Powstanie Opowieści Okrągłego Stołu, historia tekstu

Od ustnych legend do średniowiecznych kronik

Opowieści o królu Arturze krążyły początkowo jako ustne podania na Wyspach Brytyjskich i terenach dzisiejszej Francji. Ciągłe podboje i wędrówki ludów sprzyjały wymianie motywów baśniowych. Pierwszą pisemną próbą uporządkowania tych historii była łacińska kronika z około 1130 roku, napisana przez Geoffreya z MonmouthWalijski duchowny i pisarz, autor „Historii królów Brytanii”, która wprowadziła postać Artura do literatury europejskiej.. Ćwierć wieku później, w 1155 roku, Wace przełożył to dzieło na język francuski.

Prawdziwy przełom nastąpił pod koniec XII wieku za sprawą powieści Chrétiena de Troyes. To on nadał legendom formę dworskiego romansu. Popularność mitu w późnym średniowieczu potwierdza około 150 zachowanych manuskryptów z XIII–XV wieku, zatytułowanych najczęściej jako Opowieść o Lancelocie. W epoce renesansu we Francji wydrukowano siedem edycji tych tekstów w latach 1488–1591.

Rozkwit, zapomnienie i renesans mitu

Po okresie ogromnej popularności nadszedł czas literackiego zapomnienia. Michel de MontaigneFrancuski pisarz i filozof z epoki renesansu, twórca gatunku eseju. wypowiadał się o arturiańskich historiach z odrazą. Miguel de Cervantes stworzył genialną parodię eposu rycerskiego – Don Kichota. Romantyzm na nowo odkrył średniowiecze, ale nie przywrócił masowej popularności samym oryginalnym tekstom.

Prozatorska adaptacja Paulina Parisa z lat 1868–1877 przeszła bez echa w dobie naturalizmuKierunek w literaturze XIX wieku, dążący do fotograficznego, często brutalnego i pesymistycznego ukazywania rzeczywistości.. Dopiero ośmiotomowe wydanie tak zwanej Wulgaty przez H.O. Sommera w latach 1908–1916 wywołało renesans zainteresowania legendą. Utorowało to drogę do wydań krytycznych, edycji amerykańskiej badaczki L.A. Paton (Londyn 1929) oraz francuskiej adaptacji Jacques'a Boulengera z lat 1922–1925. To właśnie jego wersja, przetłumaczona na język polski, stanowi podstawę dzisiejszej lektury.

Cykl Lancelota-Graala, czyli Wulgata

Średniowieczny cykl Lancelota-Graala, znany powszechnie jako WulgataWielki cykl prozą z XIII wieku, anonimowe dzieło kompilujące i porządkujące wszystkie dotychczasowe legendy o Arturze i Graalu., stanowi potężną kompilację mitów. Składa się z sześciu głównych części:

• Historia Świętego Graala – apokryficzna opowieść o naczyniu z Ostatniej Wieczerzy, do którego Józef z Arymatei zebrał krew ukrzyżowanego Chrystusa.
• Historia Merlina – opisuje narodziny potężnego czarodzieja oraz rządy Uthera Pendragona, ojca Artura.
• Historia Artura – przedstawia młodość władcy i okoliczności powstania Okrągłego Stołu.
• Opowieść o Lancelocie – trzyczęściowa historia skupiona na przyjaźni rycerza, jego zakazanej miłości i początkach poszukiwań Graala.
• Poszukiwanie Świętego Graala – opowiada o Galahadzie, synu Lancelota, uznawanym za najdoskonalszego rycerza na świecie.
• Śmierć Artura – tragiczny finał i ostateczny rozpad arturiańskiego świata.

Współczesny układ opowieści

Polskie wydanie Opowieści Okrągłego Stołu opiera się na skróconej i uporządkowanej wersji Jacques'a Boulengera. Francuski badacz podzielił ten ogromny materiał na cztery spójne rozdziały:

• Merlin Czarodziej
• Lancelot z Jeziora (podzielony na epizody: Dziecięctwo Lancelota, Miłość Lancelota oraz Zamek przygód)
• Poszukiwanie Świętego Graala
• Śmierć Artura

Taki układ pozwala współczesnemu czytelnikowi płynnie śledzić losy bohaterów, zachowując jednocześnie uniwersalne wartości i baśniowy klimat średniowiecznego oryginału.