Czas i miejsce akcji, narracja i styl

Siedem dni w zamkniętym opactwie

Wydarzenia opisane w książce rozgrywają się między 16 a 22 listopada 1327 roku. Eco osadził fabułę w bardzo konkretnym momencie historycznym. Trwa ostry konflikt między papiestwem a cesarzem Ludwikiem Bawarskim. Tłem politycznym staje się debata o ubóstwo apostolskiePogląd głoszący, że Chrystus i apostołowie nie posiadali żadnej własności, co wywołało ostry spór w Kościele.. Do opactwa zjeżdżają delegaci obu zwaśnionych stron. Seria brutalnych morderstw mnichów splata się z wielką polityką kościelną.

Przestrzeń powieści to nienazwany z nazwy klasztor benedyktynów w Apeninach Północnych. Funkcjonuje on jak odcięta od świata wyspa z własną hierarchią i surową regułą. Każde miejsce ma tu swój ciężar fabularny. Kościół, dormitorium, skryptorium i refektarz wyznaczają rytm codziennego życia. Centrum tajemnicy stanowi jednak AedificiumZ łaciny: budynek, gmach. W powieści to potężna wieża mieszcząca tajną bibliotekę..

To potężna, wieżowata biblioteka zbudowana na planie labiryntu. Zgromadzono w niej tysiące bezcennych rękopisów. Ślepy mnich Jorge z Burgos strzeże tam dostępu do zakazanej wiedzy. Labirynt nie jest wyłącznie rekwizytem z powieści kryminalnej. Symbolizuje porządek średniowiecznej nauki, którą można zgłębiać wyłącznie pod ścisłą kontrolą władz duchownych.

Wielka polityka za murami klasztoru

Rok 1327 to czas, gdy papież Jan XXII rezyduje we Francji, co przejdzie do historii jako niewola awiniońskaOkres (1309–1377), w którym papieże rezydowali we francuskim Awinionie, uzależnieni od królów Francji.. Spór z franciszkanami o to, czy Kościół powinien gromadzić majątek, przeradza się w oskarżenia o herezję. W opactwie pojawia się Bernard Gui. To postać autentyczna, bezwzględny inkwizytorUrzędnik kościelny wyznaczony przez papieża do śledzenia, sądzenia i karania heretyków. i delegat papieski. Uosabia on brutalność instytucji zwalczającej każdą niebezpieczną myśl.

W tym samym czasie myśliciele tacy jak Wilhelm z Ockham i Marsyliusz z Padwy zyskują status wrogów Stolicy Apostolskiej. Główny bohater, Wilhelm z Baskerville, obraca się w tym samym środowisku intelektualnym. W przeszłości sam pełnił urząd inkwizytora. Porzucił go jednak z powodów sumienia. Ta mroczna przeszłość pozwala mu doskonale rozumieć mechanizmy działania kościelnego aparatu terroru.

Szkatułkowa konstrukcja i zawodny narrator

Powieść wykorzystuje motyw odnalezionego rękopisu. Eco we wstępie deklaruje, że trafił na francuski przekład tekstu niejakiego Adsa z Melku, opracowany przez XIX-wiecznego uczonego, księdza Valleta. Cały ten wstęp to literacka mistyfikacja. Zanim dotrzemy do właściwej akcji, musimy przejść przez tę erudycyjną grę w autentyczność. Taka powieść szkatułkowaKonstrukcja literacka, w której jedna opowieść zawiera w sobie kolejną, tworząc wielopoziomową narrację. buduje dystans do opisywanych wydarzeń.

Właściwym narratorem jest Adso. Jako osiemdziesięcioletni starzec spisuje wspomnienia sprzed ponad sześćdziesięciu lat. Narracja pierwszoosobowa toczy się z podwójnej perspektywy. Młody nowicjusz przeżywa wydarzenia, ale ich nie rozumie. Stary mnich rozumie wszystko, lecz nie ma już wpływu na przeszłość. Ten rozdźwięk nadaje historii gorzki, melancholijny ton.

Adso to klasyczny przykład narratora zawodnego. Jego wiedza teologiczna pozwala mu swobodnie cytować świętego Augustyna czy Tomasza z Akwinu. Emocjonalna niedojrzałość sprawia jednak, że gubi się w politycznej intrydze. My, jako czytelnicy, wiemy więcej od niego. Śledzimy przesłanki, których młody chłopak nie potrafi połączyć w logiczną całość.

Stylizacja na średniowieczną kronikę

Umberto Eco był z wykształcenia mediewistą. Jego rozprawa doktorska dotyczyła estetyki Tomasza z Akwinu. Tę wiedzę widać w każdym akapicie książki. Język jest celowo archaizowany. Dominują długie, wielokrotnie złożone zdania i gęsta terminologia, z której słynęła scholastykaŚredniowieczny kierunek filozoficzny dążący do rozumowego udowodnienia dogmatów religijnych.. Adso myśli cudzymi zdaniami, cytując z pamięci Izydora z Sewilli czy Bernarda z Clairvaux. Tak właśnie funkcjonował umysł wykształconego człowieka w XIV wieku.

Początek książki wymaga cierpliwości. Zanim Wilhelm i Adso przekroczą bramę opactwa, czytamy rozbudowany opis konnej przeprawy przez Apeniny. Pełno w nim detali topograficznych. Eco celowo spowalnia akcję. Zmusza nas do porzucenia współczesnego pośpiechu i wejścia w powolny rytm średniowiecznego życia.

Wilhelm z Baskerville – detektyw czytający znaki

Metoda śledcza Wilhelma z Baskerville determinuje styl narracji. Bohater ten łączy cechy Sherlocka Holmesa i Williama Ockhama. Ten drugi twierdził, że znaki i ich znaczenia to dwie zupełnie odrębne kwestie. Wilhelm traktuje świat jak otwartą księgę. Analizuje ślady kopyt na śniegu, krople wosku na posadzce i układ tomów na pulpicie. Każdy jego wniosek to praktyczna lekcja, którą daje nam semiotykaNauka badająca znaki, ich systemy oraz procesy nadawania i odczytywania znaczeń..

Eco przez lata wykładał teorię znaku na uniwersytecie w Bolonii. W jego książce akademicka abstrakcja zmienia się w krwistą fabułę. Wilhelm głęboko wierzy, że prawdę można bezbłędnie odczytać ze śladów. Finał brutalnie weryfikuje to przekonanie. Okazuje się, że logiczna i spójna interpretacja może być całkowicie błędna.

Nauczyłem się bać słów. Znaki są tym, co widzimy, nie tym, co jest.

To wyznanie Wilhelma stanowi filozoficzne serce powieści. Wokół tego jednego wniosku autor zbudował siedem dni mrocznej intrygi.