Chanson de geste - wyjaśnienie pojęcia

Czym jest chanson de geste?

Chanson de geste w dosłownym tłumaczeniu oznacza pieśń o czynie. To jeden z najstarszych gatunków średniowiecznej epiki, który ukształtował się w XI i XII wieku. Utwory te pisano w języku starofrancuskim lub staroprowansalskim. Twórcy najczęściej sięgali po wiersz dziesięciozgłoskowy. Konstrukcja opierała się na laisach(fr. laisse) – strofa o różnej liczbie wersów, połączonych tym samym rymem lub asonansem, charakterystyczna dla starofrancuskiej epiki., czyli większych, nieregularnych częściach kompozycyjnych.

Prawda historyczna a literacka fikcja

Fundamentem pieśni o czynach było ukazywanie heroizmu legendarnych i historycznych postaci. Gatunek ten swobodnie mieszał fakty ze zmyśleniem. Prawdziwi władcy, tacy jak Karol Wielki, zyskiwali nadludzkie cechy, a autentyczne potyczki urastały do rangi kosmicznych starć dobra ze złem. Sam Roland również miał swój historyczny pierwowzór – był prefektem Marchii Bretońskiej, który zginął w 778 roku w wąwozie Roncevaux. W literaturze stał się jednak wyidealizowanym symbolem rycerskich cnót.

Truwerzy i żonglerzy, czyli średniowieczny przekaz

Zanim pieśni trafiły na pergamin, żyły wyłącznie w przekazie ustnym. Ich autorami byli truwerzy– średniowieczny poeta i kompozytor działający na północy Francji, tworzący w języku starofrancuskim (langue d'oïl).. Wykonawstwem zajmowali się natomiast wędrowni żonglerzy. Podróżowali oni od zamku do zamku, pojawiali się na jarmarkach i odpustach. Śpiewali o bohaterskich czynach przy akompaniamencie prostych instrumentów muzycznych. Dopiero z czasem utwory te doczekały się formy pisanej, co uchroniło je przed zapomnieniem.

Podział tematyczny francuskiej epiki

W XIII wieku wyodrębniono ogromny zbiór chansons de geste na trzy główne grupy tematyczne:

• Cykl królewski – skupiony wokół postaci Karola Wielkiego i jego otoczenia. To właśnie do tej grupy należy Pieśń o Rolandzie.
• Cykl Garina z Monglane – opowiadający o walkach z Saracenami, gdzie centralną postacią był Wilhelm z Orange.
• Cykl buntowników – przedstawiający losy nieposłusznych wasali walczących z władzą królewską.

Dlaczego Polska nie miała swojego Rolanda?

Średniowieczna Polska nie doczekała się bohatera na miarę Rolanda, którego czyny opiewano by w rodzimych pieśniach. Epika rycerska, przeżywająca na Zachodzie swój złoty wiek, na naszych ziemiach praktycznie nie istniała. Nie powstawały też przekłady zachodnich eposów ani próby ich naśladownictwa. Wynikało to z odmiennej struktury społecznej, innej pozycji rycerstwa oraz słabszego rozwoju kultury dworskiej w państwie Piastów.