Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki

Z chałupy - wiadomości wstępne


Z chałupy to cykl czterdziestu sonetów autorstwa Jana Kasprowicza, wydany po raz pierwszy w 1887 roku. Jest to jedno z pierwszych opublikowanych dokonań poety.

Z chałupy wraz z W chałupie (1885 rok), Chrystusem (1890 rok) i Z chłopskiego zagonu (1891 rok) to dzieła przypadające na pierwszy etap twórczości Kasprowicza, w którym dominującym tematem był sprzeciw wobec krzywdzie społecznej. Poeta sam pochodził ze wsi i doskonale znał panujące tam realia. Postanowił zatem przedstawić reszcie społeczeństwa położenie najuboższych jego członków – wykorzystywanych, poniżanych i oszukiwanych chłopów. Sposób w jaki to uczynił jest jednak wyjątkowy. Kasprowicz nie pokazał biednej polskiej wsi z gorzką ironią, która z czasem przeradza się w gniew. Poeta z pełnym przekonaniem podkreśla już w pierwszym sonecie fakt, iż wywodzi się ze wsi i zawsze do niej będzie należał.

Co ciekawe, Kasprowicz, chcąc wykazać krzywdy społeczne, postanowił posłużyć się sonetem, gatunkiem przeznaczonym dla wzniosłych tematów. On natomiast usiłował wykorzystać tę wzniosłą formę do opisania brzydoty, zacofania i niesprawiedliwości panującej na polskiej wsi. Jak pisze Tomkowski:
Poezji znajdziemy w tych tomach raczej niewiele. Sonet, najbardziej liryczny z gatunków, pod piórem Kasprowicza zamienia się w reportaż społeczny, bywa portretem postaci albo lakonicznym epitafium.


Nowością było również posłużenie się w sonecie takimi kierunkami artystycznymi jak naturalizm i realizm. Kasprowicz w ten właśnie sposób chciał jak najdokładniej oddać obraz wsi.

Z chałupy - analiza


Sonet to utwór poetycki, który ma jasno i wyraźnie określone wymagania formalne. Zawsze musi składać się z dwóch czterowersowych strof o powtarzających się rymach (ABAB ABAB lub ABBA ABBA) oraz dwóch tercyn o odmiennych rymach (CDC DCD lub CDE CDE). Według wzoru pierwsze dwie strofy powinny zawierać część opisowo-narracyjną sonetu, a pozostałe dwie refleksyjno-liryczną.

Biorąc pod uwagę ten idealny wzór, prawdziwym sonetem z omawianych trzech, możemy nazwać jedynie Sonet I. jedynie w nim bowiem mamy do czynienia z klasycznym podziałem na część opisową i refleksyjną. W pierwszej widzimy obraz wsi: Chaty rzędem na piaszczystych wzgórkach, w drugiej natomiast mamy do czynienia z odniesieniem się podmiotu lirycznego do tego opisu: Szare chaty! nędzne chłopskie chaty! / Jak się z wami zrosło moje życie.
W pozostałych dwóch sonetach brakuje części refleksyjnej. Artysta skupił się bardziej na ukazaniu losów sowich bohaterów, pozostawiając je bez komentarza.



Jeśli chodzi o rymy, to klasyczne wzory zostały zachowane we wszystkich sonetach, lecz tylko w przypadku pierwszych dwóch strof. Rymują się one w sposób prosty – ABBA, ABBA. Natomiast kolejne strofy, trzecia i czwarta, w każdym z omawianych sonetów rymują się w inny sposób. W sonecie I mamy do czynienia z rymami typu ABC, ABC, w XV ABB, CAC, w XXXIX zaś ABB, ACC.

Zastosowane w sonetach środki artystyczne miały na celu nadać utworom walorów realistycznych i naturalistycznych. Dlatego też pojawiają się takie epitety jak: chude krowy, szare chaty, nędzne chłopskie chaty. Dzięki temu, a także brakiem części refleksyjnej, komentarza odautorskiego, sonety są przykładem typowych utworów naturalistycznych. Ich głównym zadaniem miało być wstrząśnięcie czytelnikiem, a nie wprawienie w go zachwyt. Poecie zależało na współczuciu, a nie na podziwie.

Z chałupy - interpretacja


Najpopularniejszymi sonetami ze zbioru są I, XV oraz XXXIX.

Pierwszy z nich to dokładny i skrupulatny opis zewnętrzny kujawskiej wsi. Widzimy tu: chaty, wiśniowy sad, siwe wierzby przy stodołach. Jednak nie jest to piękny widok, ponieważ po bliższym przyjrzeniu się widać również walący się płot, chude krowy, brud. Z fotograficzną dokładnością zostały opisane dziewczyny w kujawskich kolorowych strojach, które stanowią kontrast wobec ogólnego ubóstwa i szarości. Ich obecność oraz piękno powoduje, że odbiorca na chwilę zapomina o szarości i zachwyca się wiejskim bogactwem kulturowym. Podmiot liryczny w pełni identyfikuje się z obrazem, ponieważ wychował się właśnie na tej wsi. Wspomnienie dzieciństwa powoduje, że na jego policzkach pojawiają się łzy. Nie są to wyłącznie łzy wzruszenia, ale i rozpaczy spowodowanej nędznym widokiem: Hej! czy przyjdzie czas, co łzy te spłoszy?!...


strona:   - 1 -  - 2 - 

Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


dla: Kulturalna Polska klp.pl

  Dowiedz się więcej
1  Dies irae – analiza i interpretacja
2  Jan Kasprowicz – biografia
3  Przydatne pojęcia



Streszczenia książek
Tagi: