Charakterystyka Zołzikiewicza

Szara eminencja Baraniej Głowy

Pan Zołzikiewicz formalnie piastuje urząd pisarza gminnegoUrzędnik na wsi potrafiący czytać i pisać, często mający realną władzę nad niepiśmiennym wójtem i chłopami.. W praktyce wcale nie czuje się podwładnym wójta. Zachowuje się tak, jakby to on sprawował absolutną władzę nad całą wsią. Kiedy ma zły humor, wójt musi wykonywać wszystkie obowiązki samodzielnie. Zołzikiewicz ma o sobie niezwykle wysokie mniemanie. Uważa, że jego pozycję potwierdza prawo do korespondowania z naczelnikiemW zaborze rosyjskim urzędnik stojący na czele powiatu, przełożony władz gminnych. i komisarzem, z pominięciem wójta, którego traktuje jak zwykłego chłopa. Nie obawia się utraty stanowiska. Wierzy, że człowiek z jego wykształceniem poradzi sobie w każdych warunkach. Jego ambicje sięgają znacznie wyżej – marzy o posadzie podrewizora, a w przyszłości nawet sędziego.

Edukacja i awanturnicza przeszłość

Wykształcenie Zołzikiewicza wcale nie jest tak imponujące, jak sam uważa. W wiejskim środowisku, zdominowanym przez analfabetówBrak umiejętności czytania i pisania, powszechny problem wśród chłopstwa w XIX wieku., budziło jednak respekt. Swoją edukację rozpoczął w Osłowicach. W wieku siedemnastu lat dotarł zaledwie do drugiej klasy. Karierę naukową przerwał mu wybuch powstania styczniowegoPolski zryw narodowowyzwoleńczy z lat 1863–1864 przeciwko Imperium Rosyjskiemu.. Nauczyciele nigdy nie doceniali jego rzekomego geniuszu.

Prawdziwą szkołą życia były dla niego powieści brukoweNiskich lotów literatura popularna, pełna schematycznych, sensacyjnych i romansowych wątków.. Ich awanturniczy charakter ukształtował jego marzenia. Lektura Rynalda Rynaldiniego zapadła mu w pamięć tak mocno, że postanowił upodobnić swoje życie do losów tytułowego bandyty. W czasie powstania wybrał dość osobliwy sposób walki za ojczyznę – skupił się na uwodzeniu panien. Ten etap zakończył się bolesnym wychłostaniem, bezpośrednio związanym z pewną namiętną nocą i paniczną ucieczką przez wysoki płot. Od tego momentu Zołzikiewicz postanowił służyć ojczyźnie „głową, a nie plecami”.

Żenujące incydenty z przeszłości nie zachwiały jego pewności siebie. Uważał się za umysł światły, wolny od przesądów. Głosił dumnie, że dusza to para i basta. Te postępowe poglądy szybko jednak znikały w obliczu zagrożenia – atak wiejskiego psa Kruczka kwitował panicznym krzykiem: Jezus! Maria!

Intryga przeciwko Rzepom

Swój spryt Zołzikiewicz wykorzystał w najgorszy możliwy sposób. Postanowił użyć spisów wojskowychWykazy mężczyzn podlegających obowiązkowemu, wieloletniemu poborowi do carskiego wojska., aby pozbyć się ze wsi Wawrzona Rzepy. Oficjalnym powodem miało być pijaństwo chłopa. Prawdziwy motyw był zupełnie inny – pisarz chciał uwieść jego żonę. Zołzikiewicz to człowiek bezduszny i pozbawiony skrupułów. Wymyślił intrygę, która miała wepchnąć Rzepową w jego ramiona. Przekonał wójta do wpisania Rzepy na listę poborowych w miejsce jego własnego syna. Dzięki temu wójt unikał kosztownego wykupu, a sam Zołzikiewicz inkasował za tę przysługę solidną prowizjęWynagrodzenie za pośrednictwo w transakcji, w tym przypadku – łapówka za nielegalne działanie..

Kompleksy i aspiracje do wyższych sfer

Okrucieństwo pisarza potęguje fakt, że Rzepowa jest dla niego wyłącznie chwilową zabawką. Pociąga go głównie dlatego, że stawia opór. Prawdziwym celem jego matrymonialnych ambicji jest Jadwiga Skorabiewska, córka właścicieli miejscowego dworuSiedziba ziemiańska, centrum życia społecznego i kulturalnego wyższych sfer na wsi.. Panna z wyższych sfer idealnie pasuje do jego wyobrażeń, podsycanych lekturą Izabeli hiszpańskiej, czyli tajemnic dworu madryckiego. Zołzikiewicz marzy, że podczas obiadu Jadwiga dyskretnie przydepnie mu nogę pod stołem.

Wizyty u Skorabiewskich obnażają prawdziwą naturę pisarza. Nie jest tam zapraszany z sympatii. Pojawia się we dworze tylko wtedy, gdy dziedzic ma interes do załatwienia w gminie. Zołzikiewicz wyznaje zasadę nieinterwencji – omija zebrania, chyba że wcześniej otrzyma łapówkę. Wtedy potrafi tak pokierować obradami sądu gminnego, by wyrok był po myśli dworu. Sprawiedliwość i słuszność to dla niego puste słowa. Liczy się tylko zysk.

Obiady we dworze demaskują również jego prostactwo. Zołzikiewicz chce być traktowany na równi z gospodarzami. Braki w wychowaniu i całkowity brak obycia towarzyskiego skutecznie zrażają do niego rodzinę Skorabiewskich. Jest przy tym zbyt dumny i ograniczony, by zauważyć subtelne sygnały świadczące o tym, że jego zachowanie jest po prostu niestosowne.

Wygląd i groteskowa elegancja

Uwodzenie panny Jadwigi wymagało odpowiedniej oprawy. Zołzikiewicz obsesyjnie dbał o wygląd, przez co tonął w długach u krawca. W myślach miał nawet pretensje do dziewczyny, że nie docenia jego finansowych poświęceń. Garderoba stanowiła najważniejszy element jego obskurnego pokoju w czworakachBudynki mieszkalne w majątku ziemskim, przeznaczone dla służby folwarcznej i biedoty.:

Przy oknie wisiało spore lustro, naprzeciw zaś okna mieściła się komoda obejmująca nader wykwintną tualetę pana pisarza: różnych odcieniów majtki, kamizelki bajecznych kolorów, krawaty, rękawiczki, lakierki, a nawet i cylinder, którego pan pisarz używał, gdy wypadło mu jechać do powiatowego miasta Osłowic.

Pisarz przywiązywał ogromną wagę do fryzury z przedziałkiem. Włosy obficie smarował pomadąGęsty kosmetyk do układania i nabłyszczania włosów, popularny w XIX wieku. o zapachu goździków. Miało to swój fatalny skutek – słodki zapach przyciągał roje much, które nieustannie krążyły nad jego głową. Mieszkańcy wsi rozpoznawali go z daleka po długich nogach, zadartym nosie i charakterystycznej koziej bródce.

Znaczenie postaci

Pan Zołzikiewicz odgrywa kluczową rolę w budowaniu wymowy Szkiców węglem. Jego amoralność pokazuje, do jakiej tragedii prowadzi oddanie władzy nad wsią w ręce cynicznych oszustów. Zołzikiewicz niszczy rodzinę Rzepów i nie odczuwa z tego powodu najmniejszych wyrzutów sumienia. W epilogu dowiadujemy się, że prowadzi spokojne, wygodne życie.

Narrator opisuje go z wyraźną ironią. Trudno nazwać go demonicznym zbrodniarzem. Demon czyni zło z pełną świadomością. Zołzikiewiczowi brakuje nawet podstawowej wrażliwości, by w ogóle zrozumieć, że wyrządził komuś krzywdę. Jest uosobieniem bezdusznego mechanizmu, który miażdży słabszych w imię własnej wygody.