Początek - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Akcja powieści rozgrywa się głównie w Warszawie podczas II wojny światowej, choć narrator często wybiega w przyszłość, aż do lat powojennych i wydarzeń Marca '68. Główną osią fabuły jest aresztowanie Irmy Seidenman, wdowy po wybitnym żydowskim lekarzu. Kobieta, ukrywająca się pod nazwiskiem Maria Magdalena Gostomska, zostaje rozpoznana na ulicy przez konfidenta Bronka Blutmana i trafia na Gestapo. W jej ratowanie angażuje się łańcuch ludzi dobrej woli, wywodzących się z różnych środowisk. Młody Pawełek Kryński, zakochany w Irmie, prosi o pomoc kolejarza Kazia Filipka. Ten z kolei dociera do Johanna Müllera, Niemca wychowanego w Polsce, który ostatecznie wyciąga kobietę z rąk gestapowca Stucklera.

Równolegle toczą się losy innych bohaterów. Przyjaciel Pawła, Henio Fichtelbaum, ucieka z getta, ale zmęczony ukrywaniem się, dobrowolnie do niego wraca, by zginąć ze swoim narodem. Z kolei jego mała siostra, Joasia, zostaje przemycona na aryjską stronę przez bandytę Wiktora Suchowiaka i trafia pod opiekę sióstr zakonnych. Powieść kończy się gorzkim podsumowaniem losów ocalałych. Irma Seidenman po wojnie robi karierę urzędniczą, ale w 1968 roku zostaje zmuszona do emigracji i umiera w Paryżu. Utwór ukazuje, że ludzkie losy są nieprzewidywalne, a granica między bohaterstwem a zdradą bywa niezwykle cienka.

Streszczenie szczegółowe

I

Rozmowa o Polsce i sztuce

W rozmowie z sędzią Romnickim bogaty krawiec i kolekcjoner dzieł sztuki, Apolinary Kujawski, wyraża gotowość odkupienia od niego zbioru obrazów. W transakcji pośredniczy Paweł Kryński, za co otrzymuje drobną prowizję. Podczas spotkania sędzia dzieli się swoimi poglądami na temat przyszłości kraju. Przewiduje, że ojczyznę czeka wiele trudnych chwil. Wygłasza mocną deklarację:

Nam powinno zawsze o Polskę chodzić, o polskość, o wolność naszą. Żaden tam pokój europejski, koszałki-opałki dla idiotów, ale Polska.

II

Młodość w cieniu wojny

Dziewiętnastoletni Pawełek Kryński wkracza w dorosłość w najgorszym możliwym momencie. Świadectwo dojrzałości zdobywa na tajnych kompletachNielegalne nauczanie organizowane w Polsce podczas II wojny światowej w odpowiedzi na zamknięcie szkół przez okupanta.. Chłopak przeżywa miłosne rozterki, darząc uczuciem dwie zupełnie różne kobiety: osiemnastoletnią Monikę z tajnego uniwersytetu oraz swoją sąsiadkę, panią Irmę Seidenman, wdowę po wybitnym lekarzu. Paweł przyjaźni się z synem żydowskiego adwokata, Heniem Fichtelbaumem. W 1940 roku Henio wraz z rodziną trafia do gettaZamknięta, odizolowana dzielnica miasta, w której władze niemieckie zmuszały do życia ludność żydowską.. Po dwóch latach udaje mu się stamtąd uciec. Przedostaje się na aryjską stronęPotoczne określenie części miasta poza murami getta, przeznaczonej dla ludności nieżydowskiej., gdzie może liczyć na pomoc Pawła. Kryński załatwia przyjacielowi schronienie na strychu u zegarmistrza Flisowskiego. Henio nie potrafi jednak znieść ciągłego ukrywania się, wychodzi do miasta i znika bez śladu.

III

Zdrada i aresztowanie Irmy

Irma Seidenman, funkcjonująca teraz pod fałszywym nazwiskiem Maria Magdalena Gostomska, wpada w ręce wroga. Mimo zmiany wyglądu i tożsamości, na ulicy rozpoznaje ją konfidentTajny współpracownik policji lub służb bezpieczeństwa, donosiciel. Bronek Blutman. Zdrajca bez wahania zawozi kobietę prosto do siedziby Gestapo w Alei SzuchaUlica w Warszawie, gdzie w czasie okupacji znajdowała się brutalna siedziba i areszt śledczy Gestapo.. W drodze Irmie udaje się zachować zimną krew. Przekazuje rikszarzowiKierowca rikszy, popularnego w okupowanej Warszawie trójkołowego roweru przystosowanego do przewozu pasażerów. poufną informację z adresem sąsiada, doktora Adama Kordy, prosząc o powiadomienie go o jej rzekomo omyłkowym zatrzymaniu. Podczas przesłuchania w gabinecie oficera Stucklera kobieta pokazuje doskonale podrobione dokumenty. Sytuację komplikuje jednak znaleziona przy niej srebrna papierośnica z inicjałami I.S. Wtedy Blutman ostatecznie pogrąża ofiarę, oświadczając, że znał osobiście jej zmarłego męża, żydowskiego doktora Ignacego Seidenmana.

IV

Tragiczny wybór Henia

Narrator wraca do losów Henia Fichtelbauma. Chłopak, ukrywający się akurat w wychodku, wspomina dramatyczne wydarzenie z cukierni. Został tam zdekonspirowany podczas jedzenia ciastka. Klienci wpadli w panikę, krzycząc, że przez niego wszyscy zostaną rozstrzelani. W obronie zaszczutego chłopaka stanął wówczas tylko jeden staruszek. Po opuszczeniu ustępu Henio spędza noc z prostytutką, która zabiera go do siebie, karmi i pozwala odpocząć. To doświadczenie staje się punktem zwrotnym. Henio podejmuje ostateczną decyzję o powrocie do getta. Chce przyjąć swoje przeznaczenie z podniesioną głową, myśląc:

Nie jestem dzieckiem, nie jestem chłopakiem. Nie będę dłużej uciekał. Teraz wyjdę naprzeciw temu, co zostało zapisane w księgach.

V

Interesy na Podwalu

Na Podwalu Paweł Kryński spotyka się z Kujawskim. Przekazuje krawcowi informacje o pewnym człowieku, który zamierza sprzedać cenne XVIII-wieczne miniatury.

VI

Trudna misja siostry Weroniki

Rozdział ukazuje postać siostry Weroniki. Zakonnica w czasie wojny uczy dzieci katechizmu, pomagając żydowskim maluchom w przyswojeniu nowych imion, nazwisk i życiorysów. Choć ratuje im życie, traktuje je oschle i z wyraźnym dystansem, co stanowi jej sposób na radzenie sobie z wojenną traumą.

VII

Ratunek dla Joasi

Sędzia Romnicki odbiera dramatyczny telefon z getta. Dzwoni adwokat Jerzy Fichtelbaum, błagając o ratunek dla swojej czteroletniej córeczki, Joasi. Sędzia zgadza się pomóc. Narrator wybiega w przyszłość, zdradzając powojenne losy adwokata. Fichtelbaum przeżyje wojnę, ale w nowej rzeczywistości zostanie aresztowany. Po opuszczeniu więzienia w 1956 roku, aż do śmierci będzie mieszkał u dalekich krewnych w małym, prowincjonalnym miasteczku.

VIII

Łańcuch ludzi dobrej woli

Doktor Adam Korda, otrzymawszy wiadomość od rikszarza, natychmiast zawiadamia Pawełka Kryńskiego o zatrzymaniu Marii Magdaleny Gostomskiej. Chłopak uruchamia swoje kontakty i prosi o pomoc kolejarza Kazia Filipka. Filipek dociera do zawiadowcy Johanna (Jasia) Müllera, Niemca urodzonego i wychowanego w Łodzi. To właśnie on podejmuje się ryzykownej misji wyciągnięcia Irmy z rąk Gestapo.

IX

Bandyta o gołębim sercu

Akcja ratowania małej Joasi nabiera tempa. Bandyta Wiktor Suchowiak, za sowitą opłatą, przemyca dziewczynkę z getta do aryjskiej części miasta. Podczas odprowadzania dziecka do matki Pawła Kryńskiego, Suchowiak wdaje się w brutalną bójkę z innym przestępcą, Pięknym Lolem. Narrator wspomina, że obaj mężczyźni spotkają się ponownie dwadzieścia lat później, w zupełnie innych, powojennych okolicznościach.

X

Śmierć krawca

Poznajemy historię Apolinarego Kujawskiego. Ten ceniony warszawski krawiec przejął duży zakład, gdy jego dotychczasowy szef, bogaty Żyd Benjamin Mitelman, zmarł w getcie. Kujawski, ciesząc się swobodą finansową, zaczął gromadzić dzieła sztuki. Marzył, by po wojnie przekazać je do muzeum w niepodległej Polsce. Jego plany brutalnie przerywa śmierć. Zostaje zastrzelony podczas ulicznej egzekucji jesienią 1943 roku.

XI

Ocalenie i powojenna gorycz

Müller spotyka się ze Stucklerem. Z niezwykłą pewnością siebie wmawia śledczemu, że zatrzymana kobieta jest jego starą znajomą, a jej pobyt w więzieniu to absurdalna pomyłka. Udaje mu się przekonać rodaka i Irma odzyskuje wolność. Wdowa przysięga sobie, że nigdy więcej nie postawi stopy w znienawidzonych Alejach Szucha. Los bywa jednak przewrotny. Po wojnie Irma pracuje jako wysoki urzędnik ministerstwa dokładnie w tym samym budynku, w którym była torturowana. W 1968 roku zostaje internowanaPrzymusowe umieszczenie osób w wyznaczonym miejscu pobytu, często z powodów politycznych. na fali antysemickiej nagonki. Wyjeżdża do Francji i mimo próśb Pawła, nigdy już nie wraca do Polski.

XII

Bezpieczna przystań

Mała Joasia zostaje bezpiecznie przyprowadzona do mieszkania Pawełka Kryńskiego. Matka bohatera natychmiast udziela przerażonej dziewczynce schronienia, otaczając ją troskliwą i czułą opieką.

XIII

Marzenia o sprawiedliwej Polsce

Kolejarz Filipek, który na co dzień działa w konspiracji i pracuje w tajnej drukarni, cieszy się z ocalenia pani Irmy. Rozmyśla nad losem młodego Pawełka. Wierzy głęboko, że chłopak doczeka dobrych czasów w wolnej, sprawiedliwej i demokratycznej Polsce. Polsce otwartej dla wszystkich: Polaków, Żydów, Ukraińców, a nawet dla Niemców.

XIV

Koniec mecenasa Fichtelbauma

Mecenas Fichtelbaum, ojciec małej Joasi, zostaje zastrzelony we własnym mieszkaniu. W ostatnich sekundach przed śmiercią słyszy głos swojego ojca Maurycego i widzi jego postać stojącą przy oknie.

XV

Powrót z alei Szucha

Filolog klasyczny Adam Korda z niepokojem czatuje przy oknie, wypatrując swojej sąsiadki. Gdy wreszcie dostrzega nadchodzącą Marię Magdalenę Gostomską, ogarnia go ogromna, szczera radość.

XVI

Ostatnie pożegnanie przyjaciół

Henio i Pawełek spotykają się i rozmawiają ze sobą po raz ostatni. Ich drogi ostatecznie się rozchodzą. Kryński wkrótce weźmie udział w powstaniuZbrojne wystąpienie Armii Krajowej w sierpniu 1944 roku przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim., a po wojnie zostanie internowany. Henio zginie w getcie, dzieląc los swojego narodu.

XVII

Koniec zdrajcy

Sprawiedliwość dosięga Bronka Blutmana. Konfident zostaje rozstrzelany w ruinach getta.

XVIII

Karuzela pod murem getta

Profesor matematyki Winiar umiera na przystanku tramwajowym. Jego serce nie wytrzymuje wzburzenia wywołanego makabrycznym kontrastem: wesołymi odgłosami kręcącej się karuzeli, które co chwila przerywane są krzykami Żydów rozstrzeliwanych za murem getta.

XIX

Losy oprawcy

Niemiec Stuckler analizuje postępowanie swoich rodaków w czasie wojny. Pozostaje zatwardziały w swoich przekonaniach. Uważa, że zabijali wrogów po to, by zwyciężyć, i pragnie zwalczać nieprzyjaciół do końca życia. Historia weryfikuje jego plany. Pod koniec wojny trafia do radzieckiej niewoli i zostaje zesłany na daleką Syberię. Umiera tam z głodu i wyczerpania podczas morderczej pracy przy karczowaniu lasów.

XX

Poczucie przynależności

Nazajutrz po cudownym odbiciu z Alei Szucha, Irma Seidenman przeżywa głębokie przebudzenie tożsamościowe. Uświadamia sobie z pełną mocą, że jest prawdziwą Polką.

XXI

Nowe życie Joasi

Sędzia Romnicki zawozi małą Joasię do klasztoru, oddając ją pod opiekę siostry Weroniki. Dziewczynka przeżywa wojnę pod nową tożsamością jako Marysia Wiewióra, osierocona katoliczka spod Sanoka. Po ukończeniu dwudziestu lat decyduje się na wyjazd do Izraela. Tam, już jako Miriam Wewer, wychodzi za mąż, rodzi córeczkę i spędza resztę swojego życia.