Do***. Na Alpach w Splügen 1829 - analiza i interpretacja

Z drugiej – kreśli obraz kobiety, do której mówi:

Ty w tańcu rej prowadzisz wesołej gromady

Ta ostra antytezaZestawienie dwóch elementów o przeciwstawnym znaczeniu w celu wywołania silnego kontrastu. dzieli wiersz na przestrzeń bólu i przestrzeń beztroski. Autor buduje narrację, w której podmiot liryczny kreuje się na męczennika miłości, zmagającego się z żywiołami. Jednocześnie oskarża kobietę o powierzchowność, zdradę dawnych ideałów i uleganie pustym rozrywkom. Dwukrotne nazwanie jej „Niewdzięczną” obnaża głęboki żal i poczucie niesprawiedliwości – on cierpi na wygnaniu, ona bawi się na balach, tytułowana przez poddanych „Panią”.

W końcowej partii tekstu następuje jednak radykalna zmiana tonacji. Gniew ustępuje miejsca czułości. Mówiący snuje wizję:

Ach! Ja bym cię za rękę po tych skałach wodził, / Ja bym trudy podróżne piosenkami słodził

Mickiewicz stosuje tu anaforęCelowe powtórzenie tego samego słowa lub zwrotu na początku kolejnych wersów lub zdań. („Ja bym”), która całkowicie zmienia rytm wiersza. Agresywne oskarżenia zamieniają się w miękką, niemal kołysankową melodię. Podmiot liryczny zrzuca maskę zgorzkniałego kochanka. Ujawnia swoje najgłębsze pragnienie – chce być jej opiekunem. Tworzy utopijną wizję wspólnej wędrówki, w której to on chroni ją przed niebezpieczeństwami świata, ogrzewa jej dłonie i przenosi przez strumienie.

Utwór zamyka wyciszony, niezwykle intymny obraz odpoczynku w góralskiej chacie:

A ty byś przy pasterskim usiadłszy płomieniu / Usnęła i zbudziła na moim ramieniu.

Metafora snu przynosi ostateczne ukojenie po burzliwych emocjach początku wiersza. Autor wygasza napięcie, sprowadzając wielki, alpejski dramat do cichego schronienia. Prawdziwy tragizm tego zakończenia polega jednak na jego nierealności. Podmiot liryczny doskonale wie, że ta sielankowa scena rozgrywa się wyłącznie w jego wyobraźni, a przebudzenie przyniesie powrót do samotności na lodowym szlaku.

Środki stylistyczne

• Apostrofa –

  Niewdzięczna!

  – bezpośredni, pełen emocji zwrot do ukochanej, ujawniający żal i poczucie krzywdy podmiotu lirycznego.
• Anafora –

  Ja bym trudy podróżne piosenkami słodził, / Ja bym pierwszy w ryczące rzucał się strumienie

  – powtarzanie zaimka na początku wersów dynamizuje wyznanie i podkreśla absolutną gotowość mówiącego do poświęceń.
• Epitety –

  podniebnych górach

  ,

  ryczące strumienie

  – budują groźny, monumentalny obraz alpejskiej natury, który kontrastuje z kruchością samotnego człowieka.
• Przerzutnia –

  Gdy ja dzisiaj, w tych podniebnych górach. / Spadający w otchłanie i niknący w chmurach,

  – rozbicie logicznej całości zdania na dwa wersy oddaje trud wspinaczki i rwane tempo oddechu zmęczonego wędrowca.
• Pytanie retoryczne –

  Czy byłabyś szczęśliwsza, gdybyś, moja miła, / Wiernego ci wygnańca przygody dzieliła?

  – skłania do refleksji nad utraconymi możliwościami, wprowadzając utwór w fazę łagodnych marzeń.

Konteksty

Kontekst biograficzny: W 1829 roku Mickiewicz opuścił Rosję i wyruszył w podróż po Europie. Przejazd przez przełęcz Splügen w towarzystwie poety Antoniego Edwarda Odyńca stał się bezpośrednim impulsem do napisania wiersza. Utwór jest echem niespełnionej miłości do Maryli Wereszczakówny, z którą poeta musiał się rozstać ze względu na swój niski status społeczny i brak majątku.

Kontekst literacki: Julian Przyboś, wybitny poeta awangardowy, uważał ten utwór za najwybitniejszy liryk Mickiewicza, ceniąc go wyżej niż kunsztowne „Sonety krymskie”. Zwracał uwagę na jego surowość – brak sztucznych ozdobników, wyszukanych metafor czy personifikacji. Ta poetycka „nagość” czyni wiersz niezwykle autentycznym zapisem bólu, w którym każde słowo wynika z prawdziwego doświadczenia emocjonalnego.

Matura

Wiersz „Do*** na Alpach w Splügen 1829” to doskonały materiał do wykorzystania na egzaminie maturalnym. Sprawdzi się przy następujących motywach i tematach:

• Motyw nieszczęśliwej miłości: obsesyjne uczucie, które niszczy życie bohatera (można zestawić z „Cierpieniami młodego Wertera” Goethego lub relacją Wokulskiego i Łęckiej w „Lalce” Prusa).
• Motyw wygnańca i tułacza: samotność człowieka z dala od ojczyzny, dla którego podróż jest formą ucieczki przed cierpieniem (świetne porównanie z „Sonetami krymskimi” Mickiewicza lub „Hymnem” Słowackiego).
• Obraz natury: groźne, potężne góry jako tło dla ludzkich emocji, natura potęgująca poczucie wyobcowania i małości człowieka.