Charakterystyka bohaterów „Początku”

Paweł (Pawełek) Kryński

Bohater utożsamiany z samym autorem książki. Paweł dzieli z Andrzejem Szczypiorskim wiele cech osobowości oraz elementów biografii. To postać na wskroś pozytywna, choć w czasie wojny nie unika trudnych kompromisów – pośredniczy w handlu dziełami sztuki między bogatym krawcem Apolinarym Kujawskim a sprzedawcami.

Tego syna polskiego oficera, uczestnika kampania wrześniowaObrona terytorium Polski przed agresją wojsk niemieckich i radzieckich we wrześniu 1939 roku. i jeńca obozu niemieckiego, poznajemy jako dziewiętnastolatka. Mieszka z matką, właśnie zdał maturę na tajne kompletyNielegalne nauczanie prowadzone w Polsce podczas II wojny światowej poza oficjalnym systemem szkolnictwa. i kocha dwie kobiety jednocześnie. Pierwszą z nich jest osiemnastoletnia Monika, poznana na podziemnym uniwersytecie. Paweł idealizuje ją i widzi w niej przyszłą żonę. Dziewczyna ginie później w powstaniu. Drugą wybranką jego serca jest sąsiadka, pani Irma Seidenman – piękna, trzydziestosześcioletnia wdowa, w której podkochuje się od trzynastego roku życia.

Paweł od czasów szkolnych przyjaźni się z żydowskim chłopcem, Heniem Fichtelbaumem. Kiedy Henio ucieka z getta, Kryński pomaga mu się ukrywać, ryzykując własne życie. Ostatnia rozmowa z przyjacielem uświadamia Pawłowi, że stał się dojrzałym mężczyzną. Śmierć Fichtelbauma jest dla niego potężnym ciosem. Nie potrafi pojąć mechanizmów zbrodni opartej wyłącznie na pochodzeniu. W czasie wojny Paweł pomaga wielu osobom. Organizuje brawurowe odbicie Irmy z rąk gestapo i opiekuje się małą Joasią, siostrą Henia.

Kryński walczy w konspiracji i bierze udział w powstanie warszawskieZbrojne wystąpienie Armii Krajowej przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, trwające od 1 sierpnia do 2 października 1944 roku.. Po wojnie odmawia współpracy z komunistami. Wybiera emigracjaOpuszczenie ojczystego kraju i osiedlenie się w innym państwie, często z powodów politycznych lub ekonomicznych. do ParyżStolica Francji, historyczne centrum polskiej emigracji politycznej i kulturalnej.. Później wraca, angażuje się w działalność opozycyjną i działa w NSZZ „Solidarność”Niezależny Samorządny Związek Zawodowy, masowy ruch społeczny i opozycyjny powstały w 1980 roku.. W czasie stan wojennyStan nadzwyczajny wprowadzony w Polsce 13 grudnia 1981 roku przez władze komunistyczne w celu zdławienia opozycji. zostaje internowany. Jako starszy, znużony życiem człowiek, dokonuje gorzkiego rozrachunku z polskimi mitami:

Święta Polska, cierpiąca i mężna. Polskość święta, zapita, skurwiona, sprzedajna, z gębą wypchaną frazesem, antysemicka, antyniemiecka, antyrosyjska, antyludzka. Pod obrazkiem Najświętszej Panienki. Pod stopami młodych oenreowcyCzłonkowie Obozu Narodowo-Radykalnego (ONR), skrajnie prawicowego ugrupowania politycznego z okresu międzywojennego. i starych pułkowników. Pod dachem BelwederPałac w Warszawie, historyczna siedziba naczelnika państwa i prezydentów Polski.. Pod mostem. Święta polskość pod knajpą i kasą. Tępe pyski granatowych policjantów. Lisie mordy szmalcowników. Okrutne twarze stalinowcyZwolennicy i realizatorzy zbrodniczej polityki Józefa Stalina w ZSRR i państwach satelickich.. Chamskie gęby Marca. Przerażone gęby Sierpień 1980Miesiąc masowych strajków robotniczych w Polsce, które doprowadziły do powstania "Solidarności".. Pyszałkowate gęby Grudzień 1970Krwawo stłumione przez wojsko i milicję protesty robotników na Wybrzeżu przeciwko podwyżkom cen.. Święta polskość bluźniercza, która się ośmieliła nazywać Polskę Chrystus NarodówRomantyczna koncepcja mesjanistyczna, według której Polska poprzez swoje cierpienie miała zbawić inne narody., a hodowała szpiclów i donosicieli, karierowiczów i ciemniaków, oprawców i łapowników, ksenofobiaLęk, niechęć lub wrogość wobec obcych, przedstawicieli innych narodów czy kultur. podniosła do rangi patriotyzmu, u obcych klamek się wieszała, składała wiernopoddańcze pocałunki na dłoniach tyranów.

Wojenne doświadczenia sprawiają, że Kryński traci wiarę w Boga. Patrząc na śmierć najbliższych, dochodzi do wniosku, że Stwórca pozwalający na takie zło nie może istnieć. Stosunek do religii zmienia dopiero po wojnie. Nigdy nie akceptuje prosowieckiego kierunku polityki państwa polskiego, uważając, że nowa Polska jest jedynie marionetką Związku Radzieckiego.

Henryk (Henio) Fichtelbaum

Przystojny, dziewiętnastoletni Żyd o ciemnej karnacji. Syn adwokata, który prowadził świecki dom i aspirował do bycia Europejczykiem. W polskim gimnazjum Henio odkrywa swój talent do matematyki, fizyki i chemii. Tam zaprzyjaźnia się z Pawłem Kryńskim.

Ich beztroska młodość kończy się brutalnie w 1940 roku. Henio wraz z rodziną musi przenieść się do gettoZamknięta dzielnica mieszkaniowa, w której władze niemieckie przymusowo izolowały ludność żydowską., mimo że jego ojciec dawno porzucił religię mojżeszową. Chłopak traci tam matkę. Po dwóch latach jego buntowniczy charakter bierze górę i decyduje się na ucieczkę na aryjska stronaPotoczne określenie części miasta poza murami getta, przeznaczonej dla ludności nieżydowskiej.. Paweł znajduje mu kryjówkę na strychu u starego zegarmistrza Flisowskiego. Po dwóch miesiącach ciasnoty nonkonformizmPostawa krytyczna wobec powszechnie akceptowanych norm i wartości, niezgoda na podporządkowanie się otoczeniu. Henia znów daje o sobie znać – chłopak wychodzi do miasta i nie wraca.

Rozpoczyna się długa tułaczka. Henio śpi na klatkach schodowych, w bramach i na wysypiskach śmieci. Żywi się tym, co wyżebrze. Jest zaszczuty, przerażony i wygłodniały. Szybko dorośleje, zastanawiając się nad niesprawiedliwością losu. Dlaczego on musi żyć jak zbieg, a jego przyjaciel Paweł mieszka w wygodnym domu?

Na jego decyzję o powrocie do getta wpływają trzy wydarzenia. Pierwszym jest incydent w cukierni, z której zostaje brutalnie wypędzony. Drugim – pobyt u chłopa, który ukrywa go przez zimę, ale nieustannie wyklina Żydów. Trzecim, kluczowym epizodem, jest noc spędzona z młodą prostytutką. To doświadczenie przywraca mu godność. Najedzony, umyty i spełniony, uznaje, że teraz może już umrzeć. Wraca do getta, by postąpić honorowo i spędzić ostatnie chwile z bliskimi.

Irma Seidenman (Maria Magdalena Gostomska)

Polska Żydówka, która dla ocalenia życia zmienia tożsamość. To postać autentyczna – żona żyjącego w Nowym Jorku mecenasa Ludwika Seidenmana. W powieści jest złotowłosą, piękną kobietą o nordycki typ urodyW rasistowskiej ideologii nazistowskiej rzekomo wyższa rasa charakteryzująca się jasnymi włosami, niebieskimi oczami i wysokim wzrostem.. Bezdzietna wdowa po wybitnym rentgenologLekarz specjalista zajmujący się diagnozowaniem chorób za pomocą promieni rentgenowskich., Ignacym Seidenmanie. Po jego śmierci w 1938 roku zajmuje się porządkowaniem archiwum naukowego męża.

Po wybuchu wojny ukrywa cenne dokumenty u przyjaciół w Józefowie. Buduje nową tożsamość, by uniknąć zamknięcia w getcie. Trzykrotnie zmienia dokumenty i adresy. Ostatecznie osiada na MokotówJedna z największych i najbardziej prestiżowych dzielnic Warszawy. jako Maria Magdalena Gostomska – wdowa po polskim oficerze. Dysponuje sporym kapitałem w biżuterii i złotych dolarach.

Zostaje wydana gestapoTajna policja państwowa w nazistowskich Niemczech, znana z bezwzględnego terroru i zbrodni. przez konfidentTajny współpracownik policji lub służb bezpieczeństwa, donosiciel. Bronka Blutmana. Trafia na Aleja SzuchaUlica w Warszawie, gdzie podczas II wojny światowej mieściła się główna siedziba Gestapo, miejsce brutalnych przesłuchań.. Zgubiłaby ją srebrna papierośnica z inicjałami I.S., gdyby nie brawurowa akcja ratunkowa. Pomagają jej zakochani w niej Paweł Kryński i Adam Korda, a także kolejarz Kazio Filipek oraz Niemiec Johann Müller.

Po wojnie przez dwadzieścia pięć lat Irma codziennie wchodzi do gmachu w Alei Szucha. W dawnym budynku gestapo mieści się teraz ministerstwo oświaty, w którym pełni wysoki urząd. W Marzec 1968Kryzys polityczny w PRL połączony z masową kampanią antysemicką, która zmusiła tysiące Żydów do emigracji. roku, na fali antysemickich represji, zostaje zwolniona i zmuszona do wyjazdu. Emigruje do Francji. Nigdy nie wraca do Polski, traktując wydarzenia marcowe jako ostateczne odarcie z godności. Irma staje się symbolem ofiar wojny, którym odebrano poczucie bezpieczeństwa i przynależności.

Siostra Weronika

Polska chłopka, której w wieku siedemnastu lat dwukrotnie ukazał się Jezus, nakazując nawracanie Murzynów. Zostaje zakonnicą i uczy dzieci katechizmZbiór podstawowych zasad wiary chrześcijańskiej, ujęty zazwyczaj w formie pytań i odpowiedzi.. Początkowo traktuje żydowskie maluchy oschle, widząc w nich naród, który odrzucił Zbawiciela. Wybuch wojny diametralnie zmienia jej postawę. Weronika zajmuje się opieką nad chorymi i ukrywaniem osieroconych żydowskich dzieci. Uczy je nowych życiorysów i katolickich modlitw. Ratowanie najmłodszych staje się jej prawdziwą życiową misją.

Kazio Filipek i Johann Müller

Kazio Filipek to zdeklarowany ateistaCzłowiek odrzucający wiarę w istnienie jakiegokolwiek boga lub sił nadprzyrodzonych., kolejarz działający w konspiracjaTajna działalność skierowana przeciwko władzom okupacyjnym lub państwowym.. Z domowej wyżymaczki potrafi skonstruować maszynę drukarską. Należy do PPSPolska Partia Socjalistyczna, lewicowa partia polityczna walcząca o niepodległość i prawa robotników.. Od lat przyjaźni się z Niemcem Johannem Müllerem, którego poznał na katorgaCiężkie, przymusowe roboty połączone z zesłaniem, stosowane jako kara w carskiej Rosji i ZSRR. na SyberiaOgromna kraina geograficzna w Rosji, historyczne miejsce zsyłek i obozów pracy przymusowej.. Wspólnie uwalniają Irmę z rąk gestapo. Po wojnie Kazio traci swój wrodzony optymizm. Obserwując rządy komunistów, z goryczą stwierdza, że wszystko w Polsce zostało zniszczone i zepsute.

Johann (Jaś) Müller to syn niemieckiego majstra włókienniczego z Łodzi. Czuje się Polakiem w głębi duszy. Pomaga w uwolnieniu Irmy, doskonale znając psychikę swoich rodaków. Uważa Niemców za naród pozbawiony wyobraźni, ślepo wykonujący rozkazy. Mimo swoich zasług, Müller obawia się powojennej Polski i wkroczenia Rosjan. Jesienią 1944 roku wyjeżdża z kraju. Resztę życia spędza samotnie, wciąż myśląc o Polsce.

Adam Korda

Filolog klasycznyNaukowiec zajmujący się badaniem języków, literatury i kultury starożytnej Grecji oraz Rzymu., udzielający lekcji łaciny i greki. Pochodzi z bardzo biednej chłopskiej rodziny spod Kielc. W wieku dziesięciu lat wyruszył w świat, by odciążyć bliskich. Pracował fizycznie, często głodował, ale uczył się z ogromną determinacją. Ukończył gimnazjum z wyróżnieniem i dostał się na bezpłatne studia. Zniechęcony brutalnością współczesnego świata, przeniósł się mentalnie w słoneczny antykEpoka historyczna obejmująca dzieje starożytnej Grecji i Rzymu, stanowiąca fundament kultury europejskiej..

Wiktor Suchowiak i Piękny Lolo

Wiktor Suchowiak to trzydziestoletni bandyta, posługujący się łomem i kastetem. Okrada przechodniów, preferując zamożniejszych Niemców. Za duże pieniądze przemyca ludzi z getta. To on, po bójce z Pięknym Lolem, ratuje małą Joasię Fichtelbaum.

Piękny Lolo to elegancki szmalcownikW czasie II wojny światowej osoba szantażująca ukrywających się Żydów lub pomagających im Polaków w celu wymuszenia okupu.. Napada i okrada Żydów, a gdy łup jest zbyt mały, oddaje ich w ręce policji. Po wojnie losy obu mężczyzn splatają się ponownie. Suchowiak wychodzi z więzienia jako reakcjonistaW propagandzie komunistycznej określenie przeciwnika ustroju socjalistycznego, dążącego do przywrócenia dawnego porządku. i trafia do fabryki materiałów budowlanych. Kierownikiem działu personalnego okazuje się tam Piękny Lolo. Suchowiak natychmiast go rozpoznaje i szantażuje, wymuszając łapówkę i skierowanie do lepszej pracy. Ta scena obnaża absurd powojennej rzeczywistości, w której zbrodniarze zajmują wysokie stanowiska.

Apolinary Kujawski

Znany warszawski krawiec męski. Zaczynał w biednej suterenaCzęść budynku znajdująca się częściowo poniżej poziomu gruntu, często wykorzystywana jako tanie mieszkanie. na Miodowej, by z czasem przenieść się do luksusowego mieszkania na Marszałkowskiej. Pracuje w zakładzie bogatego Żyda, Benjamina Mitelmana. Gdy Mitelman trafia do getta, Kujawski przejmuje zakład, uczciwie przekazując szefowi część zysków. Po śmierci Mitelmana Apolinary dziedziczy majątek. Zaczyna gromadzić dzieła sztuki z myślą o przekazaniu ich do muzeum w wolnej Polsce. Ginie w ulicznej egzekucji jesienią 1943 roku, trafiając do narodowego panteonOgół bóstw w danej religii politezstycznej, a w ujęciu przenośnym zbiór najbardziej zasłużonych postaci dla danego narodu. bohaterów, choć wcale o to nie zabiegał.

Bronek Blutman

Żydowski konfident. Jego rodowód sięga czasów biblijnych, widzi w sobie dziedzica PaschaNajważniejsze święto żydowskie upamiętniające wyzwolenie Izraelitów z niewoli egipskiej. i Arka PrzymierzaW tradycji biblijnej ozdobna skrzynia zawierająca kamienne tablice z Dekalogiem.. To on rozpoznaje Irmę Seidenman i wydaje ją gestapo. Demaskując rodaków, ma nadzieję na ocalenie własnego życia. Zostaje rozstrzelany w ruinach getta.

Profesor Winiar i Stuckler

Profesor Winiar to matematyk i nauczyciel Henia. Umiera na zawał w oczekiwaniu na tramwaj przy Plac KrasińskichPlac w Warszawie, przy którym podczas okupacji znajdował się mur getta i słynna karuzela.. Nie potrafi znieść widoku i dźwięku wesołej karuzeli kręcącej się tuż pod murem płonącego getta.

Stuckler to gorliwy esesmanCzłonek SS, zbrojnej i policyjnej formacji nazistowskich Niemiec, odpowiedzialnej za zbrodnie wojenne.. Tropi Żydów i gardzi Polakami. Przesłuchuje Irmę, ale daje się zwieść argumentom Müllera. Umiera z głodu i wyczerpania na Syberii jako jeniec wojenny.

Sędzia Romnicki

Polski sędzia pochodzący z PodoleKraina historyczna na dzisiejszej Ukrainie, dawniej część wschodnich kresów Rzeczypospolitej.. Przedstawiciel inteligencjaWarstwa społeczna żyjąca z pracy umysłowej, tradycyjnie pełniąca rolę elity kulturalnej i przywódczej. i humanistaCzłowiek wszechstronnie wykształcony, stawiający w centrum zainteresowania człowieka, jego godność i rozwój., postępujący zgodnie z nakazem Pan CogitoSłynny bohater cyklu wierszy Zbigniewa Herberta, uosabiający postawę wierności zasadom moralnym.. Pomaga żydowskim przyjaciołom. Ratuje małą Joasię Fichtelbaum, oddając ją pod opiekę siostry Weroniki. Po wojnie zostaje aresztowany. Opuszcza więzienie w okresie odwilży w 1956 roku i do śmierci mieszka na prowincji, rozpamiętując przeszłość.

Joasia Fichtelbaum (Miriam Wewer)

Siostra Henia, jedyna żydowska bohaterka powieści, która przeżywa wojnę. Jako czterolatka zostaje wyprowadzona z getta przez Suchowiaka. Trafia do sędziego Romnickiego, a następnie do zakonu siostry Weroniki. Otrzymuje nową tożsamość – staje się Marysią Wiewiórą, katoliczką spod SanokMiasto w południowo-wschodniej Polsce, w dolinie Sanu.. Jako dorosła kobieta wyjeżdża do IzraelPaństwo na Bliskim Wschodzie utworzone w 1948 roku, będące celem migracji Żydów z całego świata.. Tam, jako Miriam Wewer, staje się skrajną nacjonalistkaOsoba wyznająca ideologię stawiającą interesy własnego narodu ponad wszystko, często łączącą się z niechęcią do innych nacji.. Czerpie satysfakcję z brutalnych działań, jakie izraelscy ekstremiściZwolennicy skrajnych poglądów politycznych lub religijnych, często stosujący radykalne metody działania. stosują wobec Palestyńczyków. Nigdy nie otrząsa się z wojennej traumy.

Obraz narodów w powieści

Andrzej Szczypiorski celowo łamie narodowościowy stereotypUproszczony, często zabarwiony emocjonalnie obraz jakiejś grupy społecznej lub narodu.. W okupowanej Warszawie żyją obok siebie Polacy, Żydzi i Niemcy. Pisarz pokazuje, że przynależność narodowa nie determinuje moralności człowieka.

Żydzi w powieści nie pasują do obrazu kreowanego przez hitlerowską propagandaCelowe działanie zmierzające do ukształtowania określonych poglądów i zachowań zbiorowości.. Irma Seidenman ma nordycką urodę. Bronek Blutman bez skrupułów wydaje rodaków na śmierć. Z kolei Niemcy to nie tylko fanatyczni mordercy jak Stuckler, ale też ludzie tacy jak Johann Müller, który potępia nazizm i widzi w swoich rodakach skłonność do ślepego posłuszeństwa i hipokryzjaDwulicowość, fałsz, udawanie szlachetnych intencji przy jednoczesnym łamaniu głoszonych zasad moralnych..

Polacy również zostali odbrązowieni. Obok szlachetnego Pawła Kryńskiego czy sędziego Romnickiego, pojawiają się postacie budzące odrazę. Szczypiorski bezlitośnie punktuje brak empatiaZdolność współodczuwania i rozumienia stanów psychicznych innych osób.. Wystarczy przypomnieć scenę, w której wygłodniały Henio zostaje przepędzony z cukierni przez oburzonych Polaków, czy obojętność tłumu bawiącego się na karuzeli pod murem płonącego getta. Powieść ukazuje bolesny rozpad przedwojennego świata, w którym kulturowy synkretyzmŁączenie w jedną całość różnych, często sprzecznych elementów kulturowych, religijnych lub filozoficznych. ustąpił miejsca donosicielstwu i ksenofobii. W każdym narodzie znajdują się bohaterowie i zdrajcy, altruiści i kolaborantOsoba współpracująca z władzami okupacyjnymi na szkodę własnego państwa i narodu..

Powojenne losy bohaterów

Przeżycie wojny nie gwarantuje bohaterom szczęścia. Zmagają się z dramatem wykorzenienia. Paweł Kryński dusi się w komunistycznej Polsce, która zakłamuje historię powstania warszawskiego. Ostatecznie wybiera emigrację. Kazio Filipek, dawny optymista, patrzy z rozpaczą na likwidację PPS i brutalny stalinizmSystem polityczno-gospodarczy w ZSRR i krajach bloku wschodniego, charakteryzujący się masowym terrorem i kultem jednostki..

Irma Seidenman, mimo lat oddanej pracy w ministerstwie, zostaje wyrzucona z kraju w 1968 roku. To wydarzenie niszczy w niej poczucie przynależności do polskiego społeczeństwa, przekreślając przedwojenną asymilacjaProces przystosowania się jednostki lub grupy do nowej kultury, połączony z utratą pierwotnej tożsamości.. Wyjeżdża do Paryża, nie potrafiąc wybaczyć ojczyźnie tego upokorzenia.

Paradoksalnie, w nowej rzeczywistości doskonale odnajdują się cynicy. Szmalcownik Piękny Lolo robi karierę jako kierownik działu personalnego. HolocaustZagłada około 6 milionów europejskich Żydów dokonana przez III Rzeszę w czasie II wojny światowej. i wojna trwale okaleczyły psychikę ocalałych. Joasia Fichtelbaum, uratowana przed śmiercią, jako dorosła kobieta w Izraelu z satysfakcją patrzy na krzywdę PalestyńczycyArabskojęzyczna ludność zamieszkująca historyczną Palestynę, pozostająca w długotrwałym konflikcie z państwem Izrael.. Powieść Szczypiorskiego udowadnia, że trauma wojenna niszczy ludzi na wiele dekad, a odzyskana suwerennośćZdolność państwa do samodzielnego i niezależnego decydowania o sprawach wewnętrznych i zagranicznych. często okazuje się jedynie kolejną formą zniewolenia pod czujnym okiem Urząd BezpieczeństwaOrgan policji politycznej w komunistycznej Polsce, powołany do zwalczania opozycji i terroru państwowego..