Odprawa a mit trojański
Jan Kochanowski napisał swój jedyny dramat specjalnie na uroczystości weselne podkanclerzego Jana Zamoyskiego. Utwór opiera się na wybranym epizodzie z mitu o wojnie trojańskiej, tuż przed wybuchem zbrojnego konfliktu. Tytułowa odprawa posłów stanowi punkt wyjścia do uniwersalnych rozważań o państwie i odpowiedzialności rządzących.
Okoliczności powstania utworu
Odprawa posłów greckich to jedyny dramat w dorobku Jana Kochanowskiego. Pełny tytuł dzieła jest niezwykle długi i zdradza dokładne okoliczności jego prapremiery. Brzmi on: Odprawa posłów greckich podana na teatrum przed Królem Jego Mością i Królową Jej Mością w Jazdowie nad Warszawą dnia dwunastego stycznia Roku Pańskiego MDLXXVIII na feście u Jego Mości Pana Podkanclerzego Koronnego.
Utwór wydano drukiem w 1578 roku. W tym samym czasie odbyła się jego historyczna inscenizacja. Okazją były uroczystości weselne potężnego magnata, Jana Zamoyskiego, z Krystyną Radziwiłłówną. Na widowni zasiedli najważniejsi ludzie w państwie: król Stefan Batory, Anna Jagiellonka oraz cały dwór. Spektakl wystawiono w JazdowieDawna nazwa dzisiejszego Ujazdowa, reprezentacyjnej części Warszawy, gdzie znajdowała się rezydencja królewska. pod Warszawą.
Moment premiery miał ogromne znaczenie polityczne. Odbyła się ona w przededniu wielkiego sejmu warszawskiego. Posłowie mieli na nim podjąć decyzję o rozpoczęciu wojny z carem Iwanem GroźnymCar Rosji, z którym Rzeczpospolita toczyła w XVI wieku ciężkie walki o Inflanty.. Kochanowski wykorzystał tę okazję, by przemówić do sumień rządzących.
Odprawa a mit trojański
Poeta nie opisał całej wojny trojańskiej. Skupił się na jednym, bardzo konkretnym epizodzie poprzedzającym rozlew krwi. Geneza tego konfliktu sięga słynnego sądu Parysa.
ParysW dramacie Kochanowskiego częściej nazywany Aleksandrem. Królewicz trojański, którego egoistyczna decyzja doprowadziła do upadku miasta., syn króla Troi Priama, musiał rozstrzygnąć spór między trzema boginiami: Herą, Afrodytą i Ateną. Każda z nich oferowała mu niezwykłą nagrodę za tytuł najpiękniejszej. Młodzieniec wybrał Afrodytę. W zamian bogini obiecała mu miłość najpiękniejszej kobiety na świecie. Była nią Helena, żona spartańskiego króla Menelaosa. Aleksander udał się do Sparty, uwiódł Helenę i uprowadził ją do Troi.
Kochanowski potraktował mit trojański jako kostium historyczny. Starożytna Troja w rzeczywistości uosabia szesnastowieczną Rzeczpospolitą. Problemy państwa Priama – prywata, przekupstwo, słabość władzy królewskiej i brak poszanowania prawa – to bezpośrednia krytyka polskiej szlachty i magnaterii w przededniu ważnych decyzji wojennych.
Akcja dramatu Kochanowskiego rozpoczyna się w momencie najwyższego napięcia. Pod mury Troi przybywają greccy posłowie: Odyseusz (w tekście nazywany Ulissesem) oraz zdradzony Menelaos. Kategorycznie żądają zwrotu Heleny. Od decyzji trojańskiej rady zależą losy pokoju.
Samo słowo „odprawa” w tytule bywa dzisiaj mylące. W staropolszczyźnie nie oznaczało ono odmowy ani odesłania z kwitkiem. Znaczyło tyle, co załatwienie sprawy lub udzielenie oficjalnej odpowiedzi – podobnie jak współcześnie mówimy o odprawie celnej czy paszportowej.