Jan Kasprowicz

Chłopskie korzenie i młodzieńczy radykalizm

Jan Kasprowicz (1860–1926) urodził się w chłopskiej rodzinie w kujawskim Szymborzu. Mimo trudnego startu życiowego ukończył gimnazjum w Inowrocławiu, a następnie podjął studia. Szybko stał się głosem skrzywdzonych i poniżonych. W ten sposób spłacał dług wobec warstwy społecznej, z której sam się wywodził.

Jego pierwsze dojrzałe utwory powstały w czasie studiów. Widać w nich silne wpływy naturalizmunaturalizm Kierunek literacki ukazujący ciemne strony życia, biedę i biologiczne uwarunkowania człowieka, często z brutalnym realizmem.. Kasprowicz łączył ten nurt z radykalną postawą społeczną. Angażował się w działalność kółek socjalistycznych. Należał do grupy tak zwanych ikaryjczyków, głoszących demokratyzm i antyklerykalizm.

Trzy etapy twórczości

Droga artystyczna Kasprowicza to proces ciągłych zmian. Jego poezję dzieli się na trzy główne okresy.

Pierwszy etap to twórczość prospołeczna. Poeta kontynuował w niej tradycje romantyczne i pozytywistyczne, skupiając się na niedoli ludu wiejskiego. Powstał wtedy między innymi cykl Z chałupy.

Drugi etap przyniósł przełom modernistyczny. Kasprowicz zaczął tworzyć cykle sonetów, takie jak słynny Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach. Pisał również potężne w wyrazie hymny, na przykład Dies irae. Dominował w nich katastrofizm i bunt przeciwko Bogu.

Trzeci, ostatni okres to czas wyciszenia. Poeta zwrócił się ku religii i przyjął postawę franciszkanizmufranciszkanizm Postawa życiowa i literacka oparta na radosnej wierze, miłości do natury, pokorze i akceptacji cierpienia.. Znalazło to wyraz w Księdze ubogich, gdzie młodzieńczy gniew ustąpił miejsca afirmacji świata i pogodzeniu z losem.

Tłumacz i publicysta

Kasprowicz nie ograniczał się do własnej poezji. Był wybitnym poliglotą i tłumaczem. Przekładał dzieła z języka greckiego, łaciny, angielskiego oraz francuskiego. Dzięki niemu polscy czytelnicy mogli poznać utwory antycznych tragików: Ajschylosa i Eurypidesa.

Pracował również jako dziennikarz. Przez wiele lat pełnił funkcję redaktora w Kurierze Lwowskim, gdzie publikował artykuły, felietony i recenzje literackie.

Wykaz najważniejszych publikacji

Dorobek literacki Kasprowicza obejmuje różnorodne gatunki. Poniżej znajduje się zestawienie jego najważniejszych dzieł.

Cykle wierszy

• Obrazki natury
• Ze Szląska
• Z chałupy
• Obrazy i obrazki chłopskie
• Obrazy, gawędy i opowiadania
• Z swojskiej flory
• Z więzienia

Tomiki poetyckie

• Miłość
• Anima lachrymans i inne poezje
• Krzak dzikiej róży
• Ginącemu światu
• Salve Regina
• Księga ubogich
• Mój świat

Poematy

• Giordano Bruno (1884)
• Aryman i Oromaz (1884)
• Wojtek Skiba
• Z motywów biblijnych (cykl)
• Z gór (cykl)
• Bunt Napierskiego
• Uczta Herodiady

Dramaty i proza poetycka

• Świat się kończy (dramat)
• O bohaterskim koniu i walącym się domu (proza poetycka)