Dulszczyzna
Pojęcie dulszczyzny na stałe weszło do języka polskiego jako synonim obłudy, podwójnej moralności i dbałości wyłącznie o pozory. Gabriela Zapolska w swojej sztuce bezlitośnie obnaża zakłamanie drobnomieszczaństwa, tworząc uniwersalny portret społecznego kołtuństwa. Utwór łączy elementy komediowe z głębokim dramatem postaci, co w pełni uzasadnia nadany mu podtytuł tragifarsy.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Anatomia dulszczyzny
Tytułowa bohaterka sztuki stała się uosobieniem najgorszych cech filistraCzłowiek ograniczony, bez wyższych aspiracji duchowych, skupiony wyłącznie na dobrach materialnych i wygodzie.. Dulszczyzna to przede wszystkim podwójna moralność. Aniela Dulska stosuje zupełnie inne zasady wobec siebie i swojej rodziny, a inne wobec reszty świata. Najwyższą wartością nie jest dla niej uczciwość, lecz opinia publiczna. Żyje w nieustannym strachu przed tym, co powiedzą ludzie.
Sztandarową zasadą tego światopoglądu jest słynne hasło, że brudy należy prać we własnym domu. Skandale, zdrady czy krzywda innych osób nie mają znaczenia, dopóki nie wyjdą na jaw. Zapolska precyzyjnie punktuje tę pseudomoralność, pokazując, jak dbałość o nieskazitelny wizerunek maskuje wewnętrzne zepsucie i brak empatii.
Tragifarsa, czyli śmiech demaskatorski
Autorka określiła „Moralność pani Dulskiej” mianem tragifarsyGatunek dramatyczny łączący elementy tragiczne z komediowymi, często o charakterze satyrycznym lub groteskowym.. Sceny o wyraźnie komediowym, wręcz przerysowanym charakterze płynnie przeplatają się tu z prawdziwym dramatem. Sytuacja bohaterek takich jak Hanka czy wyrzucona z kamienicy Lokatorka jest tragiczna. Zbyszek miota się między chęcią buntu a wrodzonym tchórzostwem, ostatecznie kapitulując przed matką.
Najbardziej przejmujący jest los Meli. Dziewczyna drastycznie różni się od reszty rodziny. Dusi się w toksycznej atmosferze domu, powoli obumierając duchowo. Obiektywnie rzecz biorąc, w kamienicy Dulskich nie ma powodów do radości.
Mimo to sztuka od ponad wieku bawi publiczność. Śmiał się dyrektor lwowskiego teatru podczas pierwszej lektury tekstu, śmiali się krytycy na premierze. Ten śmiech ma jednak specyficzny charakter. Jest okrutny, demaskatorski i służy napiętnowaniu konkretnych postaw społecznych. Zapolska zmusza widza do śmiechu, by chwilę później wywołać w nim poczucie dyskomfortu i refleksję nad kondycją moralną społeczeństwa.
Premiera „Moralności pani Dulskiej” odbyła się w 1906 roku w Teatrze Miejskim we Lwowie oraz w Krakowie. W obu miastach sztuka wywołała ogromne poruszenie, a miejscy kołtuniPogardliwe określenie człowieka zacofanego, o ciasnych horyzontach myślowych, często przypisywane dawnemu mieszczaństwu. oburzali się na rzekome szkalowanie ich warstwy społecznej.