśniający jego życiowe wybory.

Teresa Kociełłowa – siostra Barbary. Pracowała udzielając lekcji i prowadziła bujne życie towarzyskie. Zmarła po wyczerpującym ataku tyfusuCiężka choroba zakaźna, często występująca w formie epidemii w złych warunkach sanitarnych.. Po jej śmierci wyszło na jaw, że miała romans z młodym Tadeuszem Krępskim. Autorka opisała ją słowami:

Obdarzona dziwnie podnoszącą na duchu, pokrzepiającą mądrością. Nie wiadomo nawet, skąd ją czerpała, bo żyła zwykłym, podobnym do tylu innych życiem. Ale u niej powszednie, domowe dnie zdawały się być bogatsze w doświadczenia i więcej zajmujące niż u drugiego nie wiem jakie przygody, i sączył się z nich zdrój myśli tak posilnych dla każdego, kto się z nią wdał w rozmowę.

Lucjan Kociełł – mąż Teresy. Przystojny Litwin, urzędnik i zapalony karciarz. Po śmierci żony przestał pić i przeniósł się z córkami (Oktawią i Sabiną) pod Częstochowę, by budować cementownię. Zmarł na chorobę żołądka, nie zdążywszy wyznać Barbarze swoich prawdziwych uczuć.

Michalina Ostrzeńska – żona Daniela. Świetna organizatorka. Dzierżawiła kolekturę loteriiPunkt sprzedaży losów na loterię państwową lub dobroczynną. i zarządzała kamienicami. Podczas rewolucji 1905 rokuFala strajków i wystąpień zbrojnych w Imperium Rosyjskim, mająca też charakter narodowy na ziemiach polskich. przemycała działaczy przez granicę. Jej siostrą była równie energiczna Stefania Holszańska, żona kalinieckiego rejentaDawne określenie notariusza, urzędnika sporządzającego akty prawne..

Anzelm – syn Michaliny i Daniela. Namówił Niechciców na zakup placów przy dworcu. Później odkupił je z ogromnym zyskiem.

Janusz Ostrzeński – syn Michaliny i Daniela. Wdał się w niszczący romans z Celiną Katelbą. Zafascynowany Agnieszką Niechcicówną, przeżył z nią krótki wakacyjny epizod. Zmarł w wieku 32 lat na zapalenie opon mózgowychGroźna choroba infekcyjna, w tamtych czasach często śmiertelna..

Joachim – senior rodu Ostrzeńskich. Po jego śmierci Barbara odziedziczyła sześć tysięcy rubli.

Mieszkańcy Serbinowa, Krępy i okolic

Letycja Mioduska – właścicielka Serbinowa mieszkająca w Paryżu. Roztrwoniła majątek, ale na koniec nakazała uczciwie wynagrodzić Niechciców za lata pracy.

Włodzimierz Daleniecki – zrusyfikowany adwokat, plenipotentOsoba posiadająca pełnomocnictwo do zarządzania czyimś majątkiem lub interesami. Mioduskiej. Nie ufał Bogumiłowi. Nasyłał na niego szpiegów i obciążał kosztami melioracjiZabiegi mające na celu trwałe polepszenie rolniczych zdolności produkcyjnych gleb.. Stale podnosił tantiemyProcentowy udział w zyskach z przedsiębiorstwa lub majątku..

Zbigniew Owrucki – hrabia, nowy nabywca Serbinowa. Pomógł Bogumiłowi odzyskać zaliczkę. Został zamordowany w pociągu.

Leon Woynarowski – wykształcony właściciel Pamiętowa. Po rozstaniu z żoną samotnie wychowywał córkę Kawusię (Ksawerę). Pomagał Bogumiłowi, gdy jego rodzina wyjechała do Kalińca. Był specyficznym rozmówcą. Mimo znużenia słuchacza:

krążył uparcie koło zaczętego tematu, wracał do niego, aż póki go nie wyczerpał.

Kawusia została kochanką Bogumiła. Później związała się z Marcinem Śniadowskim, a ostatecznie wyszła za mąż i założyła w Pamiętowie latającą bibliotekę.

Roman Katelba – oficjalistaPracownik dworski pełniący funkcje administracyjne w majątku ziemskim. w Serbinowie, przysłany przez Dalenieckiego jako szpieg. Przyznał się do tego Bogumiłowi. Matka przywłaszczyła sobie jego oszczędności (2200 rubli). Ożenił się z Celiną Mroczkówną, która go nie kochała i zdradzała z Januszem Ostrzeńskim.

Celina Mroczkówna (Katelbina) – guwernantkaDomowa nauczycielka i wychowawczyni zatrudniana w zamożnych domach. dzieci Niechciców. Wyniosła i chłodna. Po ślubie z Katelbą wdała się w romans z Januszem. Odrzucona przez kochanka, otruła się jodyną.

Felicja – służąca Niechciców i kolejna kochanka Bogumiła. Odesłana przez Barbarę do miasta. Ostatecznie wyszła za bogatego wdowca Mikołajczyka.

Wojciech Krępski – właściciel Krępy. Dobry gospodarz, uczciwy i pobożny. Pomagał chłopom. Jego syn, Tadeusz Krępski, miał romans z Teresą Kociełłową. Wyjechał do sanatorium za granicę. Był przystojny, ale pozbawiony wyrazu:

w twarzy, w ruchach, i w całym zachowaniu się tego młodego człowieka było coś dziwnie sennego, nieobecnego, jakby natura wysiliwszy się na ozdobne kształty nie zdołała swego dzieła doprowadzić do końca.

Hipolit Niechcic – krewny Bogumiła z Turobina. Jego córka Anka pracowała jako nauczycielka. Po latach wyznała Barbarze, że ma nieślubne dziecko z żonatym mężczyzną.

Walenty Przybylak – prostolinijny sąsiad z folwarku Środa.

Lalicki – poprzedni administratorZarządca majątku ziemskiego działający w imieniu właściciela. Serbinowa.

Winczewscy – poprzedni zarządcy Krępy.

Bylisia i Ludwiczka – służące Barbary w Krępie.

Stefan Olczak – pracownik Serbinowa, zafascynowany socjalizmem.

Maria Hłasko – guwernantka pomagająca chłopom podczas epidemii tyfusu.

Pozostałe postacie

Józef Toliboski – pierwsza miłość Barbary. Wszedł w ubraniu do rzeki, by zerwać dla niej nenufary. Ostatecznie ożenił się z bogatą panną Narecką.

Marcin Śniadowski – działacz socjalistyczny. Łamacz serc. Organizował strajki w Kalińcu pod pseudonimem Stefan. Mąż Agnieszki Niechcicówny. Był chorobliwie zazdrosny i bał się odpowiedzialności.

Bolcio Orłowicz – krewny Marcina. Zakochał się w Agnieszce. Po jej pożegnalnym pocałunku przestał nosić kapelusz, by nie zetrzeć śladu jej ust z włosów.

Szymszel – stary żydowski kupiec. Na końcu powieści wiózł Barbarę do Toliboskiego.

Jan Łada – sędzia gminny z Borek. Wesoły i gościnny, ale publicznie wyśmiewał i źle traktował swoją żonę, Zenobię Ładzinę.

Tytus Niechcic – daleki krewny z Belgii. AteistaOsoba odrzucająca wiarę w istnienie jakiegokolwiek boga. flirtujący z Agnieszką.

Komodziński – ksiądz z Małocina. Zafascynował Agnieszkę swoimi poglądami. Wkrótce zmarł.

Arkuszowa – stara Żydówka, która donosiła Barbarze plotki o planach Dalenieckiego.

Wettler – lekarz opiekujący się Barbarą.

Wenordenowa – wymagająca właścicielka pensji dla dziewcząt.