Czy władza zawsze deprawuje człowieka? Rozprawka na podstawie Władcy Pierścieni

Temat i teza

Temat: Czy władza zawsze deprawuje człowieka? Rozprawka na podstawie „Władcy Pierścieni”.

Teza: Absolutna władza nieuchronnie niszczy moralność każdego, kto jej pożąda lub jej ulega, bez względu na szlachetność wyjściowych intencji. Jedynym sposobem na ocalenie własnej tożsamości jest całkowite i świadome wyrzeczenie się pokusy panowania nad innymi.

Od wieków filozofowie i politycy zastanawiają się, czy człowiek potrafi unieść ciężar panowania nad innymi bez moralnego uszczerbku. Słynna maksyma lorda Actona idealnie oddaje ten dylemat:

Władza deprawuje, a władza absolutna deprawuje absolutnie.

J.R.R. Tolkien w „Drużynie Pierścienia”Pierwszy tom trylogii „Władca Pierścieni”, wydany w 1954 roku, wprowadzający główny konflikt o losy Śródziemia. stworzył literacką odpowiedź na ten problem. Jedyny PierścieńMagiczny artefakt wykuty w ogniu Góry Przeznaczenia, dający władzę nad umysłami i wolą innych istot. to skondensowana forma potęgi. Kusi obietnicą siły, odbierając w zamian wolność, tożsamość i sumienie. Losy Boromira, Golluma oraz samego Froda udowadniają, że absolutna władza niszczy człowieka. Skala i tempo tej destrukcji zależą wyłącznie od wewnętrznej siły noszącego, ale ostateczny finał zawsze pozostaje tragiczny.

Najczytelniejszym dowodem niszczącego działania Pierścienia jest upadek Boromira. To rycerz GondoruPołudniowe królestwo ludzi, stanowiące główną zaporę militarną przed siłami Mordoru. i człowiek z gruntu szlachetny. Dołącza do Drużyny z autentyczną chęcią ocalenia swojej ojczyzny przed armią SauronaMroczny Władca, twórca Jedynego Pierścienia, dążący do całkowitego zniewolenia Śródziemia.. Tolkien buduje tę postać jako kogoś bliskiego ideałowi: odważnego, honorowego, gotowego do najwyższych poświęceń. Artefakt stopniowo jednak podmienia jego myślenie. Boromir zaczyna traktować Pierścień jako narzędzie, które można wykorzystać w słusznej sprawie. Za tą racjonalizacją kryje się zwykła żądza posiadania. Kiedy rycerz atakuje Froda na wzgórzu Amon HenWzgórze Oka, miejsce rozpadu Drużyny Pierścienia i tragicznej śmierci Boromira w obronie hobbitów., zamierzając odebrać mu klejnot siłą, traci status bohatera. Staje się człowiekiem zaślepionym przez iluzję potęgi. Jego skrucha tuż przed śmiercią jest szczera, ale nie odwraca skutków. Drużyna ulega rozbiciu, a Frodo musi kontynuować misję samotnie. Dobra wola nie stanowi żadnej tarczy przed korupcją.

Jeszcze dobitniej przemawia historia Golluma. Pierwotnie był to hobbit imieniem Sméagol. Zdobył Pierścień przez morderstwo swojego krewnego, a następnie przez pięćset lat krył się z nim w ciemnościach podziemnego jeziora w Górach Mglistych. Z dawnego hobbita nie pozostało nic poza obsesją i wydrążoną psychiką. Gandalf tłumaczy Frodzie, że Pierścień przeciągał się przez niego jak trucizna. To zdanie precyzyjnie opisuje mechanizm działania władzy absolutnej. Nie zabija ona natychmiast. Trawi od środka, aż ofiara staje się niewolnikiem własnej żądzy. Gollum to tragiczny przykład całkowitego upadku. Pokazuje, co dzieje się z jednostką, gdy mroczna siła nie napotka żadnego oporu moralnego.

Można by postawić kontrargument: skoro Frodo Baggins niesie Pierścień przez całą wyprawę i nie staje się tyranem, silna wola wystarcza do odparcia pokusy. Powieść nie pozwala jednak na tak optymistyczny wniosek. Frodo z każdą milą wędrówki słabnie. Artefakt staje się fizycznie cięższy, a myśli hobbita skupiają się wyłącznie na nim. W kulminacyjnym momencie na Górze Przeznaczenia Frodo nie potrafi dobrowolnie wrzucić Pierścienia do ognia. Zakłada go na palec i ogłasza swoją własnością. Zbawia go przypadek i walka z Gollumem, a nie własna cnota. To wyjątkowo gorzka diagnoza. Nawet najodporniejszy, pozbawiony ambicji politycznych nosiciel ostatecznie upada. Władza absolutna nie pyta o charakter. Prędzej czy później obezwładnia każdego.

Tolkien udowadnia, że zachowanie godności nie zależy od odporności na pokusę, lecz od zdolności do całkowitej rezygnacji z władzy. Gandalf i GaladrielaPotężna elficka władczyni z Lothlórien, która pomyślnie przeszła próbę odrzucenia Jedynego Pierścienia. odmawiają przyjęcia Pierścienia. Rozumieją, że ich potęga zamieniłaby się w dyktaturę. Boromir nie potrafi odmówić i ginie moralnie przed fizyczną śmiercią. Gollum traci duszę, zanim zdąży zrozumieć swoje czyny. Przesłanie „Władcy Pierścieni” wykracza poza ramy fantasyGatunek literacki oparty na magii i nadnaturalnych światach, którego współczesny kształt zdefiniował J.R.R. Tolkien.. Historia ludzkości zna zbyt wielu Boromirów i Gollumów, a zdecydowanie zbyt rzadko notuje przypadki tych, którzy potrafili powiedzieć potędze stanowcze „nie”.

Komentarz

Powyższa rozprawka stanowi wzorcowy przykład realizacji tematu maturalnego. Autor precyzyjnie formułuje tezę we wstępie i konsekwentnie udowadnia ją w kolejnych akapitach. Zastosowanie kontrargumentu opartego na postaci Froda Bagginsa świadczy o głębokiej znajomości lektury i umiejętności krytycznego myślenia. Egzaminator doceni płynne przechodzenie między argumentami oraz brak streszczania fabuły na rzecz analizy postaw bohaterów. Tekst zamyka trafne podsumowanie, które uniwersalizuje problem i odnosi go do szerszego kontekstu ludzkiej natury.