Kontekst filozoficzny i historyczny Władcy much
William Golding napisał swoją najsłynniejszą powieść jako bezpośrednią odpowiedź na okrucieństwa II wojny światowej. Książka jest ostrą polemiką z rousseauowskim mitem szlachetnego dzikusa, opartą na pesymistycznej filozofii Thomasa Hobbesa. Fabuła osadzona w realiach zimnej wojny ukazuje, jak szybko cywilizowany człowiek pozbawiony nadzoru stacza się w stronę pierwotnej przemocy.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Wojna, która zniszczyła optymizm
William Golding wydał Władcę much w 1954 roku. Powieść wyrasta bezpośrednio z jego doświadczeń z lat 1940–1945. Służył wtedy w Royal NavyBrytyjska marynarka wojenna, w której Golding brał udział m.in. w pościgu za niemieckim pancernikiem Bismarck. i obserwował z bliska frontowe okrucieństwo. Zrozumiał, że zwykli ludzie są zdolni do systematycznego, masowego zabijania. Wojna brutalnie zweryfikowała jego dawny optymizm dotyczący ludzkiej natury.
Przed wojną wierzyłem w doskonałość człowieka. Hitler mnie wyleczył.
To wyznanie tłumaczy genezę utworu. Pisarz patrzył na HolocaustZagłada Żydów i innych grup etnicznych zaplanowana i przeprowadzona przez III Rzeszę w czasie II wojny światowej., dywanowe naloty i zbrodnie popełniane przez wykształconych Europejczyków. Powieść o chłopcach na wyspie to w rzeczywistości diagnoza całego powojennego świata.
Hobbes na bezludnej wyspie
Filozoficznym fundamentem fabuły jest myśl Thomasa Hobbesa. Ten siedemnastowieczny myśliciel w traktacie Lewiatan postawił tezę, że naturalnym stanem ludzkości jest bellum omnium contra omnesŁacińska sentencja oznaczająca „wojnę wszystkich ze wszystkimi”, opisująca stan natury przed powstaniem państwa.. Bez społeczeństwa i prawa życie staje się brutalne, krótkie i pełne strachu. Golding zamienia tropikalną wyspę w laboratorium tej właśnie teorii.
Brakuje dorosłych, państwa i policji. Ralph próbuje stworzyć namiastkę cywilizacji. Wprowadza głosowania, używa muszli jako symbolu porządku i pilnuje ogniska. Ten kruchy ład szybko jednak upada. Bez instytucji przymusu chłopcy instynktownie wybierają nagą siłę.
Jack Merridew uosabia ten proces. Początkowo jest wzorowym chórzystą i prefektem, reprezentantem brytyjskiej elity. Kiedy znika zewnętrzny nadzór, odrzuca dawne zasady. Polowanie daje mu władzę i tożsamość, których demokratyczny system Ralpha nie potrafi zapewnić. Roger idzie o krok dalej. Zrzucając głaz na Prosiaczka, nie szuka już żadnego pretekstu. Czerpie czystą satysfakcję z bezkarnego morderstwa.
Sprzeciw wobec Rousseau
Autor świadomie polemizuje z tradycją zapoczątkowaną przez Jeana-Jacques'a Rousseau. Francuski filozof wierzył, że człowiek rodzi się z gruntu dobry, a deprawuje go dopiero cywilizacja, własność prywatna i sztuczne podziały. Tak narodził się mit szlachetnego dzikusaWyidealizowany obraz człowieka pierwotnego, żyjącego w harmonii z naturą, nieskażonego wadami cywilizacji.. Golding bezlitośnie rozprawia się z tą iluzją.
„Władca much” to literacka odpowiedź na „Koralową wyspę” (1857) R.M. Ballantyne'a. W tamtej wiktoriańskiej powieści trzej brytyjscy chłopcy (również o imionach Ralph, Jack i Peterkin) trafiają na bezludną wyspę. Radzą sobie wzorowo, szerząc chrześcijaństwo i brytyjską kulturę wśród tubylców. Golding wziął ten sam schemat i pokazał jego mroczny, realistyczny rewers.
U Rousseau człowiek bez cywilizacji pozostaje niewinny. U Goldinga chłopcy stają się bestiami dokładnie w momencie, gdy cywilizacja przestaje ich kontrolować. Simon, jedyna postać o prawdziwie duchowej wrażliwości, ginie rozszarpany przez rówieśników w trakcie ekstatycznego rytuału. Ofiarą pada ten, który jako jedyny zrozumiał, czym naprawdę jest zło na wyspie.
Bestia jako metafora antropologiczna
Tytułowa „bestia” to centralna metafora powieści. Pisarz buduje to pojęcie stopniowo. Najpierw jest to irracjonalny lęk przed potworem z morza. Później fizyczny kształt martwego spadochroniarza. Wreszcie zło ujawnia swoje prawdziwe oblicze w halucynacyjnej rozmowie Simona ze Świńskim ŁbemNabita na pal głowa świni, ofiara złożona przez myśliwych. Dosłowne tłumaczenie hebrajskiego imienia Belzebub..
Bestia to my sami.
To zdanie stanowi filozoficzne jądro utworu. Zdolność do przemocy jest wbudowana w ludzką naturę. Ujawnia się natychmiast po usunięciu społecznych barier. Zło we „Władcy much” ma wymiar biologiczny i ewolucyjny. To mroczna warstwa pierwotnych instynktów, której kultura nigdy w pełni nie wykorzeni.
Powieść w cieniu zimnej wojny
Rok wydania powieści przypada na szczytowy moment zimnej wojnyStan napięcia politycznego i wyścigu zbrojeń między blokiem wschodnim (ZSRR) a zachodnim (USA) po II wojnie światowej.. Świat żył w cieniu nuklearnej zagłady, zaledwie dziewięć lat po zrzuceniu bomb na Hiroszimę i Nagasaki. Ten globalny konflikt przenika do fabuły. Chłopcy trafiają na wyspę, ponieważ ich samolot ewakuacyjny zostaje zestrzelony podczas wojny atomowej. Dorośli, którzy powinni ich chronić, sami mordują się na frontach.
Świat dorosłych to po prostu bardziej zaawansowana wersja plemienia Jacka. Różnica polega jedynie na używaniu rakiet zamiast zaostrzonych kijów. Kiedy na końcu książki brytyjski oficer ratuje dzieci przed rzezią, sam schodzi z pokładu potężnego okrętu wojennego. Ta gorzka ironia spina klamrą całą historię.
Powieść Goldinga to precyzyjny komentarz do epoki totalitaryzmówSystem rządów dążący do całkowitej kontroli nad życiem obywateli, oparty na terrorze i monopolu jednej ideologii.. Faszyzm i stalinizm udowodniły, że masowa przemoc nie wymaga ludzi z natury złych. Wystarczy odpowiednia struktura grupy, wskazanie wroga i charyzmatyczny lider zdejmujący z jednostki moralną odpowiedzialność. Jack Merridew robi na wyspie dokładnie to samo, co dyktatorzy w Europie.