Pochwała głupoty – Erazm z Rotterdamu - motywy literackie

Motyw głupoty i mądrości

Głupota i mądrość stanowią oś całego traktatu. Erazm z Rotterdamu celowo odwraca ich tradycyjne wartościowanie. Narratorka, MoriaZ greckiego moria – głupota. Imię narratorki jest też aluzją do nazwiska przyjaciela Erazma, Tomasza Morusa., z pełnym przekonaniem dowodzi, że to ona napędza ludzkie działania. Bez niej nie istniałaby miłość, wojna, ambicja ani twórczość.

Filozofowie i uczeni, powszechnie uchodzący za mądrych, jawią się w jej oczach jako nieszczęśliwi dziwacy oderwani od rzeczywistości. Z kolei prostaczkowie i nieuki potrafią cieszyć się pełnią egzystencji. Paradoks polega na tym, że Głupota wygłasza swoją tezę w błyskotliwej, erudycyjnejRozległa wiedza zdobyta dzięki czytaniu i badaniom, często demonstrowana w wypowiedziach. mowie. Ten ironiczny zabieg służy zakwestionowaniu renesansowego kultu rozumu i udowodnieniu, że ludzka natura jest nieuleczalnie irracjonalna.

Motyw błazna

Głupota przyjmuje w utworze maskę błazna. W tradycji literackiej to jedyna postać, która może mówić najgorszą prawdę bez ponoszenia konsekwencji. Błazen stoi poza oficjalną hierarchią społeczną, co daje mu absolutną wolność słowa. Erazm bezlitośnie wykorzystuje tę konwencję do własnych celów.

Autor krytykuje papieży, królów, mnichów i uczonych. Robi to jednak ustami samej Głupoty, więc nikt z wyśmiewanych nie może poczuć się oficjalnie urażony. Taka maska pozwala powiedzieć znacznie więcej, niż dopuszczałaby otwarta polemika polityczna czy teologiczna. Ironiczna narracja czerpie tu pełnymi garściami z tradycji komedii antycznejGatunek dramatu starożytnego, charakteryzujący się żywą akcją, komizmem i satyrycznym spojrzeniem na wady społeczeństwa..

Motyw iluzji i samooszustwa

Erazm bezlitośnie punktuje fakt, że ludzie żyją przede wszystkim złudzeniami. Te iluzje stanowią absolutny warunek ich szczęścia. Zakochany widzi w swojej wybrance doskonałość, której w rzeczywistości nie ma. Żołnierz wyobraża sobie wieczną chwałę, skutecznie wypierając myśli o śmierci na polu bitwy.

Głupota wprost stwierdza, że brutalne odbieranie ludziom tych iluzji byłoby aktem okrucieństwa. Motyw samooszustwa pełni w traktacie funkcję paradoksalnej obrony ludzkich słabości. Złudzenie okazuje się nie wadą, lecz koniecznym mechanizmem obronnym, który pozwala znosić trudną rzeczywistość. Autor pyta w ten sposób, czy życie w całkowicie trzeźwej, obiektywnej prawdzie jest w ogóle możliwe do zniesienia.

Motyw pychy

Pycha pojawia się jako jedna z głównych ludzkich słabości, które Moria wylicza z rozbrajającą swobodą. TeolodzyDziedzina wiedzy zajmująca się badaniem natury Boga i relacji między Bogiem a światem, oparta na dogmatach religijnych. pękają z dumy podczas swoich subtelnych dysput, choć te wcale nie zbliżają ich do Boga. Mnisi szczycą się skomplikowanymi rytuałami, które sami wymyślili, a gramatycy i retorzy uważają się za absolutny szczyt ewolucji ludzkości.

Erazm demaskuje mechanizm, w którym pycha sprytnie maskuje się pozorem głębokiej pobożności lub wybitnej wiedzy. Im bardziej ktoś jest przekonany o własnej wielkości, tym wyraźniej staje się ofiarą Głupoty. Ten motyw łączy się bezpośrednio z ostrą krytyką zepsutego Kościoła i oderwanych od życia środowisk intelektualnych.

Motyw szczęścia

Szczęście w Pochwale głupoty nie jest dziełem rozumu ani cnoty. Pochodzi bezpośrednio od tytułowej bohaterki. Ludzie odczuwają radość dokładnie wtedy, gdy nie myślą zbyt głęboko. Kochają, bawią się, ulegają złudzeniom i wierzą w najprostsze prawdy.

Erazm przywołuje przykłady prostych chłopów oraz dzieci. Cieszą się oni życiem bez filozoficznych rozterek i egzystencjalnego lęku. Zestawia ich z nieszczęśliwymi mędrcami, których nieustannie dręczą wątpliwości. Autor nie gloryfikuje samej ignorancji, lecz trafnie diagnozuje, że nadmierny intelektualizm potrafi człowieka sparaliżować i unieszczęśliwić.

Motyw śmierci i przemijania

Głupota kilkakrotnie odwołuje się do nieuchronności śmierci, traktując ją jako koronny argument za korzystaniem z życia tu i teraz. Starcy, którzy mimo słabnących sił kurczowo trzymają się złudzeń młodości, są dla Morii doskonałym przykładem dobroczynnego działania nierozumu. To właśnie iluzja pozwala im znosić ciężar fizycznego przemijania.

Średniowieczne hasło memento moriZ łaciny "pamiętaj o śmierci". Średniowieczne przypomnienie o kruchości życia i nieuchronności końca, wzywające do ascezy. pojawia się tu w zupełnie nowym kontekście. Nie brzmi jak groźba, lecz staje się uzasadnieniem dla igraszek i rozrywek potępianych przez ponurych filozofów. Erazm odwraca tradycyjną funkcję motywu śmierci. Zamiast wzywać do pokuty i refleksji, używa go do obrony lekkości bytu.

Motyw karnawału i odwróconego porządku

Cały utwór jest literacką realizacją świata na opak(topos mundus inversus). Motyw literacki polegający na odwróceniu naturalnych ról i hierarchii, np. uczeń poucza mistrza, a głupiec mędrca.. Głupiec zasiada na tronie mądrości i z wyższością sądzi uczonych. Moria wygłasza erudycyjną mowę, żongluje cytatami z Pisma Świętego i antycznych filozofów, aby udowodnić wyższość nierozumu nad logiką.

To drastyczne odwrócenie hierarchii pozwala Erazmowi uderzyć w każdą grupę społeczną bez wyjątku. Obrywa się papieżom, żołnierzom, kupcom i gramatykom. Ten zabieg nadaje satyrze ogromną dynamikę. Żadna z krytykowanych grup nie może poczuć się wyjątkowo prześladowana, ponieważ w krzywym zwierciadle karnawału absolutnie wszyscy są jednakowo śmieszni.