Zdążyć przed Panem Bogiem – motywy literackie
Reportaż Hanny Krall ukazuje wielowymiarową walkę o ludzkie życie i godność w nieludzkich warunkach. Tekst dekonstruuje tradycyjne pojęcie bohaterstwa, zestawiając brutalną rzeczywistość zagłady z obojętnością świata. Zrozumienie kluczowych wątków utworu pozwala dostrzec głęboki humanizm w postawie głównego bohatera.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W reportażu Hanny Krall nie ma jednego dominującego motywu – to nierozerwalny splot umierania, buntu i specyficznej relacji z Bogiem. Codzienność uwięzionych Żydów kręci się wokół ostateczności.
Nic większego niż śmierć, zawsze chodziło przecież o śmierć, nigdy o życie (...) tam wszystko było z góry przesądzone.
Wybór sposobu odejścia staje się w getcie najwyższym przywilejem. Amerykański profesor i jego żona, z którymi rozmawiał główny bohater, twierdzili, że bierna śmierć milionów nie nadaje się na legendę. Marek Edelman uważał zupełnie inaczej. Według niego zgon pozbawiony możliwości aktywnej obrony jest znacznie trudniejszy, a przez to równie heroiczny co zbrojne starcie.
Jak motyw się przejawia?
Karuzela pod murem getta
Mur oddzielający dzielnicę żydowską od aryjskiej strony sięgał zaledwie pierwszego piętra. Z wyższych kondygnacji uwięzieni doskonale widzieli karuzelęDziałała w Warszawie wiosną 1943 roku, tuż za murem płonącego getta., bawiących się ludzi i słyszeli muzykę. Maszyna nie działała pierwszego dnia powstaniaZbrojny zryw z 1943 roku, będący odpowiedzią na ostateczną likwidację getta przez Niemców., ale ruszyła już nazajutrz. Z okien getta widać było powiewające na wietrze spódnice dziewczyn – czerwone i niebieskie w białe grochy. Dźwięk katarynki budził w walczących przerażenie. Bali się, że wesoła melodia całkowicie zagłuszy ich dramat i nikt na świecie nie dowie się o poległych. Obraz ten stanowił brutalny kontrast dla rozgrywającej się obok tragedii.
Tu się pali i zabijają, a tam się wszyscy śmieją i bawią.
Motyw obojętnie kręcącej się karuzeli na tle płonącego getta to jeden z najsłynniejszych obrazów w polskiej literaturze. Pojawia się również w wierszu Czesława Miłosza „Campo di Fiori”, gdzie poeta zestawia bawiących się warszawiaków z rzymskim tłumem przyglądającym się egzekucji Giordano Bruno.
Prawo do wyboru śmierci i zwyczajne umieranie
W brutalnej rzeczywistości gettaZamknięta dzielnica, w której władze okupacyjne przymusowo izolowały ludność żydowską. personel medyczny często pomagał skazanym, przyspieszając ich zgon. Pielęgniarki wyszukiwały w tłumie czekającym na transport swoich rodziców i wstrzykiwały im truciznę. Lekarka Inka oddała własną porcję cyjankuSilnie trujący związek chemiczny, często używany w czasie wojny do popełnienia szybkiego samobójstwa. dzieciom, za co uznano ją za bohaterkę. Zadanie bezbolesnej śmierci stawało się wybawieniem od agonii w komorze gazowejUrządzenie do masowego zabijania ludzi za pomocą trującego gazu, stosowane w niemieckich obozach zagłady.. Na tym tle naturalny zgon jawił się jako absurd. Kiedy Mikołaj zachorował i zmarł w czystej pościeli na szpitalnym łóżku, jego znajomi dosłownie pękali ze śmiechu. Zwyczajne umieranie było czymś całkowicie nierealnym.
Wyścig kardiologa ze Stwórcą
Po wojnie Edelman zostaje kardiochirurgiemLekarz specjalizujący się w operacyjnym leczeniu serca i naczyń krwionośnych.. Traktuje Boga jak równego sobie partnera, a zarazem rywala. Stwórca chce zgasić świeczkę ludzkiego życia, a lekarz stara się osłonić płomień, wykorzystując chwilową boską nieuwagę. Edelman negocjuje wyroki – walczy o odroczenie śmierci o osiem, dziesięć czy piętnaście lat. Inni bohaterowie mają zupełnie odmienne podejście do religii. Pani Bubnerowa całkowicie ufa Bogu jako oparciu dla uczciwych ludzi. Z kolei dla Profesora wiara to tradycja. Modli się on co niedzielę o jedenastej w otoczeniu żony, trojga dzieci, zięciów, synowej i gromadki wnucząt.
Funkcja motywu
Splot tych wszystkich doświadczeń służy całkowitej demitologizacjiOdarcie postaci, wydarzenia lub zjawiska z narosłych wokół niego mitów i fałszywych wyobrażeń. historii. Edelman buntuje się przeciwko tworzeniu pomnikowych opowieści. Opowiada Hannie Krall o rzeczach niewygodnych: prostytucji, wyrachowaniu więźniów i kanibalizmie. Kiedy reporterka pyta, czy wypada o tym pisać, bohater odpowiada bez złudzeń.
Nie wiem. Pewnie nie. W getcie powinni być męczennicy i Joanny d‘Arc, prawda?
Utwór niszczy fałszywy obraz krystalicznych ofiar. Pokazuje, że najwyższą wartością nie jest piękna śmierć z bronią w ręku, ale samo życie. Przesłanie zamyka się w przekonaniu Edelmana, że każde ludzkie istnienie stanowi dla każdego całe sto procent.