Imię róży – Umberto Eco - bohaterowie
Powieść Umberta Eco to wielowarstwowa intryga kryminalna, w której każda postać reprezentuje odmienny stosunek do wiary, wiedzy i władzy. Galeria bohaterów obejmuje zarówno fikcyjnych mnichów uwikłanych w morderstwa, jak i autentyczne postacie historyczne z czternastowiecznej Europy. Zrozumienie motywacji poszczególnych zakonników pozwala odczytać ukryte sensy teologiczne i filozoficzne tego utworu.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 7 min
Spis treści
Wilhelm z Baskerville
Główny bohater powieści i bystry detektyw w habicie. Wilhelm z Baskerville to franciszkanin oraz były inkwizytor, który zrezygnował ze swojej funkcji, nie mogąc znieść okrucieństwa kościelnych trybunałów. Przybywa do benedyktyńskiego opactwa jako wysłannik cesarza Ludwika Bawarskiego. Oficjalnie ma przygotować grunt pod spotkanie delegacji papieskiej z franciszkanami. Szybko jednak angażuje się w śledztwo dotyczące serii tajemniczych zgonów wśród mnichów.
Jego umysł pracuje jak u nowoczesnego śledczego. Wilhelm zbiera poszlaki, stawia hipotezy i weryfikuje je na podstawie faktów. Filozoficznie opiera się na nominalizmiePogląd filozoficzny odrzucający istnienie pojęć ogólnych; uznający, że realnie istnieją tylko konkretne, jednostkowe rzeczy. oraz myśli Rogera Bacona. Ufa doświadczeniu i logice, a nie ślepym autorytetom. Mimo potężnego intelektu ostatecznie ponosi klęskę. Rozwiązuje zagadkę, ale nie potrafi zapobiec pożarowi biblioteki i śmierci kolejnych ofiar. Uosabia konflikt między średniowiecznym dogmatyzmem a nowożytnym racjonalizmem.
Umberto Eco stworzył Wilhelma z Baskerville jako średniowieczne wcielenie Sherlocka Holmesa. Wskazuje na to sam przydomek (nawiązanie do „Psa Baskerville’ów”), a także jego fizjonomia, uzależnienie od żucia ziół i wybitny zmysł dedukcji. Historycznym pierwowzorem postaci był natomiast filozof Wilhelm z Ockham.
Adso z Melku
Narrator całej historii. Adso z Melku opowiada o wydarzeniach z perspektywy starości, wspominając czas, gdy jako osiemnastoletni nowicjuszOsoba przygotowująca się do złożenia ślubów zakonnych, odbywająca okres próbny w klasztorze. przebywał w opactwie. Ta podwójna perspektywa nadaje relacji specyficzny, melancholijny ton. Z jednej strony widzimy naiwnego chłopca, z drugiej – doświadczonego starca próbującego zrozumieć błędy młodości.
Adso towarzyszy Wilhelmowi jak cień. Jest jego wiernym uczniem, ale różni się od mistrza wrażliwością. Znacznie łatwiej ulega emocjom, lękom i religijnym uniesieniom. Jego jedyne zbliżenie erotyczne z bezimienną wiejską dziewczyną to moment, w którym całkowicie wyłamuje się z zakonnych reguł. Pobyt w opactwie to dla niego przyspieszony kurs dojrzewania. Chłopak musi brutalnie zderzyć się z faktem, że świat nie przypomina uporządkowanej struktury, o jakiej czytał w księgach.
Rozwiń: Charakterystyka Adsona z Melku (czas czytania: 4 min)Jorge z Burgos
Główny antagonista powieści. Jorge z Burgos to sędziwy, niewidomy mnich, który trzęsie całym opactwem z tylnego siedzenia. Choć formalnie nie jest już bibliotekarzem, to on sprawuje absolutną władzę nad księgozbiorem. To właśnie Jorge stoi za serią morderstw. Nie zabija własnoręcznie – nasącza trucizną rogi stron zakazanej księgi, by każdy, kto poliże palce przy jej czytaniu, wydał na siebie wyrok śmierci.
Jego motywacją jest fanatyczna obrona zaginionej, drugiej części „Poetyki” ArystotelesaStarożytny traktat o literaturze. Pierwsza część dotyczy tragedii, druga (uznana za zaginioną) miała omawiać komedię.. Księga ta poświęcona jest komedii i śmiechowi. Jorge uważa, że śmiech zabija strach, a bez strachu przed Bogiem upadnie cała religia i porządek społeczny. Reprezentuje mroczną, dogmatyczną wiarę, która nie dopuszcza żadnych wątpliwości. Ostatecznie woli zniszczyć całą bibliotekę i zginąć w płomieniach, niż pozwolić na ujawnienie prawdy.
Rozwiń: Charakterystyka Jorgego z Burgos (czas czytania: 4 min)Ubertino z Casale
Autentyczna postać historyczna wpleciona w fabułę. Ubertino z Casale to stary franciszkanin, mistyk i radykalny obrońca ubóstwa apostolskiegoPogląd, według którego Chrystus i apostołowie nie posiadali żadnej własności, co powinno być wzorem dla całego Kościoła.. Głośno krytykuje Kościół za gromadzenie bogactw i odejście od nauk Chrystusa. Wilhelm zna go z przeszłości i darzy ogromnym szacunkiem, choć zupełnie nie podziela jego egzaltacji.
Ubertino to człowiek skrajności. Reprezentuje duchowość ascetyczną, opartą na intensywnych wizjach i emocjach. Stanowi wyraźny kontrast dla chłodnego racjonalizmu Wilhelma oraz bezdusznego dogmatyzmu Jorgego. Jego obecność w opactwie jest bardzo niewygodna politycznie, ponieważ papiescy wysłannicy chętnie widzieliby go na stosie.
Bernard Gui
Kolejna postać historyczna. Bernard Gui przybywa do opactwa jako inkwizytorSędzia kościelny powołany do tropienia, sądzenia i karania osób oskarżonych o herezję. i bezpośredni przedstawiciel papieża Jana XXII. To bezwzględny człowiek systemu. Działa skutecznie, z zimną krwią i w pełnym przekonaniu, że cel uświęca środki. Śledztwo nie służy mu do odkrycia prawdy, ale do politycznej eliminacji heretyków i przeciwników papiestwa.
Jego metody pracy stanowią całkowite zaprzeczenie logiki Wilhelma. Bernard Gui nie szuka dowodów. Wystarczy mu przyznanie się do winy, które bez wahania wymusza brutalnymi torturami. Symbolizuje zepsucie instytucji Kościoła, pychę władzy i całkowite oderwanie od ewangelicznego miłosierdzia. Skazuje na śmierć szafarza Remigia, zupełnie ignorując faktyczny przebieg morderstw w klasztorze.
Opat Abo z Fossanova
Gospodarz opactwa i organizator spotkania zwaśnionych delegacji. Abo z Fossanova to człowiek uwikłany w sieć politycznych zależności. Zamiast dążyć do sprawiedliwości, dba wyłącznie o reputację klasztoru. Kolejne morderstwa traktuje nie jako tragedię czy grzech, ale jako wizerunkowy problem, który zagraża jego pozycji.
Zależy mu na szybkim zatuszowaniu sprawy. Aktywnie utrudnia Wilhelmowi śledztwo, zabraniając mu wstępu do biblioteki. Abo to klasyczny typ administratora, który stawia dobro instytucji ponad prawdę. Jego arogancja i krótkowzroczność doprowadzają go do zguby – dusi się w tajnym przejściu podczas pożaru biblioteki.
Remigio z Varagine
Klucznik i szafarz opactwa, odpowiedzialny za zarządzanie jego dobrami materialnymi. Remigio z Varagine ukrywa mroczną przeszłość – należał niegdyś do dolcynianRadykalny, średniowieczny ruch heretycki, który zbrojnie walczył o równość społeczną i ubóstwo Kościoła.. Obecnie jest człowiekiem słabym, rozdartym między dawnymi ideałami buntu a wygodnym konformizmem.
Gdy Bernard Gui odkrywa jego tajemnicę, Remigio natychmiast pęka. Przerażony wizją tortur, przyznaje się do morderstw mnichów, których w rzeczywistości nie popełnił. Jego fałszywe zeznania i tak nie ratują mu życia. Historia szafarza to tragiczny obraz jednostki złamanej przez bezlitosny, totalitarny system kościelnego sądownictwa.
Salwator
Pomocnik szafarza i jedna z najbardziej groteskowych postaci w powieści. Salwator posługuje się dziwaczną mieszanką łaciny i języków narodowych, co czyni jego bełkot niemal niezrozumiałym. Podobnie jak Remigio, w przeszłości należał do zbrojnej bandy heretyków i żyje w nieustannym strachu przed zdemaskowaniem.
Zostaje schwytany przez inkwizycję podczas nocnej schadzki z wiejską dziewczyną. Bernard Gui oskarża go o czary i konszachty z diabłem. Salwator łączy w sobie komizm z głębokim tragizmem. Jest symbolem prostego, niewykształconego człowieka z nizin społecznych, który zostaje bezlitośnie zmiażdżony przez tryby wielkiej historii.
Malachiasz z Hildesheim
Oficjalny bibliotekarz opactwa i strażnik dostępu do skryptoriumKlasztorne pomieszczenie przeznaczone do ręcznego przepisywania, zdobienia i oprawiania ksiąg.. Malachiasz z Hildesheim to człowiek ponury i całkowicie pozbawiony własnej woli. Ślepo wykonuje polecenia Jorgego, rygorystycznie wydzielając mnichom księgi i strzegąc tajemnic labiryntu.
Jego posłuszeństwo graniczy z absurdem i ostatecznie doprowadza go do zguby. Malachiasz sam pada ofiarą intrygi swojego mistrza. Umiera w męczarniach podczas nabożeństwa, po tym jak z ciekawości zajrzał do zatrutego rękopisu Arystotelesa.
Berengar z Arundelu
Pomocnik bibliotekarza. Berengar z Arundelu to człowiek słabego charakteru, niepotrafiący zapanować nad swoimi żądzami. Łączy go mroczna, erotyczna relacja z młodym iluminatorem, Adelmem. Aby zdobyć jego względy, Berengar kradnie z biblioteki zakazaną księgę i udostępnia ją chłopakowi.
Ten jeden akt pożądania uruchamia lawinę tragicznych zdarzeń. Berengar, dręczony wyrzutami sumienia i przerażony rozwojem sytuacji, sam sięga po zatruty tom. Zostaje znaleziony martwy w wannie pełnej wody. Jego los udowadnia, jak łatwo ludzkie słabości stają się narzędziem w rękach wyrachowanego zbrodniarza.
Adelm z Otranto
Młody, wybitnie utalentowany iluminatorŚredniowieczny artysta zajmujący się malowaniem inicjałów, miniatur i zdobień na marginesach rękopisów.. Adelm z Otranto to pierwsza ofiara w opactwie, a jego śmierć daje początek całemu śledztwu. Był artystą niezwykle wrażliwym, ale psychicznie kruchym.
Nie potrafił poradzić sobie z poczuciem winy po homoseksualnym zbliżeniu z Berengarem, do którego doszło w zamian za dostęp do rzadkiej księgi. Zrozpaczony i przerażony wizją potępienia, popełnia samobójstwo, skacząc z murów wieży. Jego postać pełni funkcję zapalnika – to od jego desperackiego kroku rozpoczyna się mroczna gra w klasztorze.