Motyw buntu i rewolucji
Victor Hugo w „Nędznikach” czyni z buntu i rewolucji centralny problem moralny, wykraczający poza zwykłe tło historyczne. Powieść analizuje zbrojne wystąpienia paryskich studentów oraz cichy, indywidualny opór jednostki wobec niesprawiedliwego prawa. Zestawienie tych dwóch postaw pozwala autorowi ocenić skuteczność i sens radykalnych zmian społecznych.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw w skrócie
Bunt w powieści to nie tylko zbrojne starcia na ulicach Paryża. Hugo traktuje rewolucję jako desperacką odpowiedź na nędzę i wykluczenie społeczne. Zbrojny zryw z czerwca 1832 rokuDwudniowa rebelia w Paryżu skierowana przeciwko monarchii lipcowej Ludwika Filipa. stanowi polityczny punkt kulminacyjny, ale autor pyta przede wszystkim o moralne prawo do stosowania przemocy.
Oprócz walki zbiorowej, reprezentowanej przez tajne stowarzyszenia, utwór ukazuje też bunt wewnętrzny. To opór pojedynczego człowieka przeciwko bezdusznemu systemowi prawnemu, który niszczy zamiast resocjalizować.
Jak motyw się przejawia?
Barykada przy ulicy Chanvrerie
Sercem zbrojnego oporu jest barykada zbudowana przez Przyjaciół AbecadłaFikcyjne tajne stowarzyszenie studenckie o poglądach republikańskich.. Młodzi idealiści zamykają się w kamienicy Corinthe, czekając na szturm wojska. Ich przywódca, Enjolras, uosabia rewolucyjny fanatyzm i absolutne oddanie idei republiki.
Utrzymuje żelazną dyscyplinę – bez wahania każe rozstrzelać jednego ze swoich ludzi za morderstwo na cywilu, wierząc, że rewolucja musi pozostać moralnie czysta. Barykada z bruku i mebli staje się ostatecznie trumną dla powstańców. Enjolras ginie rozstrzelany jako ostatni, z flagą w ręku, co pieczętuje brutalną klęskę zrywu.
Gawrosz pod ostrzałem
Najbardziej przejmujący wymiar walki ulicznej ukazuje scena z udziałem Gawrosza. Ten kilkunastoletni paryski gawrocheOd imienia bohatera Hugo termin ten stał się synonimem sprytnego, bezczelnego dziecka ulicy. dołącza do studentów bez politycznych kalkulacji. Gdy na barykadzie brakuje amunicji, wychodzi na przedpole pod ostrzałem, aby zbierać ładunki z ciał zabitych żołnierzy.
Śpiewa przy tym złośliwą piosenkę, drwiąc z niebezpieczeństwa i samej śmierci. Gawrosz reprezentuje najniższe warstwy społeczne – analfabetów i dzieci ulicy, w imieniu których wybuchło powstanie. Ginie od kuli, nie przerywając śpiewu, demaskując absurd i okrucieństwo wojny domowej.
Ucieczka kanałami
Zupełnie inny rodzaj oporu prezentuje Jean Valjean. Były galernik trafia w strefę walk wyłącznie po to, by ocalić Mariusza Pontmercy’ego – ukochanego swojej przybranej córki. Kiedy chłopak pada ranny, Valjean bierze go na plecy i ucieka mrocznymi kanałami ParyżaW XIX wieku rozbudowany system ścieków, który w literaturze często symbolizuje podziemie i ukrycie..
Ta scena to triumf cichego, indywidualnego miłosierdzia nad politycznymi deklaracjami. Valjean przez całe życie buntuje się przeciwko systemowi: ukrywa swoją tożsamość, ucieka przed policją i bezinteresownie pomaga słabszym. Robi to bez sztandarów i manifestów, ratując konkretne ludzkie życie.
Funkcja motywu
Powieść nie potępia zbrojnych zrywów, ale też odmawia im ostatecznego zwycięstwa. Victor HugoFrancuski pisarz, poeta i polityk, czołowy przedstawiciel romantyzmu, zaangażowany w obronę praw człowieka. przyznaje buntownikom rację moralną, ponieważ ustrój generujący skrajną nędzę wymaga zniszczenia. Klęska historycznego powstania nabiera jednak wymiaru filozoficznego.
Powstanie z czerwca 1832 roku wybuchło po pogrzebie generała Lamarque'a, obrońcy praw ludu. Było to krótkie starcie antyrojalistów z wojskami króla Ludwika Filipa, które zakończyło się masakrą powstańców.
Zbrojna akcja upada, ponieważ nie zyskuje poparcia mas – zwykły lud paryski nie dołącza do walki. Autor buduje wyraźną tezę dotyczącą naprawy świata. Prawdziwa zmiana społeczna nie rodzi się na barykadach, ale w pojedynczych aktach łaski.
Łańcuch dobra uruchomiony na początku utworu przez biskupa MyrielaPostać uosabiająca absolutne chrześcijańskie miłosierdzie, duchowy przewodnik głównego bohatera., który wybacza kradzież, przynosi trwalsze owoce niż jakakolwiek rewolucja. Pisarz patrzy na młodzieńczy entuzjazm z dystansem i smutkiem. Udowadnia, że gwałtowne przewroty polityczne to często wzniosłe, ale tragicznie niewystarczające gesty, podczas gdy fundamentem sprawiedliwości pozostaje wewnętrzna przemiana człowieka.