cytaty

Adaś Cisowski – dlaczego nazwano go Szatanem?

Profesor Gąsowski miał własny system odpytywania uczniów. Wydawało się, że nikt nie potrafi go rozgryźć. Adaś jednak odkrył tę metodę dzięki bystrej obserwacji.

Trzeba szatańskiego sprytu, aby odkryć szatański pomysł, a przecie pomysł pana profesora Gąsowskiego był najsprytniejszym wybiegiem, godnym wybitnego dyplomaty.

Chłopiec był mistrzem logiki i dedukcji. Przydomek nadany mu przez nauczyciela wcale nie oznaczał kogoś złego. Podkreślał po prostu jego niesamowitą inteligencję.

Posiadał on zasłużoną sławę najbystrzejszego chłopca w całej szkole. „I ja jestem mistrzem w logice” – rzekł sobie szatan. Pan profesor mianując Cisowskiego szatanem bardzo był bliski prawdy. Rozumując z chłodnym spokojem chłopak ten umiał rozwikłać najtrudniejsze zagadki. Nie tylko patrzył bystrze, lecz i wiedział bystrze.

Miłość od pierwszego wejrzenia

Adaś pojechał do dworku w Bejgole, aby pomóc profesorowi. Na miejscu poznał jego bratanicę, Wandę. Dziewczyna od razu zrobiła na nim ogromne wrażenie.

Adaś patrzył z radosnym zdumieniem na śliczną dziewczynę. Jasnym było, że nie spodziewał się w rodzinie profesora, nie odznaczającego się wybitną urodą, tak rozkosznego zjawiska. A i to było jeszcze jaśniejszym, że „grom w niego uderzył”. Gromy z jasnego nieba są zjawiskiem dość rzadkim, w tej chwili zaś nie ulegało wątpliwości, że siarczysty piorun strzelił z fiołkowych oczów wprost w serce Adasia i wywołał w nim przedziwne kataklizmy.

W tym fragmencie pojawia się metaforaInaczej przenośnia. To niezwykłe połączenie słów, które zmienia ich dosłowne znaczenie.. Uderzenie pioruna oznacza tu nagłe i bardzo silne zakochanie się w dziewczynie.

Rozwiązywanie historycznej zagadki

Główny bohater musiał dowiedzieć się, kto kradnie drzwi w starym dworku. Szybko zrozumiał, że odpowiedź kryje się w przeszłości. Postanowił zbadać historię rodziny Gąsowskich.

Adaś powziął plan taki: będzie najpierw szukał minionego żywota – może mu się uda uchwycić koniec czarnej nitki, co go zawiedzie w głąb jakiejś mrocznej historii.

Chłopiec czytał stare pamiętniki i dokumenty. Szukał w nich wzmianki o tajemniczym żołnierzu z Francji. To właśnie ten wątek czyni z książki powieść detektywistycznąUtwór, w którym głównym tematem jest rozwiązywanie zagadki kryminalnej przez bystrego bohatera..

Czytał przeto, czytał tym gorliwiej, choć z coraz mniejszą nadzieją. Ryszard III zakrzyknął w tłoku bitwy: „Konia, królestwo za konia!” Adaś oddałby królestwo, gdyby je posiadał, za jednego Francuza, co miał jakikolwiek związek z tym domem. Wprawdzie wedle zuchwałej dewizy – „Bóg działa przez Franków”, tego jednakże Francuza, co się plącze w dziejach tego domu, musiał nasłać czart.

Refleksje o charakterze i rodzinie

W książce znajdziemy też mądre przemyślenia dorosłych bohaterów. Iwo Gąsowski narzeka na brak twardego charakteru u ludzi. Uważa, że sam talent to za mało, by odnieść sukces.

Mój brat cierpi na polską chorobę, taką samą jak wielu innych: na przerost urojeń. Za wiele talentów, za mało męskiego, twardego charakteru! Ot, w czym rzecz… Robimy często to, co do nas nie należy, i robimy źle mogąc robić dobrze. Nudzi nad i niecierpliwi chodzenie po ziemi, więc chcemy latać po obłokach… Mnóstwo Jenialkiewiczów jest pośród nas… Jeszcześmy nie pojęli tej prostej prawdy, że jeden mocny, nieugięty i twardy charakter więcej wart niż rozwichrzone talenty; zresztą i najwybitniejszy, najprawdziwszy talent bez charakteru będzie zawsze bengalskim ogniem, co nie grzeje. Zawali się najświetniejszy dom, co nie posiada fundamentów. Tak, tak, miły chłopcze! Trudniej na tym świecie o niewzruszony dąb niż o trzciny, szumnie rozgadane na wietrze.

Bracia Gąsowscy uświadamiają sobie, że zaniedbali swój rodzinny majątek. Zrozumieli to dopiero dzięki interwencji bystrego siódmoklasisty. Postanawiają naprawić swoje błędy.

Ostrzegawcze słowa tego chłopca odbiły się w mojej duszy głośnym echem. „Strzeżcie domu!” Czy my strzeżemy tego domu, w którym od trzystu lat kwitło i umierało, umierało i kwitło nasze życie? Uczciwe, proste, szlachetne życie wielu pokoleń? I ty, i ja przestaliśmy strzec domu, w którym jak w spichrzu przechowywano przez wieki zdrowe ziarno. Ja wyleciałem jak gołąb z arki, a ty czynisz wszystko, ale nigdy to, coś czynić powinien. Nasz dom się wali, rozsypuje się w gruzy, zapada się w ziemię. Niszczeje z nim to, co było zgrzebne, lecz uczciwe. Marnieje malutka komórka tego wielkiego, pracowitego ula, co jest ojczyzną. Marnieje i zniknie wreszcie jeszcze jeden chlebny warsztat, co żywił wiele ludzi.

Pojawia się tutaj porównanieZestawienie dwóch zjawisk lub przedmiotów, które mają wspólną cechę. Łączy je słowo „jak”, „niby” lub „niczym”. do gołębia z arki. Oznacza ono kogoś, kto opuścił bezpieczne schronienie i wyruszył w świat.

Prawdziwy skarb

Na końcu powieści bohaterowie odnajdują ukryte skarby. Są to cenne rubiny z czasów wojen napoleońskichKonflikty zbrojne w Europie na początku XIX wieku. Wojska francuskie pod wodzą Napoleona Bonaparte walczyły wtedy z innymi państwami.. Profesor Gąsowski patrzy na nie z powagą.

Setki tysięcy ludzi zginęło dla takiego jak ten łupu – rzekł po chwili bardzo cicho profesor. – Te rubiny nasycone są ludzką krwią…

Dla Adasia bogactwo materialne nie miało większego znaczenia. Znalazł coś znacznie cenniejszego. Była to miłość Wandy.

Adaś, niezwykle znużony, nie patrzył na te bogactwa, co były jak stężałe łzy. I panna Wanda zaledwie rzuciła na nie okiem. Dwie młode istoty patrzyły sobie w oczy i nagle zaczęły się uśmiechać ku sobie radośnie. Oczy fiołkowe pełne były blasków. „Fiołki są piękniejsze od wszystkich diamentów świata! – pomyślał Adaś. – A czyste serce czerwieńsze od wszystkich rubinów…” Był to bowiem chłopak mądry i bardzo przenikliwy.