Najważniejsze cytaty z Poetyki i Retoryki

Naśladownictwo, czyli mimesis

EpopejaGatunek epiki obejmujący rozbudowane utwory wierszowane, ukazujące losy bohaterów na tle przełomowych wydarzeń historycznych. i tragedia, a także komedia, dytyrambAntyczna pieśń kultowa ku czci Dionizosa, śpiewana przez chór, charakteryzująca się patosem i żywiołowością. i przeważna część muzyki fletowej i kitarowej – wszystkie one są w całości naśladownictwami.

Arystoteles otwiera Poetykę, ustawiając mimesisKategoria estetyczna oznaczająca naśladowanie rzeczywistości w sztuce poprzez odpowiednie środki artystyczne. jako zasadę wspólną wszystkim sztukom. Nie chodzi o zwykłe kopiowanie rzeczywistości. Twórca odtwarza ludzkie działania i charaktery przez odpowiednie medium. W wypracowaniu sięgnij po ten cytat, pisząc o relacji między literaturą a rzeczywistością lub o naturze fikcji artystycznej.

Naśladują zaś poeci ludzi działających i muszą to być albo ludzie lepsi od nas, albo gorsi, albo tacy sami jak my.

Mimesis nie jest neutralna. Już w momencie wyboru bohatera poeta dokonuje wartościowania. Tragedia naśladuje ludzi lepszych, komedia – gorszych. Ten podział przydaje się przy omawianiu hierarchii gatunków literackich oraz kreowania ideałów i antyideałów.

Definicja tragedii i rola fabuły

Tragedia jest naśladowaniem akcji poważnej, skończonej i posiadającej odpowiednią wielkość, wyrażonym w języku ozdobnym, różnym w różnych częściach dzieła, naśladowaniem dokonywanym przez działające postacie, nie zaś przez opowiadanie, i wywołującym litość i trwogę, przez co osiąga oczyszczenie takich namiętności.

To najważniejsza definicja w całej Poetyce. Arystoteles wymienia sześć elementów tragedii: fabułę, charakter, myśl, widowisko, dykcję i śpiew. Każde słowo niesie tu ciężar. „Poważna” odróżnia tragedię od komedii, „skończona” dotyczy jedności akcji, a „oczyszczenie namiętności” to katharsisStan wewnętrznego oczyszczenia i wyzwolenia z negatywnych emocji, osiągany przez widza w wyniku przeżycia litości i trwogi..

Spośród tych elementów najważniejszym jest układ zdarzeń, bo tragedia nie jest naśladowaniem ludzi, ale działań i życia.

Filozof stawia mythosW terminologii Arystotelesa to fabuła, czyli logicznie powiązany układ zdarzeń w utworze literackim. ponad ethosZbiór cech charakteru, postaw i wartości moralnych przypisywanych postaci literackiej lub mówcy.. Dramat dzieje się przez czyny, nie przez psychologię. Zestaw ten pogląd z nowożytną literaturą, w której wnętrze bohatera bywa ważniejsze niż zdarzenia zewnętrzne. Zyskasz świetny punkt wyjścia do porównania poetyki antycznej z romantyczną.

Katharsis i mechanizm emocji

Poeta powinien wzbudzać przez fabułę litość i trwogę – ponieważ na tym polega cel naśladowania.

Oczyszczenie u Arystotelesa to nie efekt uboczny, lecz główny cel tragedii. Widz przeżywający skrajne emocje na scenie uwalnia się od nich w prawdziwym życiu.

Litość budzi się wobec tego, kto cierpi niezasłużenie, trwoga zaś wobec podobnego nam człowieka.

Mechanizm emocjonalny tragedii opiera się na precyzyjnych założeniach. Litość wymaga niezasłużonego cierpienia bohatera. Trwoga rodzi się z identyfikacji widza z postacią. Bohater tragiczny nie może być całkowicie dobry ani do szpiku kości zły. Ten cytat doskonale tłumaczy, dlaczego losy Edypa czy Antygony tak silnie oddziałują na widownię.

Wina tragiczna i zwroty akcji

Pozostaje więc postać pośrednia: nie wyróżniający się cnotą ani sprawiedliwością, który wpada w nieszczęście nie z powodu swej niegodziwości i złości, lecz z powodu jakiegoś błędu.

To kluczowy fragment dla zrozumienia hamartiiWina tragiczna, czyli błędne rozpoznanie sytuacji przez bohatera, prowadzące go do nieuchronnej katastrofy.. Bohater popełnia błąd w ocenie sytuacji. Edyp nie wiedział, że zabija ojca i poślubia matkę. Antygona idzie za prawem boskim, ignorując ludzkie.

Perypetia jest zmianą działań w kierunku przeciwnym do zamierzonego [...] a dzieje się tak zgodnie z prawdopodobieństwem lub koniecznością.

PerypetiaNagły, niespodziewany zwrot akcji odwracający losy bohatera, często prowadzący do jego upadku. to nagły zwrot akcji. Bohater dąży ku jednemu celowi, a osiąga skutek odwrotny. Arystoteles łączy ją z anagnorisisMotyw rozpoznania, w którym bohater dowiaduje się o swojej prawdziwej tożsamości lub rzeczywistym stanie rzeczy., tworząc najbardziej dramatyczne węzły fabuły. Edyp dowiaduje się, że człowiek, którego szukał jako zabójcę ojca, to on sam.

Sztuka argumentacji w Retoryce

Retoryka jest odpowiedniczką dialektyki; obydwie bowiem traktują o takich rzeczach, które w pewnym sensie są wspólną wiedzą wszystkich ludzi.

Arystoteles umieszcza retorykę obok dialektykiSztuka prowadzenia sporu i dochodzenia do prawdy poprzez ujawnianie i przezwyciężanie sprzeczności w argumentach.. Retoryka nie jest sztuką zwodzenia. To umiejętność dobierania trafnych argumentów w każdej sprawie.

Środkami przekonywania w mowie są trzy rodzaje: jedne mieszczą się w charakterze mówcy, drugie w nastrojeniu słuchacza, trzecie zaś w samej mowie.

Filozof wprowadza słynną triadę: ethos (wiarygodność mówcy), pathosKategoria retoryczna oznaczająca odwoływanie się do silnych emocji odbiorcy w celu przekonania go do swoich racji. (emocje odbiorcy) i logos (logika argumentu). Każdy dobrze skonstruowany tekst perswazyjny opiera się na tej samej zasadzie.

Ethos jest niemal że najważniejszym środkiem przekonywania.

Słuchacz, który nie ufa mówcy, odrzuci nawet najlepszy argument. Ten cytat otwiera dyskusję o etyce retoryki i sile autorytetów moralnych w sporach publicznych.

Prawdopodobieństwo i spójność dzieła

Zadaniem poety nie jest mówienie o tym, co się zdarzyło, lecz o tym, co mogłoby się zdarzyć.

Historyk opisuje fakty, poeta – możliwości. Arystoteles uznaje literaturę za coś bardziej filozoficznego niż historia. Fikcja mówi o tym, co jest prawdziwe w sensie ogólnym, nie jednostkowym.

Wolę niemożliwe, ale prawdopodobne od możliwego, ale nieprzekonującego.

Literatura ma prawo do fantazji pod warunkiem zachowania wewnętrznej logiki. Brak wiary czytelnika niszczy dzieło bardziej niż nierealistyczny pomysł fabularny.

Fabuła jest naśladowaniem akcji, a akcja ta jest jedna i całościowa, a części zdarzeń są tak ze sobą powiązane, że przesunięcie lub usunięcie którejś z nich narusza i burzy całość.

To zasada organicznej jedności dzieła. Żaden element nie jest przypadkowy. Każdy pełni funkcję w strukturze całości.

Jak wykorzystać te cytaty na maturze?

Cytowanie Arystotelesa wymaga precyzji. Trzymaj się kilku prostych zasad:

• Wprowadzaj cytat w cudzysłowie i od razu sygnalizuj źródło (np. „Arystoteles w Poetyce stwierdza, że...”).
• Nie podawaj numeru strony. Wystarczy tytuł dzieła i nazwisko autora.
• Zawsze dodawaj zdanie interpretacyjne po przytoczonym fragmencie. Wyjaśnij, co ten tekst znaczy w kontekście twojej tezy.
• Traktuj cytat jako punkt wyjścia do analizy, a nie gotowy argument.