Bruno Jasieński - konteksty
Bruno Jasieński to jedna z najbarwniejszych i najbardziej tragicznych postaci polskiej literatury XX wieku. Jego twórczość rozgrywa się na przecięciu futuryzmu, rewolucji i politycznej zagłady — by zrozumieć jego wiersze i manifesty, trzeba znać epokę, w której żył, i biografię, która zakończyła się w sowieckim łagrze.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Futuryzm jako epoka literacka
Futuryzm to ruch artystyczny, który narodził się we Włoszech w 1909 roku wraz z manifestem Filippo Tommaso Marinettiego i błyskawicznie rozprzestrzenił się po Europie. Propagował kult maszyny, prędkości, nowoczesności i odrzucenie wszystkiego, co stare — tradycji, akademizmu, sentymentalizmu. W Polsce futuryzm pojawił się około 1918–1921 roku i był odpowiedzią na odzyskanie niepodległości oraz gwałtowne przemiany cywilizacyjne. Jasieński stał się jedną z czołowych postaci polskiego futuryzmu obok Anatola Sterna i Tytusa Czyżewskiego. Futuryści polscy szokować mieli wszystkich — burżuazję, inteligencję, konserwatystów — poprzez prowokacyjne manifesty, reformę ortografii i agresywny język. Odrzucali Młodą Polskę jako epokę przebrzmiałą, martwą, niezdolną do opisania nowego świata miast i fabryk. Jasieński ucieleśniał ten bunt w sposób najbardziej konsekwentny — zarówno w poezji, jak i w życiu osobistym.
Rozwiń: Manifesty futurystów, czyli JEDNODŃUWKA FUTURYSTUW Bruno Jasieńskiego (czas czytania: 3 min)Kontekst historyczny: Polska po I wojnie światowej
Jasieński tworzył w momencie, gdy Polska odrodziła się jako państwo po 123 latach zaborów — w 1918 roku. Ten przełom był jednocześnie euforia i chaosem: trwały walki o granice, szalała inflacja, społeczeństwo było głęboko podzielone. Młode pokolenie artystów czuło, że stara literatura nie nadąża za nową rzeczywistością — i miało rację. Futuryzm Jasieńskiego wyrósł właśnie z tego napięcia między odrodzonym państwem a radykalnie nową cywilizacją przemysłową. Rewolucja bolszewicka w Rosji (1917) wywierała ogromny wpływ na lewicowych intelektualistów w całej Europie, w tym na Jasieńskiego. Wojna polsko-bolszewicka (1920) i jej skutki polityczne kształtowały atmosferę ideologiczną, w której Jasieński coraz wyraźniej skręcał w lewo. Kontekst historyczny tłumaczy, dlaczego jego twórczość ewoluowała od artystycznego prowokatorstwa ku zaangażowaniu politycznemu.
Biografia Brunona Jasieńskiego
Bruno Jasieński urodził się w 1901 roku w Klimontowie jako Wiktor Bruno Zysman — w zasymilowanej żydowskiej rodzinie inteligenckiej. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i szybko wciągnął się w środowisko krakowskiej awangardy. Debiutował w 1921 roku, a już wkrótce stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci polskiej sceny literackiej. W 1925 roku wyjechał do Francji, gdzie napisał powieść Palę Paryż — komunistyczny manifest w formie powieści katastroficznej — co doprowadziło do jego wydalenia z kraju. Przeniósł się do Związku Radzieckiego, gdzie działał jako pisarz i działacz komunistyczny, pisząc po rosyjsku. W 1937 roku, podczas Wielkiego Terroru, został aresztowany przez NKWD pod zarzutem szpiegostwa i trockizmu. Rozstrzelano go w 1938 roku — miał 37 lat. Tragiczny finał jego życia nadaje całej twórczości szczególny wymiar: buntownik, który zawierzył systemowi, który go zniszczył.
Reforma językowa i ortograficzna futurystów
Jednym z najbardziej spektakularnych gestów polskich futurystów była reforma pisowni — celowe odrzucenie obowiązującej ortografii na rzecz zapisu fonetycznego. Jasieński i jego współtowarzysze pisali „fururyzm" zamiast „futuryzm