Victor Hugo – biografia autora

Wczesne życie i edukacja

Victor Hugo urodził się 26 lutego 1802 roku w Besançon. Jego dzieciństwo od początku naznaczył ostry konflikt rodziców. Ojciec, generał Léopold Hugo, służył w armii Napoleona BonapartegoCesarz Francuzów i wybitny wódz, którego kampanie ukształtowały mapę XIX-wiecznej Europy. i ciągnął rodzinę przez wojskowe garnizony Italii oraz Hiszpanii. Matka, Sophie Trébuchet, była gorliwą rojalistkąRuch polityczny popierający władzę królewską, w XIX-wiecznej Francji dążący do przywrócenia dynastii Burbonów. o dominującym charakterze. To pod jej skrzydłami Victor spędził większość wczesnych lat w Paryżu. Rodzice rozeszli się, gdy chłopiec miał dziesięć lat. Zamieszkał wtedy z matką przy paryskiej rue des Feuillantines.

Życie w rozkroku między ciągłymi podróżami a spokojnym paryskim mieszkaniem z ogrodem ukształtowało jego wrażliwość. Hugo wcześnie dostrzegł kontrasty: piękno i nędzę, swobodę i przymus. Uczył się w prestiżowym Lycée Louis-le-Grand. Błyskawicznie zwrócił tam uwagę nauczycieli swoimi zdolnościami poetyckimi. Jako piętnastolatek pisał już tragedie oraz ody. Zdobywał za nie wyróżnienia w konkursach literackich Académie françaiseAkademia Francuska, najwyższa instytucja państwowa we Francji zajmująca się normowaniem języka i literatury.. Śmierć matki w 1821 roku zmusiła go do szybkiego usamodzielnienia się, zarówno finansowego, jak i twórczego.

Debiut i pierwsze dzieła

Pierwszy tomik wierszy, Odes et poésies diverses, wydał w 1822 roku. Dwudziestoletni poeta zyskał natychmiastowe uznanie w kręgach literackich. Publikacja przyniosła mu królewską pensję od Ludwika XVIII, co w tamtych czasach gwarantowało realne bezpieczeństwo finansowe. W tym samym roku poślubił Adèle Foucher, swoją miłość z czasów dzieciństwa.

W ciągu kilku lat Hugo wyrósł na centralną postać paryskiego romantyzmu. Skupiał wokół siebie pisarzy i artystów w słynnym Cénacle. W tym nieformalnym kręgu spotykali się między innymi Théophile Gautier, Alfred de Vigny oraz Charles Sainte-Beuve.

Prawdziwym przełomem okazał się dramat Hernani z 1830 roku, wystawiony na deskach Comédie-FrançaiseNajstarszy i najbardziej prestiżowy teatr narodowy we Francji, założony w 1680 roku.. Premiera wywołała historyczną awanturę. Klakierzy wynajęci przez klasycystów gwizdali, a zwolennicy Hugona wdawali się z nimi w bójki na widowni. Tak zwana bitwa o Hernani stała się manifestem romantyków i przypieczętowała zwycięstwo nowej sztuki nad starymi regułami.

Dojrzałość twórcza

Lata trzydzieste i czterdzieste to pasmo sukcesów na każdym polu literackim. W 1831 roku ukazała się Katedra Marii Panny w Paryżu (Notre-Dame de Paris). W tej powieści gotycki kościół urasta do rangi symbolu ginącej kultury średniowiecza. Quasimodo i Esmeralda ożywają na tle brutalnej historii XV-wiecznej Francji. Książka z miejsca stała się bestsellerem. Bezpośrednio przyczyniła się do podjęcia decyzji o renowacji niszczejącej paryskiej katedry.

Przez kolejne dekady Hugo tworzył równolegle w kilku gatunkach. Tomy poetyckie, takie jak Les Feuilles d'automne (1831) czy Les Contemplations (1856), dały mu status największego liryka Francji. Dramaty, na czele z Ruy Blas (1838), umocniły jego pozycję reformatora teatru. Najtrwalszym pomnikiem jego talentu pozostają jednak wielkie powieści społeczne.

Pracę nad Nędznikami rozpoczął jeszcze w latach czterdziestych. Odkładał manuskrypt i wracał do niego przez kilkanaście lat. Ukończył to monumentalne dzieło na emigracji, publikując je w 1862 roku. Ponad tysiąc stron śledzi losy Jeana Valjeana – byłego galernika, który po spotkaniu z Biskupem Myrielem postanawia całkowicie zmienić swoje życie. Obok niego na kartach powieści pojawiają się Fantyna, Kozetta, Mariusz Pontmercy i mały ulicznik Gawrosz. Powieść wydano jednocześnie w kilku krajach europejskich. Wywołała natychmiastowy i potężny odzew czytelników.

Drugą wielką powieścią dojrzałego okresu są Robotnicy morza (Les Travailleurs de la mer, 1866). Hugo napisał ją również na emigracji, osadzając akcję na tle surowego krajobrazu wyspy Guernsey.

Kontekst historyczny

Życie Hugona biegnie równolegle z najburzliwszym stuleciem w historii Francji. Urodził się za KonsulatuOkres rządów we Francji (1799–1804), w którym faktyczną władzę dyktatorską sprawował Napoleon Bonaparte jako Pierwszy Konsul., dorastał w cieniu wojen napoleońskich, przeżył Restaurację Burbonów, rewolucję lipcową 1830 roku i monarchię Ludwika Filipa. Doświadczył rewolucji 1848 roku, a wreszcie zamachu stanu Napoleona III w grudniu 1851 roku. Każdy z tych wstrząsów zostawił wyraźny ślad w jego tekstach.

Polityczna ewolucja pisarza była długa i skomplikowana. Zaczynał jako przekonany monarchista. Jego oda na śmierć księcia de Berry z 1820 roku to klasyczny wiersz w duchu prawicowym. Z czasem przesuwał się ku liberalizmowi, by po 1848 roku zdecydowanie opowiedzieć się po stronie lewicy. Gdy Ludwik Napoleon Bonaparte ogłosił się cesarzem, Hugo publicznie nazwał go Napoleonem Małym. Za te słowa zapłacił wysoką cenę – musiał uciekać z kraju. Przez dziewiętnaście lat żył na wygnaniu, przebywając kolejno w Brukseli oraz na wyspach Jersey i Guernsey.

To właśnie na Guernsey ukończył Nędzników. Lata spędzone z dala od ojczyzny okazały się paradoksalnie najbardziej płodnym okresem jego twórczości. Obserwował z oddalenia nędzę robotniczej Francji i mechanizmy władzy, która woli karać niż wychowywać. Na tej podstawie zbudował postać Inspektora Javerta. Ten bezwzględny stróż prawa, całkowicie pozbawiony miłosierdzia, stał się uniwersalną metaforą państwowego aparatu bez ludzkiej twarzy.

Po upadku CesarstwaPaństwo francuskie w latach 1852–1870, rządzone autorytarnie przez cesarza Napoleona III. i proklamowaniu Komuny Paryskiej w 1871 roku pisarz wrócił do Francji. Nie należał do entuzjastów Komuny, ale głośno protestował przeciwko jej krwawemu stłumieniu. Został wybrany do Zgromadzenia Narodowego i kontynuował działalność polityczną aż do późnej starości.

Spuścizna i znaczenie

Victor Hugo zmarł 22 maja 1885 roku w Paryżu, w wieku osiemdziesięciu trzech lat. Jego pogrzeb stał się największą manifestacją publiczną, jaką widział XIX-wieczny Paryż. Szacuje się, że w kondukcie żałobnym wzięło udział ponad milion ludzi. Ciało pisarza złożono w PanteonieDawny kościół, obecnie narodowe mauzoleum, w którym spoczywają najwybitniejsi Francuzi., obok Woltera i Rousseau.

W Polsce Nędznicy trafili do rąk czytelników błyskawicznie. Pierwsze przekłady fragmentów pojawiły się już w latach sześćdziesiątych XIX wieku, a pełne tłumaczenie wydano niedługo potem. Dla Polaków żyjących w epoce zaborów historia Jeana Valjeana miała bardzo konkretny wymiar. Opowieść o człowieku napiętnowanym przez system i szukającym odkupienia rezonowała z narodowymi nastrojami. Romantyczna wiara Hugona w godność jednostki i prawo do buntu trafiała w najczulsze punkty polskiej wrażliwości.

Dziś Nędznicy żyją własnym życiem w kulturze masowej. Powieść doczekała się słynnego musicalu, licznych ekranizacji kinowych i seriali. Każda z tych adaptacji wraca do fundamentalnych pytań postawionych przez francuskiego mistrza. Czy człowiek może wyrwać się z piętna własnej przeszłości? Czy sprawiedliwość pozbawiona miłosierdzia w ogóle zasługuje na to miano? Te dylematy nie zestarzały się ani trochę. Właśnie dlatego Valjean i Javert wciąż tak silnie działają na wyobraźnię kolejnych pokoleń.