Imię róży – Umberto Eco

Postmodernistyczna gra z czytelnikiem

Opublikowane w 1980 roku dzieło włoskiego semiotykasemiotyka Nauka badająca znaki i systemy znakowe, zajmująca się tym, jak ludzie tworzą i odczytują znaczenia. i mediewisty to jedna z najbardziej wymagających intelektualnie powieści XX wieku. Eco stworzył tekst wielowarstwowy. Na pierwszy rzut oka to wciągająca historia detektywistyczna. Głębiej kryje się jednak powieść historyczna i filozoficzna rozprawa o granicach ludzkiego poznania.

Siedem dni w mrocznym opactwie

Akcja zamyka się w precyzyjnych ramach czasowych: trwa dokładnie siedem dni i siedem nocy. Do włoskiego klasztoru benedyktynów przybywa franciszkanin Wilhelm z Baskerville wraz ze swoim nowicjuszem, Adsem z Melku. Mają wziąć udział w ważnym sporze teologicznym między zakonem franciszkanów a wysłannikami papieża.

Rutynę życia zakonnego przerywa seria tajemniczych zgonów wśród mnichów. Wilhelm wykorzystuje swój wybitny zmysł dedukcji, by odnaleźć mordercę. Szybko orientuje się, że kluczem do rozwiązania zagadki jest pilnie strzeżona, zbudowana na planie labiryntu biblioteka.

Starcie rozumu z fanatyzmem

Wilhelm z Baskerville uosabia racjonalizm, tolerancję i otwartość na nową wiedzę. Jego przeciwieństwem jest Jorge z Burgos — niewidomy, fanatyczny mnich. Jorge uważa, że prawda została już objawiona, a zadaniem Kościoła jest jej ochrona, a nie poszukiwanie. W imię tej zasady jest gotów posunąć się do morderstwa.

Całą historię poznajemy z perspektywy Adsa z Melku. Pełni on rolę narratora, który jako starzec spisuje wspomnienia z czasów swojej młodości. Taki zabieg nadaje opowieści melancholijny ton i wprowadza dystans do opisywanych wydarzeń. W tle pojawia się również historyczna postać inkwizytorainkwizytor Urzędnik Kościoła katolickiego wyznaczony do śledzenia, sądzenia i karania osób podejrzanych o herezję. Bernarda Gui, będącego symbolem bezwzględnego, instytucjonalnego terroru.

Labirynt, śmiech i ukryta księga

Przestrzeń biblioteki-labiryntu to najważniejsza metafora w powieści. Symbolizuje ona całą ludzką wiedzę oraz niemożność jej ostatecznego uporządkowania. Świat według Eco to gąszcz znaków, w którym prawda zawsze pozostaje nieuchwytna i wieloznaczna.

Oś sporu między Wilhelmem a Jorge dotyczy drugiej księgi PoetykiPoetyka Starożytny traktat Arystotelesa omawiający zasady tworzenia literatury, w którym zachowała się jedynie część dotycząca tragedii i eposu. Arystotelesa. Ten zaginiony w rzeczywistości traktat miał być poświęcony komedii. Niewidomy mnich wierzy, że śmiech niszczy strach, a bez strachu nie ma wiary w Boga. Wilhelm z kolei widzi w śmiechu naturalne, wyzwalające lekarstwo na ludzkie lęki.

Znaczenie tytułu i motywy maturalne

Tytuł powieści to zagadka sama w sobie. Nawiązuje do łacińskiego heksametru kończącego książkę:

Dawna róża istnieje tylko w nazwie, a my posiadamy jedynie nagie imiona.

Eco sugeruje, że rzeczy przemijają, a jedyne, co po nich zostaje, to słowa i znaki. Powieść jest głęboko zakorzeniona w postmodernizmiepostmodernizm Prąd kulturowy odrzucający wiarę w jedną obiektywną prawdę, charakteryzujący się grą konwencjami, ironią i łączeniem różnych stylów.. Autor bawi się konwencjami, stosuje intertekstualność i zmusza czytelnika do ciągłej interpretacji.

Na egzaminie dojrzałości utwór ten to idealny materiał do tematów związanych z rolą nauki i wiary. Sprawdza się przy omawianiu motywu labiryntu, cenzury, wolności słowa oraz relacji między władzą a wiedzą.