Charakterystyka arystokratów w „Nie – Boskiej komedia”
Obóz arystokracji w dramacie Zygmunta Krasińskiego to formacja skazana na historyczną zagładę, broniąca resztek dawnego porządku społecznego. Pisarz poddaje tę warstwę surowej krytyce za wyzysk, tchórzostwo i moralny upadek, jednocześnie dostrzegając w niej jedynego strażnika chrześcijańskiej tradycji. Na czele zdegenerowanej szlachty staje Hrabia Henryk, który jako tragiczny obrońca honoru wybiera śmierć zamiast kapitulacji przed rewolucją.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Obrońcy dawnego porządku
Hrabia Henryk staje na czele obozu arystokracji, skupiającego dawne elity: baronów, książąt i szlachtę. Zgrupowanie to broni feudalizmuUstrój opierający się na zależnościach między wasalami a seniorami oraz na pracy chłopów na rzecz panów., religii chrześcijańskiej i wielowiekowej tradycji przed naporem rewolucji. Ostatnim bastionem obrońców stają się Okopy Świętej Trójcy.
Kiedy Arcybiskup mianuje Hrabiego wodzem, ten wymusza na zgromadzonych bezwzględną przysięgę walki do samego końca.
„Teraz przysięgnijcie wszyscy, że chcecie bronić wiary i czci przodków waszych – że głód i pragnienie umorzy was do śmierci, ale nie do hańby – nie do poddania się – nie do ustąpienia choćby jednego z praw Boga waszego lub waszych”.
Wśród arystokratów znajduje się również Ojciec Chrzestny. Poznajemy go podczas chrzcin Orcia w pierwszej części dramatu. W obliczu oblężenia ten sam człowiek reprezentuje frakcję gotową na paktowanie z rewolucjonistami za cenę ocalenia życia.
Surowa diagnoza własnej klasy
Zygmunt Krasiński sam pochodził z potężnego rodu arystokratycznego. Jego ojciec, Wincenty Krasiński, był lojalistą wobec cara, co wywołało ostry konflikt z synem i wpłynęło na konserwatywne, ale pełne poczucia winy poglądy poety na rolę polskiej szlachty.
Autor nie oszczędza warstwy, z której sam się wywodzi. Przewiduje nieuchronny upadek dawnych elit. Opiera swoje obawy na świeżych doświadczeniach historycznych, takich jak koliszczyznaKrwawe wystąpienie chłopów ukraińskich i Kozaków przeciwko polskiej szlachcie w 1768 roku., Wielka Rewolucja FrancuskaPrzewrót społeczno-polityczny we Francji (1789–1799), który obalił monarchię absolutną. czy bunt tkaczy w LyonieZbrojne powstania robotników we Francji w 1831 i 1834 roku, wywołane trudnymi warunkami życia..
Rewolucja w oczach Krasińskiego nie rozwiązuje jednak żadnych problemów. Zmienia jedynie oprawców, zastępując stare zbrodnie nowymi. Hrabia Henryk wyraża tę myśl podczas słynnego starcia z PankracymCharyzmatyczny przywódca obozu rewolucjonistów, racjonalista dążący do obalenia starego porządku.. Wódz arystokratów widzi w buncie wyłącznie żądzę mordu.
„(...) teraz trza się mordować nawzajem – bo teraz im tylko chodzi o zmianę plemienia. (...) patrzałem wśród cieniów nocy na pląsy motłochu (...) widziałem wszystkie stare zbrodnie świata nowym kołujące tańcem (...)”
Tchórzostwo i historyczne winy
Stronnictwo arystokratów przegrywa nie tylko z powodu mniejszej liczebności armii. Ich głównym problemem jest wewnętrzny rozkład moralny. Rewolucjoniści są zjednoczeni wspólnym celem, podczas gdy w obozie panów szerzy się defetyzmBrak wiary w zwycięstwo, przewidywanie porażki i zniechęcanie innych do walki.. Przerażeni wizją śmierci możnowładcy chcą wydać Hrabiego Henryka wrogom.
Pankracy bezlitośnie punktuje grzechy arystokracji. Wypomina im fałszowanie dokumentów, przekupywanie sędziów, trucicielstwo i bezwzględny ucisk chłopów.
„Ten z pieczęcią w dłoni i podpisem – „kanclerz” – sfałszował akta, spalił archiwa, przekupił sędziów, trucizną przyspieszył spadki, stąd wsie twoje, dochody, potęga. (...)”
Zbrodnie przodków potwierdzają głosy udręczonych dusz w zamkowych lochach. Skazują one Hrabiego na potępienie za wieki wyzysku, wołając o zemstę za tych, którzy byli „przykuci, smagani, dręczeni, żelazem rwani”.
Sam Hrabia Henryk używa niemal identycznych argumentów przeciwko swoim podwładnym. Gdy arystokraci błagają o kapitulację, wódz rzuca im w twarz oskarżenia o lenistwo, hazard i pogardę dla niższych stanów.
„A ty, czemu uciskałeś poddanych? A ty, czemu przepędziłeś wiek młody na kartach i podróżach daleko od Ojczyzny? Ty się podliłeś wyższym, gardziłeś niższymi. Dlaczegoś dzieci nie wychowała sobie na obrońców – na rycerzy?”
Badacz literatury Stanisław Makowski zauważa, że Krasiński celowo wkłada argumenty Pankracego w usta Henryka. Nadaje w ten sposób oskarżeniom obiektywny charakter. Arystokracja musi ponieść krwawą zapłatę za swoje historyczne winy.
Ostatni rycerz upadającego świata
Mimo świadomości grzechów swojej klasy, Hrabia Henryk broni jej dawnych zasług. Przypomina Pankracemu o czasach, gdy szlachta dbała o swoich poddanych.
„Oni wam wśród głodu rozdawali zboże, wśród zarazy stawiali szpitale – a kiedyście z trzody zwierząt wyrośli na niemowlęta, oni wam postawili świątynie i szkoły (...)”
Wódz arystokratów ocenia świat przez pryzmat etosu rycerskiegoZespół norm moralnych, takich jak honor, odwaga, wierność władcy i obrona słabszych.. Krasiński kreuje go na wybitną jednostkę. Napędza go ambicja, duma rodowa i głębokie przekonanie o konieczności obrony chrześcijańskiego porządku.
Hrabia nie uznaje kompromisów. Gardzi swoimi tchórzliwymi podwładnymi, krzycząc do nich w gniewie:
„Ha! chce się wam żyć jeszcze! – Ha! zapytajcie ojców waszych, po co gnębili i panowali!”
Dla Hrabiego Henryka honor znaczy więcej niż biologiczne przetrwanie. Woli zginąć jako wolny człowiek, niż żyć w nowym, pozbawionym Boga i tradycji świecie wykreowanym przez rewolucję.