Bohaterowie noweli Elizy Orzeszkowej

Ewelina Krzycka – egoizm w masce dobroczynności

Tytułowa „dobra pani” to majętna, bezdzietna wdowa. Kobieta około czterdziestoletnia, wciąż piękna brunetka, ubierająca się zazwyczaj na czarno. Jej uroda powoli jednak więdnie, a życie wypełnia prowincjonalna nuda. Krzycka panicznie boi się poczucia, że jest nikomu niepotrzebna. Ratunkiem staje się dla niej filantropiaDziałalność charytatywna, bezinteresowne udzielanie pomocy finansowej lub materialnej potrzebującym.. Wyszukuje osoby w trudnej sytuacji i kupuje zwierzęta, by móc się nimi opiekować. Robi to jednak wyłącznie z myślą o sobie.

Rozczulona własną wspaniałomyślnością, całkowicie ignoruje krzywdę, jaką wyrządza swoim podopiecznym. Ludzie i zwierzęta są dla niej jedynie narzędziami do utwierdzania się w przekonaniu o własnym, wyjątkowym poświęceniu. W małym mieście brakuje okazji do wielkich gestów, aż do momentu zawiązania się Towarzystwa Dam DobroczynnychOrganizacja charytatywna zrzeszająca zamożne kobiety, często krytykowana przez pozytywistów za powierzchowność działań.. Krzycka otrzymuje zadanie wyszukiwania ubogich. W chacie murarza Jana znajduje pięcioletnią sierotę – Helę.

Dziewczynka zaspokaja trzy główne tęsknoty wdowy: potrzebę czynienia dobra, miłości oraz otaczania się pięknem. Orzeszkowa mistrzowsko wykorzystuje mowę pozornie zależnąTechnika narracyjna, w której myśli bohatera są wplecione w narrację trzecioosobową, zacierając granicę między narratorem a postacią., by ukazać egzaltację bohaterki czekającej na wykąpanie dziecka:

O czym myślała? O tym zapewne, że Bóg w nieprzebranej dobroci swej zesłał na mroczną i chłodną drogę jej życia ciepły i jasny promień słońca… Promieniem tym miała jej być odtąd ta śliczna sierotka, wypadkiem wczoraj znaleziona, a dziś za córkę przybrana… O, jakże ona kochać będzie to dziecko! Czuje to po przyspieszonym oddechu swej piersi, po tej fali życia i młodości, która, zda się, nagle zapełniła całą jej istotę i aż wzdymała serce.

Uczucia Krzyckiej są jednak skrajnie nietrwałe. Niemal w tej samej chwili kobieta brutalnie odtrąca pieska Elfa, który przerywa jej zadumę i niszczy pazurkami koronki sukni. Zwierzę trafia do garderoby. Ten sam mechanizm zadziała później wobec Heli. Gdy nowym ulubieńcem wdowy zostaje pewien muzyk, dziewczynka zaczyna jej przeszkadzać. Krzycka nie ma złych intencji i nie jest świadomie fałszywa. Cechuje ją po prostu skrajna płytkość emocjonalna. Traktuje żywe istoty jak piękne zabawki. Gdy te tracą swój urok lub zaczynają wymagać prawdziwej uwagi, stają się zużytymi rupieciami.

Hela – żywa zabawka z salonu

Mała sierota początkowo przebywa pod opieką dalszych krewnych w ubogiej chacie Jana. Stamtąd trafia pod skrzydła zamożnej protektorkiWpływowa kobieta udzielająca komuś poparcia, opieki i pomocy finansowej.. Pięcioletnia Hela zachwyca urodą: ma ciemnozłote włosy, wielkie szafirowe oczy i foremną twarz. W swojej długiej, perkalowejGładka, bawełniana tkanina, z której w XIX wieku szyto tanią odzież dla niższych warstw społecznych. sukience przypomina „białawego motyla ze zwiniętymi skrzydłami”.

Sytuacja zmienia się po powrocie z podróży do Włoch. Hela dorasta. Jej twarz chudnie, a sylwetka traci dziecięcą harmonię. Staje się niezgrabnym podlotkiemPrzestarzałe określenie dorastającej dziewczyny, nastolatki w okresie dojrzewania.. Choć rysy wciąż zapowiadają przyszłą piękność, dla Krzyckiej dziewczynka staje się po prostu „okropnie nudna”.

Hela to postać wrażliwa, inteligentna i utalentowana muzycznie. W przeciwieństwie do wdowy, potrafi kochać głęboko i wiernie. Mimo nagłego awansu społecznegoPrzejście jednostki do wyższej grupy społecznej, wiążące się ze zmianą statusu majątkowego i prestiżu. nie zapomina o dawnych opiekunach i posyła im prezenty. Niestety, wychowanie w luksusie robi swoje – dziewczynka staje się rozpieszczona i kapryśna.

Prawdziwy dramat rozpoczyna się, gdy Krzycka porzuca wychowankę. Hela wraca do chaty murarza. Jej wygląd drastycznie kontrastuje z ubogim otoczeniem. Jest wychudzona, zziębnięta, ubrana w zniszczoną szubkę z błękitnego atłasuGładka, lśniąca tkanina jedwabna, symbolizująca w noweli luksus i przynależność do wyższych sfer. obszytą łabędzim puchem. Na nogach ma dziurawe buciki i pończochy „pajęczej cienkości”. Przywozi ze sobą luksusowe przedmioty, takie jak grzebień z kości słoniowej, które w zderzeniu z biedą wyglądają wręcz absurdalnie.

Dziewczynka nie potrafi odnaleźć się w nowej-starej rzeczywistości. Tęskni za miłością, którą – jak sądziła – obdarzyła ją wdowa. W przypływie rozpaczy idzie pod willę opiekunki, gdzie rozmawia jedynie z odtrąconym psem Elfem. Została wyrwana ze swojego środowiska, ukształtowana na salonową damę, a następnie wyrzucona na bruk. Nie pasuje już do żadnego z tych światów.

Panna Czernicka – ofiara, która przejrzała grę

Służąca Eweliny Krzyckiej ma zaledwie trzydzieści lat, ale wygląda na znacznie starszą. Wysoka, chuda, o zwiędłej cerze i wąskich ustach. Włosy upina wysokim, szylkretowym grzebieniemOzdoba do włosów wykonana z cennego materiału pozyskiwanego ze skorup żółwi morskich.. Wobec chlebodawczyni jest pokorna i przymilająca się, ale w rzeczywistości to postać zgorzkniała, chciwa i pełna cynizmuPostawa charakteryzująca się nieuznawaniem powszechnie szanowanych wartości i norm, często wynikająca z rozczarowania życiem..

Czernicka podkrada koronki i pieniądze. Tłumaczy to koniecznością zabezpieczenia się na starość, gdy kapryśna pani ostatecznie wyrzuci ją na ulicę. Jej charakter został całkowicie spaczony przez życie u boku wdowy. Kiedyś, podobnie jak Hela, była „zabawką” Krzyckiej. Zabrano ją ze szlacheckiego dworku, obiecano wspaniałą przyszłość, a ostatecznie zredukowano do roli służącej.

Kobieta doskonale rozumie mechanizmy rządzące zachowaniem jej pani. Gdy widzi, jak Krzycka odtrąca psa, na jej twarzy pojawia się uśmiech pełen sarkazmuZłośliwa ironia, uszczypliwa uwaga mająca na celu skrytykowanie kogoś lub czegoś. i smutku. Czernicka przejawia odruchy litości wyłącznie wobec innych ofiar wdowy – papugi, Elfa i Heli. Sama żyje w ciągłym strachu i poczuciu zmarnowanego życia. Wie, że gdyby nie „dobroć” Krzyckiej, miałaby dziś własny dom, męża i zdrowie. Jej wegetacjaŻycie pozbawione głębszego sensu, sprowadzające się jedynie do zaspokajania podstawowych potrzeb biologicznych. to najmroczniejszy dowód na destrukcyjną siłę fałszywej filantropii.

Rodzina Jana – ubóstwo pełne miłości

Przeciwwagą dla zepsutego świata salonów jest rodzina murarza Jana. To prosty, uczciwy rzemieślnik, krewny ojca Heli. Mimo skrajnego ubóstwa, starał się zapewnić sierocie jak najlepsze warunki. Kiedy dziewczynka zostaje porzucona przez Krzycką, Jan bez wahania przyjmuje ją z powrotem. To on znajduje zziębniętą Helę śpiącą na schodach willi, bierze ją w ramiona i zanosi do domu.

Jego żona, Janowa, to równie dobra i pracowita kobieta. Robi wszystko, by pomóc załamanej dziewczynce zaklimatyzować się w surowych warunkach. Małżeństwo wychowuje czwórkę własnych dzieci: dwunastoletniego Wicka, dziesięcioletnią Kasię, ośmioletnią Marylkę i maleńkiego Kazia.

Dzieci Jana są wesołe i pogodne. Choć nie noszą drogich ubrań i jedzą najprostsze posiłki, czują się bezpieczne i kochane. Ich szczere szczęście ostro kontrastuje z rozpaczą Heli. Rodzeństwo zupełnie nie potrafi zrozumieć, dlaczego ich przybrana siostra ciągle płacze. W ich prostym świecie, opartym na rodzinnej więzi, melancholiaStan głębokiego przygnębienia, smutku i apatii, często bez wyraźnej, bezpośredniej przyczyny. dziewczynki wychowanej w luksusie jest czymś całkowicie obcym.