Wątki w „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall
Reportaż Hanny Krall opiera się na trzech przeplatających się płaszczyznach czasowych i tematycznych. Oś fabularną stanowią dramatyczne wydarzenia z okresu likwidacji warszawskiego getta oraz wybuchu powstania w kwietniu 1943 roku. Dopełnieniem tej wojennej perspektywy są powojenne losy Marka Edelmana, który jako kardiochirurg kontynuuje swoją walkę o ludzkie życie.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Akcja likwidacyjna i droga na Umschlagplatz
Niemcy rozpoczęli wywożenie Żydów z Warszawy 22 lipca 1942 roku. Akcja trwała do 8 września i przebiegała pod cynicznym hasłem „przesiedlania ludności na Wschód”. Okupanci zastosowali okrutny, ale skuteczny podstęp psychologiczny. Rozdawali zgłaszającym się chleb i marmoladę. Głodujący mieszkańcy getta dobrowolnie wsiadali do wagonów, wierząc w obietnicę pracy i przetrwania.
Punktem zbiorczym był UmschlagplatzPlac przeładunkowy w Warszawie, z którego Niemcy wywozili Żydów do obozu zagłady w Treblince.. Bojownicy żydowscy szybko odkryli prawdziwy cel transportów. Rozpoczęli akcję uświadamiającą, rozwieszając na murach plakaty z hasłem: „Przesiedlenie to śmierć”. W ciągu zaledwie sześciu tygodni wywieziono z miasta około czterysta tysięcy ludzi.
Wybuch i upadek powstania w getcie
19 kwietnia 1943 roku garstka bojowników ŻOBŻydowska Organizacja Bojowa – konspiracyjna formacja zbrojna powołana do obrony getta przed likwidacją. podjęła zbrojną walkę z Niemcami. Dowodził nimi Mordechaj Anielewicz. Zryw przerwał kolejną falę wywózek. Powstańcy nie mieli szans na militarne zwycięstwo, nie otrzymali też realnej pomocy z zewnątrz. Ich celem był wybór sposobu umierania – z bronią w ręku, a nie w komorze gazowej.
Walki trwały dwadzieścia dni. Niemcy systematycznie niszczyli i podpalali kolejne budynki. Wielu bojowników, osaczonych w bunkrach, popełniło samobójstwo. Tylko nielicznej grupie udało się przetrwać. Uciekli kanałami na stronę aryjskąCzęść miasta znajdująca się poza murami getta, zamieszkana przez ludność nieżydowską..
Decyzja o zbiorowym samobójstwie w bunkrze przy ulicy Miłej 18 (gdzie zginął m.in. Mordechaj Anielewicz) jest przez Edelmana oceniana bardzo surowo. Uważał on, że życie jest najwyższą wartością, a obowiązkiem człowieka jest walka o nie do samego końca, bez ulegania patosowi i romantycznym gestom.
Wspomnienia Edelmana i walka o życie pacjentów
Marek Edelman pełnił funkcję zastępcy Anielewicza. Przeżył piekło getta, ale przez trzydzieści lat milczał na temat tamtych wydarzeń. Dopiero w rozmowie z Hanną Krall zdecydował się zburzyć mit heroicznego powstania i opowiedzieć o strachu, głodzie oraz odzieraniu ludzi z godności.
Wojenna przeszłość płynnie łączy się z powojenną pracą Edelmana. Został on kardiochirurgiemLekarz specjalizujący się w operacyjnym leczeniu serca i naczyń krwionośnych.. W szpitalu toczy tę samą walkę, co na Umschlagplatzu – stara się ocalić jak najwięcej istnień. Operacje na otwartym sercu traktuje jako wyścig ze śmiercią. To właśnie stąd bierze się metafora tytułowego „zdążenia przed Panem Bogiem” – przedłużenia ludzkiego życia o każdy możliwy dzień.