Geneza utworu i światotwórstwo J.R.R. Tolkiena

John Ronald Reuel Tolkien zaczął budować swój świat na długo przed napisaniem pierwszego zdania Władcy Pierścieni. Fundamenty Śródziemia powstawały w okopach I wojny światowej i na marginesach akademickich notatek. Tworzył je człowiek łączący rolę profesora filologii, miłośnika staroangielskiego eposu i ojca czworga dzieci.

Od okopów do Shire'u

W 1916 roku Tolkien walczył nad Sommą w jednej z najkrwawszych bitew w historii. Patrzył na śmierć przyjaciół z grupy literackiej TCBSSzkolne stowarzyszenie literackie (Tea Club and Barrovian Society) założone przez Tolkiena i jego przyjaciół, z których większość zginęła na froncie.. Sam zachorował na gorączkę okopową i wrócił do Anglii jako inwalida. Podczas rekonwalescencji zaczął pisać Upadek Gondolinu – jedną z pierwszych historii z cyklu, który z czasem stał się Silmarillionem.

Doświadczenia frontowe odcisnęły piętno na całej jego twórczości. Przyjaźń Froda i Sama przypomina relacje żołnierzy z okopów. To lojalność pozbawiona patosu, oparta na codziennej wzajemnej opiece. Tolkien przyznał w liście do syna Christophera, że Sam jest jego ulubionym bohaterem. To on ostatecznie przeprowadza Froda przez piekło Mordoru.

Język wyprzedza świat

Tolkien wykładał język angielski na Oxfordzie. Specjalizował się w tekstach staroangielskich i staronordyckich, pracował też przy redakcji Oxford English Dictionary. Języki stanowiły dla niego pasję samą w sobie. Zanim wymyślił fabułę, stworzył quenyę i sindarinDwa główne języki elfickie stworzone przez Tolkiena, oparte na fonetyce i gramatyce języka fińskiego oraz walijskiego..

Świat powstawał po to, by języki miały kogo używać.

Ta metoda to odwrócenie typowego procesu pisarskiego. Większość autorów wymyśla fabułę, a elementy językowe dodaje jako tło. Tolkien zrobił odwrotnie. Najpierw opracował gramatyki i słowniki, potem geografię, historię i mitologię. Powieść dla konkretnego czytelnika powstała na samym końcu.

Mitologia dla Anglii

Pisarz uważał, że Anglia nie ma własnej mitologii. Zazdrościł Finom, Islandczykom i Grekom ich narodowych eposów, dlatego postanowił stworzyć własny. W 1931 roku napisał wiersz Mythopoeia. Była to odpowiedź na zarzut Clive'a Staplesa Lewisa, który nazwał mity „kłamstwami tchnącymi powietrzem”. Tolkien ripostował, że człowiek tworząc mit, naśladuje Boga i staje się sub-kreatoremTolkienowskie pojęcie twórcy, który nie tworzy z niczego (jak Bóg), lecz przetwarza istniejące elementy w nowe formy..

Od bajki do eposu

Hobbit ukazał się w 1937 roku jako historia dla dzieci. Słynne zdanie „In a hole in the ground there lived a hobbit” Tolkien zapisał na marginesie czystej kartki podczas sprawdzania prac maturalnych. Sukces książki sprawił, że wydawnictwo Allen & UnwinBrytyjskie wydawnictwo, które zaryzykowało publikację „Hobbita”, a później monumentalnego „Władcy Pierścieni”. poprosiło o kontynuację.

Tolkien pisał Władcę Pierścieni przez ponad dwanaście lat, od 1937 do 1949 roku. Pracę wielokrotnie przerywał, zmieniał koncepcje i imiona postaci. Aragorn przez długi czas nazywał się Trotter i był hobbitem. Rękopis rozrósł się do tysięcy stron, a autor sam nie wiedział początkowo, dokąd zaprowadzi go ta historia.

Literackie inspiracje

Tolkien był wybitnym znawcą BeowulfaStaroangielski poemat epicki z VIII wieku. Tolkien napisał o nim przełomowy esej, broniąc go jako arcydzieła literackiego.. Wpływ staroangielskiej epiki widać w architekturze narracyjnej Drużyny Pierścienia. Tekst wypełniają długie sekwencje opisowe, poetyckie wtrącenia i poczucie nieuchronnego przeznaczenia.

Z fińskiej KalevaliFiński epos narodowy. Tolkien czerpał z niego specyficzny, melancholijny nastrój przemijania. zaczerpnął przede wszystkim nastrój. Historia elfów w Śródziemiu, ich odejście za morze i pożegnalne sceny w Rivendell to echo fińskiego smutku nad mijającymi czasami. Z kolei nordycka EddaZbiór staroislandzkich pieśni mitologicznych. To z nich pochodzi większość imion tolkienowskich krasnoludów. dostarczyła mu imion krasnoludów. Ori, Nori, Bifur, Bofur i Bombur pochodzą wprost z pieśni Völuspá.

Publikacja i podział na tomy

Ukończony rękopis trafił do wydawnictwa w 1949 roku. Tekst liczył ponad milion słów. Ze względu na powojenne niedobory papieru i koszty druku, zdecydowano się na podział na trzy tomy. Drużyna Pierścienia ukazała się 29 lipca 1954 roku. Dwie wieże wydano w listopadzie tego samego roku, a Powrót Króla w październiku 1955.

Autor nienawidził podziału swojego dzieła. Traktował Władcę Pierścieni jako jedną spójną powieść. Podział wynikał wyłącznie z decyzji biznesowych. Nieporozumienie trwa jednak do dziś i większość czytelników błędnie nazywa to dzieło trylogią.

Śródziemie jako spójny system

Światotwórstwo Tolkiena wyróżnia się absolutną wewnętrzną spójnością. Śródziemie ma własną chronologię sięgającą momentu stworzenia, mapy, genealogie i kalendarze. Kiedy Gandalf wspomina wydarzenia sprzed trzech tysięcy lat, mają one swoje odzwierciedlenie w notatkach autora.

Dla nowego czytelnika ten nadmiar informacji bywa przytłaczający. Rozbudowany rozdział drugi, Cień przeszłości, to prawdziwe narracyjne wyzwanie. Ta gęstość jest jednak celowa. Buduje iluzję, że świat istniał na długo przed pierwszą stroną powieści i przetrwa po jej zakończeniu, a Frodo wkracza w historię w samym środku jej trwania.