Biografia J.R.R. Tolkiena

Wczesne życie i edukacja

John Ronald Reuel Tolkien urodził się 3 stycznia 1892 roku w Bloemfontein, na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. Jego ojciec Arthur pracował tam jako bankier. Kiedy Ronald miał trzy lata, matka Mabel zabrała go z młodszym bratem Hilarym do Anglii. Arthur zmarł niedługo później na gorączkę reumatyczną, zanim zdążył dołączyć do rodziny.

Mabel samotnie wychowywała synów w podmiejskiej wsi Sarehole pod Birmingham. Te sielskie okolice, pełne łąk, starych drzew i młynów, wyryły się w pamięci chłopca. Po latach stały się pierwowzorem ShireFikcyjna kraina zamieszkiwana przez hobbitów, wzorowana na sielskiej, przedindustrialnej angielskiej wsi.. W 1900 roku Mabel przeszła na katolicyzm, przez co protestancka rodzina odcięła ją od wsparcia finansowego. Zmarła na cukrzycę cztery lata później, osierocając dwunastoletniego Ronalda.

Opiekę nad braćmi przejął ojciec Francis Morgan. Ksiądz zadbał o solidną edukację chłopców. W King Edward's School w Birmingham Tolkien odkrył swój niezwykły talent językowy. Chłonął łacinę, grekę, staroangielskiNajstarsza forma języka angielskiego, używana we wczesnym średniowieczu, silnie spokrewniona z językami germańskimi. i walijski. Jako czternastolatek zaczął tworzyć własne języki, w tym pierwsze szkice elfickiej Quenyi. Od 1911 roku studiował na Exeter College w Oksfordzie – najpierw filologię klasyczną, potem angielską. Dyplom z wyróżnieniem odebrał w 1915 roku.

Debiut i pierwsze dzieła

Zanim Tolkien wydał pierwszą książkę, trafił w sam środek piekła I wojny światowej. W 1916 roku wylądował we Francji jako oficer łączności. Wziął udział w bitwie nad SommąJedna z najkrwawszych bitew I wojny światowej, trwająca od lipca do listopada 1916 roku, pochłonęła ponad milion ofiar.. Większość jego przyjaciół z oksfordzkiego klubu literackiego TCBS zginęła w okopach. Tolkien zachorował na gorączkę okopową i wrócił do Anglii. W szpitalnym łóżku zaczął spisywać „Upadek Gondolinu”. Te wczesne opowieści stały się zalążkiem późniejszego „Silmarillionu”.

Po wojnie pracował przy tworzeniu Oksfordzkiego Słownika Języka Angielskiego. W 1920 roku zaczął wykładać w Leeds, a pięć lat później wrócił do Oksfordu jako profesor. Został tam do końca kariery. Jego wykłady o „Beowulfie” przyciągały tłumy. Słynny esej z 1936 roku zmienił sposób, w jaki akademia patrzyła na ten staroangielski poemat – Tolkien kazał czytać go jak opowieść o przemijaniu, a nie tylko dokument historyczny.

W 1937 roku ukazał się „Hobbit, czyli tam i z powrotem”. Tolkien wymyślił tę historię dla własnych dzieci. Wszystko zaczęło się od jednego zdania zapisanego na pustej kartce podczas sprawdzania egzaminów studenckich:

W pewnej norze ziemnej mieszkał sobie pewien hobbit.

Książka odniosła natychmiastowy sukces. Wydawca od razu poprosił o kontynuację.

Dojrzałość twórcza

Praca nad „Władcą Pierścieni” zajęła Tolkienowi ponad dekadę (1937–1949). Dzieło ukazało się ostatecznie w trzech tomach w latach 1954–1955. Nie była to już prosta bajka dla dzieci. Pisarz zbudował potężny mitOpowieść organizująca wierzenia danej społeczności; u Tolkiena to sztucznie stworzona, spójna historia początków fikcyjnego świata., wyposażony w tysiące lat historii, genealogie, mapy i w pełni funkcjonalne języki elfickie.

„Drużyna Pierścienia” rozpoczyna się w spokojnym Shire, by powoli odsłaniać ciężar misji nałożonej na Froda Bagginsa. Pierścień Jedyny korumpuje każdego, kto go dotknie. Szlachetny Boromir ulega jego mocy, a potężny Gandalf odmawia wzięcia go do ręki. Ta niemożność posiadania absolutnej władzy bez utraty moralności to jeden z głównych motywów powieści.

Przez całe życie Tolkien rozwijał też „Silmarillion” – zbiór legend o Pierwszej Erze Śródziemia. Książkę wydał pośmiertnie jego syn, Christopher, w 1977 roku. Teoretyczne fundamenty swojej twórczości pisarz wyłożył w eseju „O baśniach” (część zbioru „Drzewo i liść”). Wprowadził tam pojęcie wtórnej kreacjiTolkienowska koncepcja tworzenia przez pisarza spójnego, wewnętrznie logicznego świata, który naśladuje boski akt stworzenia. – sztuki budowania spójnego, wewnętrznie prawdziwego świata fantasy.

Kontekst historyczny

Tolkien przeżył obie wojny światowe. Zawsze zaprzeczał, jakoby „Władca Pierścieni” był prostą alegoriąMotyw w literaturze, który poza znaczeniem dosłownym ma jedno, z góry ustalone znaczenie ukryte. Tolkien nie znosił alegorii. II wojny światowej. Konflikty zbrojne odcisnęły jednak potężne piętno na jego wyobraźni. Mordor z jego przemysłowym zniszczeniem i spaloną ziemią przypomina krajobraz ziemi niczyjej z frontu zachodniego.

Relacja Froda i Sama czerpie z więzi między brytyjskimi oficerami a ich ordynansamiŻołnierz przydzielony oficerowi do posług osobistych. W armii brytyjskiej często łączyła ich silna więź lojalności.. Pisarz widział w tej przyjaźni fundament swojej opowieści. Lojalność zwykłego człowieka, gotowość do dźwigania ciężaru za kogoś, kto opada z sił – to bezpośrednie echa doświadczeń z okopów.

Jako głęboko wierzący katolik, Tolkien z niepokojem patrzył na nowoczesność. Nienawidził uprzemysłowienia, urbanizacji i niszczenia angielskiej wsi. W postaci Saurona i jego Mrocznej Wieży ukrył lęk przed technokratycznym światem podporządkowanym jednej woli.

Spuścizna i znaczenie

J.R.R. Tolkien zmarł 2 września 1973 roku w Bournemouth w wieku osiemdziesięciu jeden lat. Do ostatnich dni porządkował notatki dotyczące Śródziemia.

„Władca Pierścieni” sprzedał się w ponad 150 milionach egzemplarzy. Polscy czytelnicy poznali tę historię w 1961 roku dzięki przekładowi Marii Skibniewskiej. To ona podjęła decyzję o pozostawieniu oryginalnych nazw własnych, takich jak Shire czy Baggins, co na zawsze ukształtowało polską recepcję dzieła.

Przed Tolkienem fantasyGatunek literatury fantastycznej oparty na magii, mitologii i nadnaturalnych zjawiskach, zazwyczaj osadzony w fikcyjnym świecie. kojarzyło się głównie z baśniami i literaturą groszową. Oksfordzki profesor nadał temu gatunkowi powagę i epicki rozmach. Twórcy tacy jak George R.R. Martin, Terry Pratchett czy Ursula K. Le Guin otwarcie przyznają się do czerpania z jego dorobku.

Tolkien nigdy nie traktował swojego pisarstwa jako taniej rozrywki. Chciał stworzyć dla Anglii epos tak pierwotny, jak nordycka „Edda” czy fińska „Kalevala”. Prawie siedemdziesiąt lat po pierwszym wydaniu jego książek widać wyraźnie, że ten cel osiągnął.