Charakterystyka rodziny Korczyńskich
Rodzina Korczyńskich w „Nad Niemnem” stanowi przekrój polskiego społeczeństwa po upadku powstania styczniowego. Jej członkowie dzielą się na twardo stąpających po ziemi pragmatyków oraz oderwanych od rzeczywistości egoistów. Relacje panujące w dworze w Korczynie i majątku w Osowcach obrazują najważniejsze konflikty ideowe epoki pozytywizmu.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Benedykt Korczyński – samotny obrońca ziemi
Głową rodu i właścicielem Korczyna jest Benedykt Korczyński. To mężczyzna w średnim wieku, przytłoczony walką o utrzymanie majątku przed represjami popowstaniowymiKary nakładane przez carat po 1864 roku, m.in. konfiskaty majątków, zsyłki na Sybir i wysokie podatki.. W młodości był idealistą. Ukończył szkołę agronomiczną i marzył o wdrażaniu nowoczesnych metod rolniczych. Rzeczywistość brutalnie zweryfikowała te plany.
Benedykt haruje od świtu do nocy. Ziemia to dla niego świętość. Niestety, w swoich zmaganiach jest całkowicie osamotniony. Żona nie rozumie jego problemów, a syn zarzuca mu zdradę dawnych ideałów. Konflikt z zaściankiemWieś zamieszkana przez drobną, zubożałą szlachtę, która sama uprawiała swoją ziemię. Bohatyrowiczów sprawia, że Benedykt zyskuje opinię człowieka surowego i bezwzględnego. Dopiero pod koniec powieści przypomina sobie o solidarności z czasów powstania, godzi się z sąsiadami i rezygnuje z egzekwowania zasądzonej kary.
Emilia Korczyńska – ucieczka w świat iluzji
Żoną Benedykta jest Emilia Korczyńska. Żyje we własnym, wykreowanym świecie, zbudowanym na fundamentach francuskich romansów. Wieś ją nudzi i przeraża. Izoluje się od otoczenia, spędzając dnie na kanapie.
To typowa hipochondryczka. Skupia się wyłącznie na własnych przyjemnościach i rzekomych chorobach, takich jak słynny globus histericusNerwicowe uczucie ucisku w gardle, w epoce często symulowane przez arystokratki jako wymówka od obowiązków.. Emilia prowadzi próżniaczy tryb życia. Nie wykazuje najmniejszej chęci do pracy. Własnego męża traktuje z wyższością, uważając go za prostaka niezdolnego do romantycznych uniesień. Choć mieszkają pod jednym dachem, łączy ich jedynie nazwisko.
Witold i Marta – nadzieja i ciche poświęcenie
Gospodarstwo w Korczynie faktycznie prowadzi Marta Korczyńska. Jest ubogą krewną Benedykta, która w młodości odrzuciła oświadczyny Anzelma Bohatyrowicza. Przestraszyła się ciężkiej fizycznej pracy i kpin wyżej urodzonej rodziny.
Teraz ukrywa wrażliwość pod maską zgorzknienia i cynizmu. To ona wychowała dzieci Benedykta i Emilii. Marta czuje się potrzebna tylko dzięki codziennej krzątaninie. Benedykt darzy ją ogromnym szacunkiem, wiedząc, że bez niej dwór by upadł.
Eliza Orzeszkowa celowo zestawiła ze sobą postacie Emilii i Marty, aby zilustrować pozytywistyczny etos pracy. Wartość człowieka w tej epoce mierzy się jego użytecznością społeczną, a nie pochodzeniem czy majątkiem.
Młode pokolenie reprezentuje Witold Korczyński. Syn Benedykta studiuje agronomię i z zapałem dzieli się wiedzą z chłopami. Wierzy w równość społeczną. Jego radykalne poglądy prowadzą do ostrych starć z ojcem. Witold nie potrafi zaakceptować sporu z Bohatyrowiczami. Chce zasypać przepaść między dworem a zaściankiem, przywracając jedność z czasów narodowego zrywu.
Linia z Osowiec – wdowa i kosmopolita
Zupełnie inaczej wygląda życie w pobliskich Osowcach. Andrzejowa Korczyńska i jej syn Zygmunt reprezentują zamożną arystokrację. Żyją w luksusie, wolni od trosk finansowych Benedykta.
Andrzejowa to wdowa po bohaterze powstania styczniowego. Od lat nosi żałobę i pielęgnuje pamięć o mężu. Mimo wielkiej miłości do Andrzeja, nigdy nie zrozumiała jego demokratycznych przekonań. Czuła głęboką niechęć do niższych warstw społecznych.
Jej największą życiową porażką jest syn. Zygmunt został wychowany pod kloszem. Wyrósł na skrajnego egoistę i kosmopolitęPostawa polegająca na odrzuceniu więzi narodowych i uznaniu całego świata za swoją ojczyznę. W pozytywizmie surowo krytykowana.. Gardzi polską prowincją, zachwyca się zagranicą, a własnego ojca nazywa szaleńcem, który niepotrzebnie oddał życie za przegraną sprawę.
Obraz społeczeństwa w pigułce
Rodzina Korczyńskich wymyka się prostym ocenom. Orzeszkowa podzieliła bohaterów według ich stosunku do pracy i narodowej tradycji. Z jednej strony mamy postacie aktywne i użyteczne, takie jak Benedykt, Marta i Witold. Z drugiej strony wegetują pasożyty pokroju Emilii i Zygmunta, skupione wyłącznie na własnej wygodzie.