Potop - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Akcja rozpoczyna się w 1655 roku na Żmudzi, gdzie Andrzej Kmicic przybywa, by zgodnie z testamentem poślubić Oleńkę Billewiczównę. Porywczy charakter młodzieńca i wybryki jego kompanii szybko doprowadzają do konfliktu z lokalną szlachtą. Kmicic w akcie zemsty pali wieś Wołmontowicze, przez co Oleńka go odrzuca. Sytuacja komplikuje się podczas najazdu Szwedów, gdy Kmicic, związany przysięgą, staje u boku księcia Janusza Radziwiłła, uznanego za zdrajcę narodu. Uznany za renegata przez narzeczoną i dawnych towarzyszy broni, Kmicic postanawia odkupić swoje winy. Przybiera fałszywe nazwisko Babinicz i rozpoczyna walkę ze Szwedami.

Jego najważniejszym czynem staje się bohaterska obrona klasztoru na Jasnej Górze, gdzie wysadza szwedzką kolubrynę. Następnie ratuje życie królowi Janowi Kazimierzowi w górskim wąwozie, wyznając mu swoje prawdziwe nazwisko i dawne grzechy. Władca wybacza mu i powierza dowództwo nad oddziałem Tatarów. Kmicic bierze udział w najważniejszych bitwach, w tym w starciu pod Warszawą oraz pod Prostkami, gdzie pokonuje w pojedynku księcia Bogusława Radziwiłła. W tym samym czasie Oleńka, więziona przez Bogusława w Taurogach, opiera się jego zalotom i ostatecznie ucieka. Utwór kończy się w kościele w Upicie, gdzie odczytany zostaje królewski list w pełni rehabilitujący Kmicica. Oleńka wybacza ukochanemu, a dawny awanturnik zostaje bohaterem narodowym i mężem Billewiczówny.

Streszczenie szczegółowe

Tom I

Grzechy i zdrada

Na Żmudzi żyje stary i powszechnie szanowany ród Billewiczów. Patriarcha rodu, Herakliusz Billewicz, umiera w 1654 roku rażony apopleksjąPrzestarzałe określenie udaru mózgu lub wylewu, powodującego nagły paraliż lub śmierć. na wieść o klęsce wojsk litewskich. W testamencie zapisuje majątek wnuczce, Aleksandrze (Oleńce) Billewiczównie. Wyjątkiem jest majątek Lubicz. Ten przypada Andrzejowi Kmicicowi. Herakliusz zawarł wcześniej umowę z ojcem Andrzeja – młodzi mają wziąć ślub. Do czasu zamążpójścia opiekę nad panną ma sprawować szlachta laudańskaDrobna, ale bitna i patriotyczna szlachta zaściankowa zamieszkująca okolice rzeki Laudy na Żmudzi..

W styczniu 1655 roku Kmicic niespodziewanie zjawia się w Wodoktach. Narzeczeni od razu wpadają sobie w oko. Wieczorem Kmicic jedzie do Lubicza, gdzie czeka na niego jego chorągiewPodstawowa jednostka organizacyjna i taktyczna jazdy polskiej w dawnej Rzeczypospolitej.. Kompani chorążego to w większości awanturnicy wyjęci spod prawa. Rozpoczynają pijatykę. Strzelają do portretów Billewiczów i napastują dworskie dziewczęta. Kmicic groźbami zmusza służbę do milczenia.

Kmicic zabiera Oleńkę na kulig. W saniach wyznają sobie miłość. Sielankę przerywa posłaniec. Upita płonie. Mieszkańcy zbuntowali się przeciwko żołnierzom Kmicica, którzy siłą rekwirowali żywność. Chorąży odsyła Oleńkę do domu i pędzi tłumić bunt.

Do Wodoktów przyjeżdżają starsi laudańscy. Opowiadają Oleńce o wybrykach Kmicica. Chwilę później zjawiają się kompani Andrzeja, żądając prochu i wsparcia. Oleńka wyrzuca ich za drzwi. Wściekli żołnierze jadą do karczmy w Dołach. Tam wdają się w bójkę z miejscowymi Butrymami. Wszyscy oficerowie Kmicica giną.

Kmicic wraca z Upity. Przyznaje się Oleńce do okrucieństw, jakich dopuścił się na buntownikach. Panna każe mu wybierać: ona albo jego kompani. Kmicic jedzie do Lubicza i dowiaduje się o rzezi swoich przyjaciół. Wpada w szał. Zbiera ludzi i w akcie zemsty pali Wołmontowicze – wieś zabójców. Ścigany przez miejscowych, wpada w nocy do Wodoktów. Oleńka ratuje mu życie, okłamując pościg. Gdy zagrożenie mija, przeklina go i wyrzuca z domu.

Sytuacja w kraju staje się dramatyczna. Szwedzi atakują Rzeczpospolitą. Kmicic porywa Oleńkę do Lubicza. Na ratunek rusza Michał Wołodyjowski, który właśnie leczy rany w Laudzie. Rozgramia ludzi Kmicica i wyzywa go na pojedynek. Wołodyjowski z łatwością rani przeciwnika, ale daruje mu życie. Oleńka odrzuca oświadczyny małego rycerza.

Wołodyjowski odwiedza rannego Kmicica. Wręcza mu list od księcia Janusza Radziwiłła z nakazem zaciągu wojsk. Służba wojskowa uwalnia Kmicica od wyroków ciążących na nim za spalenie Wołmontowicz.

Tymczasem pod Ujściem zbiera się pospolite ruszenieMobilizacja zbrojna całej szlachty w państwie w obliczu zagrożenia wojennego.. Szlachta wielkopolska jest niekarna. WojewodaWysoki urzędnik państwowy sprawujący władzę administracyjną i wojskową w danym województwie. poznański Krzysztof Opaliński poddaje Wielkopolskę królowi szwedzkiemu bez walki.

Jan i Stanisław Skrzetuscy oraz Jan Onufry Zagłoba ruszają do Kiejdan, by służyć pod Januszem Radziwiłłem. Wierzą, że hetman wielki litewskiNajwyższy dowódca wojskowy w Wielkim Księstwie Litewskim, odpowiadający dzisiejszemu ministrowi obrony. obroni kraj. Podczas wielkiej uczty Radziwiłł ogłasza jednak sojusz ze Szwedami. Pułkownicy rzucają mu buławy pod nogi. Kmicic milczy. Wcześniej złożył księciu przysięgę na krucyfiks, że nie opuści go w żadnej sytuacji. Oleńka publicznie nazywa Andrzeja zdrajcą.

Radziwiłł więzi zbuntowanych oficerów. Skazuje ich na śmierć. Kmicic błaga księcia o litość dla Wołodyjowskiego. Radziwiłł udaje, że się zgadza. Wysyła więźniów pod eskortą Rocha Kowalskiego i jego dragonówŻołnierze walczący pieszo, ale przemieszczający się konno; rodzaj piechoty zmotoryzowanej tamtych czasów. do Birż. Zagłoba upija Kowalskiego w drodze. Kradnie mu sygnet, ucieka i sprowadza pomoc. Pułkownicy są wolni. W listach znalezionych przy Kowalskim odkrywają, że Radziwiłł kazał ich rozstrzelać po dotarciu na miejsce.

Kmicic jedzie po Oleńkę i jej stryja, by zabrać ich do Kiejdan. W Billewiczach natyka się na uwolnionych pułkowników. Chcą go rozstrzelać za zdradę. Zagłoba znajduje przy nim listy od Radziwiłła. Wynika z nich, że Kmicic naprawdę próbował ratować im życie. Puszczają go wolno, uświadamiając mu, jak bardzo został oszukany przez księcia.

Tom II

Pokuta i przemiana

Radziwiłł wysyła Kmicica z tajnymi listami do swojego brata, księcia Bogusława. W szczerej rozmowie Bogusław zrzuca maskę. Przyznaje, że magnateriiNajwyższa, najbogatsza i najbardziej wpływowa warstwa szlachty w Rzeczypospolitej. nie obchodzi los Polski, a jedynie własne majątki i korona. Zszokowany Kmicic porywa Bogusława. Książę ucieka, strzelając Kmicicowi prosto w twarz.

Ciężko rannego Kmicica ukrywa wachmistrz Soroka w chacie smolarzaRzemieślnik zajmujący się wypalaniem węgla drzewnego i pozyskiwaniem smoły w lasach.. Kmicic przechodzi duchową przemianę. Przybiera nazwisko Babinicz. Wysyła list do Wołodyjowskiego, ostrzegając go przed ruchami wojsk radziwiłłowskich. Pisze też do Janusza Radziwiłła, wypowiadając mu służbę.

Babinicz rusza na południe. W karczmie spotyka Rzędziana. Przekazuje mu informacje taktyczne dla polskich wojsk. Pułkownicy zbierają siły pod Białymstokiem. Wybierają Zagłobę na regimentarzaZastępca hetmana lub dowódca wyznaczony do kierowania wojskiem w czasie jego nieobecności., ale wkrótce dowództwo przejmuje wojewoda witebski, Paweł Jan Sapieha.

Tymczasem Bogusław przybywa do Kiejdan. Postanawia uwieść Oleńkę. Okłamuje ją, twierdząc, że Kmicic oferował mu pomoc w zamordowaniu króla Jana Kazimierza.

Babinicz dociera w okolice Częstochowy. Podsłuchuje rozmowę o planowanym ataku na klasztor. Ostrzega przeoraPrzełożony klasztoru w niektórych zakonach, w tym u paulinów na Jasnej Górze. Augustyna Kordeckiego. Szwedzi pod dowództwem generała Millera rozpoczynają oblężenieTaktyka wojenna polegająca na otoczeniu twierdzy lub miasta w celu zmuszenia obrońców do kapitulacji. Jasnej Góry. Obrońcy stawiają twardy opór.

Miller sprowadza potężną kolubrynęCiężkie działo oblężnicze o długiej lufie, strzelające masywnymi kulami, zdolne kruszyć mury twierdz.. Działo niszczy klasztorne mury. Nocą Babinicz wykrada się z twierdzy. Wsuwa ładunek wybuchowy do lufy działa i wysadza je w powietrze. Siła wybuchu ogłusza go. Szwedzi oddają go w ręce Kuklinowskiego – polskiego zdrajcy. Kuklinowski przypala Kmicicowi bok ogniem. Z opresji ratują go dawni podwładni, Kiemlicze. Babinicz mści się, przypiekając Kuklinowskiego do tej samej belki. W Boże Narodzenie Szwedzi zwijają oblężenie.

Tom III

Odkupienie i chwała

Babinicz dociera na Śląsk. Przekazuje Janowi Kazimierzowi wieści o obronie Jasnej Góry. Król decyduje się na powrót do kraju. W górskim wąwozie orszak królewski wpada w szwedzką zasadzkę. Babinicz z garstką ludzi rzuca się na wroga, ratując władcy życie. Ciężko ranny, wyznaje królowi swoje prawdziwe nazwisko i opowiada całą historię. Jan Kazimierz mu wybacza.

W kraju wybucha powstanie przeciwko Szwedom. Powstaje konfederacjaZwiązek zbrojny szlachty zawiązywany w celu obrony własnych praw lub ojczyzny. tyszowiecka. Król we Lwowie składa śluby, ogłaszając Maryję Królową Polski.

Wojska Sapiehy oblegają Tykocin. W zamku, opuszczony przez sojuszników i trawiony chorobą, umiera Janusz Radziwiłł.

Kmicic otrzymuje dowództwo nad oddziałem dzikich TatarówKoczowniczy lud wojowników, w czasie potopu wspierający Polaków jako lekka jazda na mocy sojuszu z chanem.. W Zamościu ratuje Annę Borzobohatą-Krasieńską przed zakusami Jana Zamoyskiego i bezpiecznie odwozi ją do Sapiehy. Następnie swoimi podjazdamiMały oddział konny wysyłany w celu zwiadu, nękania wroga lub zdobywania zaopatrzenia. sieje spustoszenie w wojskach Bogusława Radziwiłła. Ratuje też z niewoli swojego wiernego sługę, Sorokę.

Latem 1656 roku dochodzi do bitwy o Warszawę. Zagłoba staje na czele obozowej czeladziSłużba dworska, parobcy lub pomocnicy obozowi towarzyszący wojsku.. Prowadzi brawurowy szturmBezpośredni, gwałtowny atak zbrojny na umocnione pozycje wroga. na pałac Kazanowskich. Szwedzi kapitulują i opuszczają stolicę.

Tymczasem w Taurogach Bogusław więzi Oleńkę i jej stryja, miecznikaDawny urząd dworski; w XVII wieku tytuł honorowy nadawany zasłużonej szlachcie. Tomasza Billewicza. Książę próbuje zmusić dziewczynę do ślubu. Oleńka stanowczo odmawia. Do Taurogów trafia też porwana Anusia Borzobohata. Dziewczęta wspólnie organizują ucieczkę.

We wrześniu wojska polskie ścierają się z siłami Bogusława pod Prostkami. Kmicic walczy jak demon. W bezpośrednim starciu powala Bogusława na ziemię. Nie zabija go jednak. ElektorWładca Prus Książęcych i Brandenburgii, który w czasie potopu początkowo sprzymierzył się ze Szwedami. pruski i Bogusław to potężni wrogowie, ale książę grozi, że jego śmierć będzie wyrokiem dla przetrzymywanej Oleńki.

Kmicic rusza na Żmudź. W tajemnicy ratuje szlachtę laudańską przed atakiem Szwedów w Wołmontowiczach. Nie ujawnia się jednak Oleńce. Obowiązek wobec ojczyzny jest dla niego ważniejszy niż prywata – wraca na front.

Jesienią 1657 roku wojna dobiega końca. Oleńka przebywa w zrujnowanych Wodoktach. Planuje wstąpić do klasztoru. Do Lubicza przywożą ciężko rannego Kmicica. Dziewczyna modli się za niego, ale wciąż uważa go za zdrajcę.

Prawda wychodzi na jaw podczas niedzielnej mszy w Upicie. Ksiądz odczytuje list rehabilitującyPrzywrócenie dobrego imienia, czci i praw osobie niesłusznie oskarżonej lub takiej, która odkupiła winy. od króla Jana Kazimierza. Władca opisuje wszystkie bohaterskie czyny Babinicza. Laudańczycy padają Kmicicowi do stóp. Oleńka ze łzami w oczach prosi go o wybaczenie. Powieść kończy się hucznymi zaręczynami dwóch par: Oleńki i Andrzeja oraz Anusi i Wołodyjowskiego. Kmicic w nagrodę za zasługi otrzymuje starostwoMajątek ziemski należący do króla, nadawany szlachcicowi w dzierżawę jako nagroda za zasługi. upickie.