Komedia jako gatunek literacki
Komedia to jeden z najstarszych gatunków dramatycznych, którego głównym celem jest wywołanie śmiechu u odbiorcy poprzez pomyślne rozwiązanie konfliktów. Ewolucja tego gatunku sięga starożytnej Grecji, a na przestrzeni wieków wykształciły się jego różnorodne odmiany, od romantycznej po obyczajową. „Świętoszek” Moliera to wzorzec komedii charakterów, w której intryga schodzi na dalszy plan, ustępując miejsca psychologicznej analizie ludzkich wad.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Czym jest komedia?
Komedia to gatunek dramatyczny, który opiera się na pogodnej treści, dynamicznej akcji i szczęśliwym zakończeniu. Twórcy chętnie sięgają po groteskęKategoria estetyczna łącząca sprzeczności, np. komizm z tragizmem, często deformująca rzeczywistość., satyrę czy karykaturę. Cel jest jeden: wywołać śmiech u widza.
Gatunek ten wywodzi się z ludowych obrzędów. Swój ostateczny kształt zyskał w starożytnej Grecji. Najsłynniejszym greckim komediopisarzem był Arystofanes (ok. 446–386 p.n.e.).
Starożytni traktowali komedię jako całkowite przeciwieństwo tragediiGatunek dramatu antycznego, w którym bohater jest z góry skazany na klęskę przez bezlitosne fatum.. Różnica polegała na doborze bohaterów. W komedii występowali zwykli ludzie z niższych warstw społecznych. Zdarzenia miały charakter codzienny, a całość zawsze kończyła się pomyślnie.
Ewolucja gatunku
Nowożytna forma gatunku ukształtowała się na przełomie XVI i XVII wieku. Wyraźnie zarysowały się wtedy dwa główne nurty. Pierwszy z nich to komedia romantyczna. Wprowadzała ona na scenę elementy liryczne i fantastykę. Doskonale widać to w twórczości Williama Szekspira. Drugi nurt to komedia klasycyzująca. Skupiała się na realistycznym przedstawieniu obyczajów. Twórcy tego nurtu zakładali, że ludzka natura jest niezmienna. Mistrzem takiego podejścia był Molier, autor „Skąpca”.
Molier zrewolucjonizował teatr XVII wieku, odchodząc od prostej, jarmarcznej farsy na rzecz głębszej analizy psychologicznej. Jego sztuki bawiły publiczność, ale jednocześnie bezlitośnie piętnowały wady ówczesnego społeczeństwa francuskiego.
W epoce oświeceniaEpoka literacka (XVIII w.) kładąca nacisk na rozum, edukację i krytykę przestarzałych instytucji społecznych. pisarze przejęli wzorce molierowskie. Zaczęli jednak mocniej osadzać człowieka w konkretnych realiach społecznych i politycznych swojego kraju.
Podział komedii ze względu na tematykę
W zależności od dominującego tematu, komedie dzielimy na kilka podstawowych typów:
- Komedia charakterów – fabuła schodzi na dalszy plan, a najważniejsza staje się psychika głównego bohatera. Postać ma zazwyczaj jedną, silnie wyjaskrawioną cechę, taką jak obłuda, skąpstwo czy snobizm. Wzorcem tego typu jest „Świętoszek” Moliera, gdzie cała akcja służy zdemaskowaniu hipokryzji tytułowego bohatera.
- Komedia sytuacji – komizm wynika z niefortunnych, często przypadkowych zbiegów okoliczności, w które uwikłani są bohaterowie.
- Komedia intrygi – to najbardziej dynamiczna odmiana komedii sytuacji. Akcja toczy się wokół spisków i forteli knutych przez postacie. Przebieg wydarzeń obfituje w niespodzianki, a rozwiązanie jest zazwyczaj zaskakujące. Klasycznym reprezentantem są „Śluby panieńskie” Aleksandra Fredry.
- Komedia obyczajowa – skupia się na ukazaniu konwencji i norm panujących w konkretnej grupie społecznej. Bezlitośnie obnaża wady środowiska, co świetnie widać w „Moralności pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej.
- Komedia polityczna – bierze na celownik system władzy oraz działania stronnictw politycznych. W polskiej literaturze reprezentuje ją „Powrót posła” Juliana Ursyna Niemcewicza.
Źródło: Słownik szkolny. Terminy literackie, pod red. M. Jurczak, W. Majewskiej, E. Marjańskiej, B. Maślińskiej. Warszawa 1991.