Franz Kafka - życiorys

Wczesne życie i edukacja

Franz Kafka przyszedł na świat 3 lipca 1883 roku w PradzeStolica Czech, na przełomie XIX i XX wieku wielokulturowe miasto w granicach Austro-Węgier., należącej wówczas do monarchii austro-węgierskiejHistoryczne państwo w Europie Środkowej, istniejące w latach 1867–1918.. Był najstarszym z czworga dzieci i jedynym synem kupca Hermanna Kafki oraz Julii z domu Löwy. Rodzina należała do zasymilowanych ŻydówOsoby pochodzenia żydowskiego, które przyjęły język i kulturę kraju zamieszkania, odchodząc od ortodoksyjnych tradycji. i reprezentowała praską klasę średniąWarstwa społeczna obejmująca m.in. kupców, urzędników i wolne zawody, charakteryzująca się stabilnością materialną.. Dwaj młodsi bracia Franza zmarli w niemowlęctwie. Trzy młodsze siostry – Elli, Valli i Ottla – zginęły wiele lat później podczas Holocaustu. Dwie starsze zmarły w getcieOdizolowana część miasta, w której w czasie II wojny światowej hitlerowcy przymusowo osadzali ludność żydowską. w Łodzi, a najmłodsza Ottla w obozie koncentracyjnym AuschwitzNiemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady, symbol Holocaustu..

Rodzice prowadzili sklep, pracując po dwanaście godzin dziennie. Wychowaniem dzieci zajmowały się głównie guwernantki i służba. Relacje Franza z ojcem były niezwykle napięte. Hermann Kafka, potężnie zbudowany i autorytarny, stosował surowe metody wychowawcze, próbując zahartować anemicznego i wrażliwego syna. Uciekał się do gróźb, obelg i drwin. Zrodziło to w przyszłym pisarzu głębokie poczucie alienacji i otwartą niechęć do ojca. Znacznie więcej cech wspólnych Kafka dzielił z łagodną matką, jednak w domu rodzinnym czuł się obco.

Edukacja Kafki odbywała się w języku niemieckim, choć doskonale znał również czeski. W latach 1889–1893 uczęszczał do Deutsche Knabenschule. Edukacji religijnej nie poświęcano w domu wiele uwagi – w wieku trzynastu lat Franz przeszedł Bar MicwęŻydowska uroczystość religijna z okazji osiągnięcia przez chłopca wieku trzynastu lat i pełnoletności wobec prawa religijnego., a do synagogiŻydowski dom modlitwy i miejsce zebrań religijnych. chodził z ojcem zaledwie cztery razy w roku. Następnie uczył się w rygorystycznym Altstädter Deutsches Gymnasium, gdzie w 1901 roku zdał maturę.

Studia rozpoczął na praskim Uniwersytecie Karola Ferdynanda. Po krótkim epizodzie z chemią i germanistykąDziedzina filologii zajmująca się językiem, literaturą i kulturą krajów niemieckojęzycznych., ostatecznie wybrał prawo, uzupełniając je kursem historii sztuki. Na trzecim semestrze poznał Maksa Broda, który stał się jego najbliższym przyjacielem na całe życie. W czerwcu 1906 roku Kafka uzyskał doktorat z prawaStopień naukowy nadawany po ukończeniu wyższych studiów prawniczych i obronie pracy..

Debiut i pierwsze dzieła

Zgodnie z przepisami Kafka odbył roczną, bezpłatną praktykę sądowąObowiązkowy staż absolwentów prawa w sądzie, przygotowujący do wykonywania zawodów prawniczych.. Nie zamierzał jednak zostać adwokatem. Marzył o spokojnej pracy biurowej, która pozwoliłaby mu pisać popołudniami. W 1908 roku podjął pracę w Zakładzie Ubezpieczeń Robotników od Wypadków. Rzeczywistość okazała się brutalna – obowiązki pochłaniały go na tyle, że tworzyć mógł jedynie nocami, kosztem snu. Obserwacja biurokratycznej machiny i ludzkich krzywd w zakładzie ubezpieczeń znalazła później bezpośrednie odbicie w jego prozie.

Jako pisarz zadebiutował w 1908 roku na łamach pisma „Hyperion”, publikując osiem miniatur pod wspólnym tytułem „Rozważanie”. W marcu 1910 roku zaczął prowadzić dziennik, który kontynuował przez kolejne trzynaście lat. Przełomowy okazał się rok 1912. W sierpniu poznał Felice Bauer, w której zakochał się od pierwszego wejrzenia. Pod wpływem tego uczucia, w ciągu jednej wrześniowej nocy, napisał nowelęKrótki utwór epicki o zwartej kompozycji, jednowątkowej fabule i wyraźnym punkcie kulminacyjnym. „Wyrok”. Utwór ukazał się rok później w almanachuWydawnictwo zbiorowe, często rocznik, zawierające artykuły lub utwory literackie z danej dziedziny. „Arkadia” z dedykacją dla narzeczonej.

W tym samym czasie rozpoczął pracę nad powieścią „Ameryka”. Za jej pierwszy rozdział, wydany osobno jako „Palacz”, otrzymał w 1915 roku nagrodę Fontanego. Pod koniec 1912 roku powstała również słynna „Przemiana”.

Dojrzałość twórcza

Życie osobiste Kafki było pełne wahań. Bardzo pragnął założyć rodzinę, ale jednocześnie panicznie bał się, że małżeństwo zniszczy jego samotność niezbędną do pisania. Z Felice Bauer zaręczał się i zrywał dwukrotnie. Ostateczne rozstanie nastąpiło w grudniu 1917 roku w Berlinie. Te emocjonalne zawirowania stały się impulsem do napisania „Procesu” oraz opowiadania „W kolonii karnej”. Rękopis „Procesu” pełen jest autobiograficznych aluzji – bohaterka panna Bürstner nosi inicjały F.B., a powieść rozpoczyna się w przeddzień trzydziestych pierwszych urodzin Józefa K., dokładnie w wieku, w którym Kafka rozpoczął pisanie utworu.

Gdy wybuchła I wojna światowaGlobalny konflikt zbrojny trwający w latach 1914–1918, który doprowadził do upadku wielkich mocarstw europejskich., Kafka pracował nad kilkoma tekstami naraz. Jako urzędnik ważnej instytucji państwowej otrzymał odroczenie od służby wojskowejCzasowe zwolnienie z obowiązku pełnienia służby wojskowej, często ze względu na wykonywany zawód lub stan zdrowia.. Dopiero w wieku trzydziestu dwóch lat wyprowadził się z domu rodzinnego. Zimą 1916 roku wynajął od siostry Ottli małe mieszkanie na praskich Hradczanach.

W sierpniu 1917 roku Kafka doznał pierwszego krwotoku z płuc. Lekarze zdiagnozowali gruźlicęZakaźna choroba bakteryjna, atakująca najczęściej płuca, w czasach Kafki często nieuleczalna i śmiertelna.. Pisarz uważał, że choroba ma podłoże psychiczne i jest reakcją organizmu na zbliżający się ślub. Zły stan zdrowia zmusił go do przejścia na przedwczesną emeryturę. Odtąd większość czasu spędzał w wiejskich gospodarstwach i sanatoriachZakład leczniczy położony w miejscowości uzdrowiskowej, przeznaczony dla przewlekle chorych lub rekonwalescentów.. Paradoksalnie, choroba przyniosła mu wyzwolenie od znienawidzonej pracy urzędniczej. Pobyt na wsi zaowocował rozpoczęciem pracy nad powieścią „Zamek”.

W latach dwudziestych nawiązał romans z czeską dziennikarką Mileną Jesenską, która jako pierwsza tłumaczyła jego teksty. W 1923 roku podczas wakacji nad Bałtykiem poznał Dorę Diamant, pochodzącą z ortodoksyjnej rodziny żydowskiej. Zamieszkali razem w Berlinie, a pod jej wpływem Kafka zaczął zgłębiać TalmudJedna z podstawowych ksiąg judaizmu, będąca zbiorem komentarzy do biblijnego Prawa..

Kontekst historyczny

Twórczość Kafki jest nierozerwalnie związana z miejscem, w którym żył. Praga była wówczas tyglem kulturowym i narodowościowym. Ścierały się w niej wpływy austriackiej władzy, niemieckiego języka, czeskiej świadomości narodowej i żydowskiej tradycji. Kafka funkcjonował na styku tych światów, posługując się niemieckim, czeskim i jidyszJęzyk używany przez Żydów aszkenazyjskich w Europie Środkowej i Wschodniej, powstały na bazie dialektów niemieckich., ale w żadnym z nich nie czuł się w pełni zakorzeniony.

Proza Kafki zrywa z tradycyjnym realizmemKierunek literacki dążący do obiektywnego i wiernego odtwarzania rzeczywistości w dziele sztuki.. Ma charakter awangardowyZespół nowatorskich tendencji w sztuce i literaturze XX wieku, odrzucających dotychczasowe style i konwencje.. Pisarz tworzył anonimowe, odrealnione przestrzenie, w których jednostka jest całkowicie podporządkowana niezrozumiałym mechanizmom. Świat przedstawiony przypomina senny koszmar, a wyobcowanie bohaterów jest bezpośrednim odbiciem alienacji samego autora.

Spuścizna i znaczenie

Franz Kafka zmarł 3 czerwca 1924 roku w sanatorium w Kierling pod Wiedniem, na miesiąc przed swoimi czterdziestymi pierwszymi urodzinami. Został pochowany na Nowym Cmentarzu Żydowskim w Pradze.

Przed śmiercią poprosił Maksa Broda o spalenie wszystkich nieopublikowanych rękopisów. Brod złamał obietnicę i wydał dzieła przyjaciela, ratując przed zniszczeniem „Proces”, „Zamek” i „Amerykę”. Część notatników i listów zachowała Dora Diamant, jednak w 1933 roku zostały one skonfiskowane przez GestapoTajna policja państwowa w nazistowskich Niemczech, narzędzie terroru i inwigilacji. i do dziś uważa się je za zaginione.

Kalendarium twórczości Franza Kafki

Powieści:

• Der Prozeß (1925) – Proces
• Das Schloß (1926) – Zamek
• Amerika (1927) – Ameryka

Nowele i opowiadania (wybór):

• Betrachtung (1904-1912) – Rozważania
• Das Urteil (1912) – Wyrok
• Die Verwandlung (1912/1915) – Przemiana
• Der Heizer (1913) – Palacz
• In der Strafkolonie (1914) – W kolonii karnej
• Ein Landarzt (1919) – Lekarz wiejski
• Ein Hungerkünstler (1924) – Głodomór

Wielcy o Kafce i Procesie

Tomasz MannNiemiecki prozaik, laureat Nagrody Nobla, autor „Czarodziejskiej góry”.

„Kafka wykazuje umiejętność niewiarygodnie subtelnego, zróżnicowanego charakteryzowania tego, co boskie, operując nieskończoną ilością odcieni tragizmu i tragikomedii. [...] brak odpowiedzi na wieczne pytanie o Dobro i Zło lub odpowiedzi nieograniczenie wieloznaczne, przy czym na dnie duszy niezmiennie tli się nadzieja na odnalezienie tej jedynej właściwej drogi”.

Jean-Paul SartreFrancuski filozof i pisarz, czołowy przedstawiciel egzystencjalizmu ateistycznego.

„O Kafce powiedziano już wszystko: że chciał opisać biurokrację, postęp swojej choroby, sytuację Żydów wschodnioeuropejskich, poszukiwanie niedostępnej transcendencjiIstnienie poza granicami ludzkiego poznania i doświadczenia zmysłowego, często utożsamiane ze sferą boską.. Zgadza się to wszystko, ale ja myślę, że chciał opisać bycie człowiekiem. [...] w tej absurdalnejSytuacja lub zjawisko pozbawione logicznego sensu, sprzeczne z prawami rozumu. rzeczywistości, którą bohaterowie przeżywają z gorliwością i do której klucze znajdują się gdzie indziej, zrozumieliśmy tą historię i rozpoznaliśmy siebie samych w niej”.

Albert CamusFrancuski pisarz i filozof, twórca koncepcji absurdu i buntu, autor „Dżumy”.

„Tajemnica Kafki tkwi w jego fundamentalnej dwuznaczności. Nieprzerwana równowaga pomiędzy zwyczajnym a nadzwyczajnym, indywiduum a ogółem, absurdalnością i logiką jest charakterystyczna dla wszystkich jego dzieł. [...] Odnajdujemy tu w stanie czystym paradoks myśli egzystencjalnejNurt filozoficzny badający indywidualny los człowieka, jego wolność, samotność i lęk przed absurdem istnienia., tak jak go wyraża na przykład KierkegaardDuński filozof, uznawany za prekursora egzystencjalizmu.: «Trzeba ugodzić śmiertelnie ziemską nadzieję, tylko wtedy można uratować siebie nadzieją prawdziwą», co można wyłożyć: Trzeba napisać Proces, aby móc napisać Zamek”.

Stanisław Lem

„Badany strukturalnie na werystyczną poprawność Proces Kafki jest uszkodzony zwłaszcza w obrębie więzi międzysytuacyjnych. [...] Lecz uszkodzenie to, podlegając kluczowi operacyjnemu na planie sensów całościowych, samo posiada sens, albowiem dzięki jego urzeczywistnieniu utwór nabiera alegorycznejMotyw w dziele sztuki, który poza znaczeniem dosłownym ma ukryty, jednoznaczny sens przenośny. wymowy”.

Czesław Miłosz

„Pojawienie się Kafki jest równoczesne z historyczną mutacją, która wymyka się naszym określeniom. [...] Całe jego dzieło mówi, że nastał koniec tzw. realistycznego opisu. Kafka, tak jak jego bohater, nie może działać, jest działany, i znajduje się we władzy sił, których najistotniejszymi cechami są wszechmoc i beztwarzowość. Opisywać da się to tylko, co ma dotykalne kształty, natomiast zupełnie inna taktyka jest wskazana, kiedy spotykamy się ze smokiem, który albo jest niewidzialny, albo ukazuje się za każdym razem w innej postaci”.

Przyjaciele o Kafce

Maks Brod

„Dziwność osobowości i sposobu pisania Kafki jest tylko pozorna. [...] Kafka z taką żarliwością, tak dokładnie i gruntownie penetrował najdrobniejszy, nieuchwytny dla oka szczegół, że odsłaniały się rzeczy, których nawet nigdy dotąd nie przeczuwano, które wydają się dziwne i osobliwe, a przecież są jak najbardziej prawdziwe i rzeczywiste”.

Milena Jesenská

„Sprawy stoją tak, że pozornie jesteśmy zdolni do egzystowania, bo uciekliśmy się kiedyś do kłamstwa, do ślepoty, do entuzjazmu, do optymizmu. On jednak nigdy nie uciekł w azyl, w żaden. On jest absolutnie niezdolny do kłamstwa, pijaństwa. Jest człowiekiem bez jakiegokolwiek schronu, domu. Dlatego jest bezbronny wobec wszelkich rzeczy, przed którymi jesteśmy bezpieczni. On jest jak nagi wśród ubranych”.