Hrabia Henryk i Pankracy jako bohaterowie romantyczni
Bohaterowie dramatu Zygmunta Krasińskiego nie wpisują się w klasyczny, jednorodny wzorzec postaci znany z dzieł Mickiewicza czy Słowackiego. Zestawienie arystokraty i przywódcy rewolucji pokazuje, że dopiero razem tworzą oni pełny obraz romantycznego indywidualisty. Analiza dziewięciu kluczowych cech udowadnia, jak autor rozdzielił atrybuty buntownika, wizjonera i tragicznego straceńca między dwóch śmiertelnych wrogów.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 4 min
W „Nie-Boskiej komedii” na próżno szukać jednego, idealnego wcielenia bohatera romantycznego. Zamiast tego autor zastosował zabieg rozszczepienia. Hrabia Henryk i Pankracy to dwie połówki tego samego medalu. Cechy, których brakuje Mężowi, posiada przywódca buntu. Prześledźmy, jak obaj antagoniści realizują żelazne zasady tego literackiego wzorca.
1. Nieprzeciętny, wybitny indywidualista
Henryk udowadnia swoje wielkie ego już w pierwszych częściach dramatu. Jako poeta wybija się ponad przeciętność, ale skupia się wyłącznie na zaspokajaniu własnych potrzeb artystycznych. To indywidualista w najgorszym wydaniu – egoista goniący za wyidealizowaną wizją świata. Później staje się wojskowym przywódcą, ale nadal kieruje nim pycha. Walczy o zachowanie przywilejów swojej kasty.
Po drugiej stronie barykady stoi PankracyImię pochodzenia greckiego, oznaczające wszechwładcę (pan – wszystko, kratos – władza).. Krasiński kreuje go na światłego, potężnego przywódcę barbarzyńskich mas.
2. Osamotniony w działaniu i życiu
Ten postulat najmocniej widać u Henryka. Ma piękną żonę i zdolnego syna, OrciaSyn Męża i Marii. Został przeklęty przez matkę, by zostać poetą, co ostatecznie doprowadza go do ślepoty., ale zupełnie nie potrafi cieszyć się ich obecnością. Tęskni za wielką, nieuchwytną poezją. Codzienność go nudzi. Odcina się od rzeczywistości do tego stopnia, że nie pojawia się nawet na chrzcie własnego dziecka. Jako dowódca arystokracji również pozostaje sam – otacza go tchórzostwo, niewdzięczność i niezrozumienie ze strony własnych towarzyszy broni.
3. Buntujący się wobec zasad rządzących światem
Tutaj prym wiodą działania Pankracego. Sprzeciw wobec zastanego porządku to fundament jego rewolucji. Stojąc na czele buntu, ma realną siłę i zdolność do wywołania krwawych wydarzeń, które na zawsze odmienią bieg historii.
4. Zdolny do przeciwstawienia się Bogu
Rewolucja Pankracego to jawny gwałt na feudalnym świecie, który w przekonaniu arystokracji został ustanowiony przez samego Stwórcę. Przywódca buntu ma tego pełną świadomość. Z premedytacją niszczy stary porządek oparty na nierównościach społecznych. W ostateczności staje oko w oko z samym Chrystusem. Musi uznać jego wyższość, padając martwym ze słowami Galilaee, vicisti!Łacińskie słowa „Galilejczyku, zwyciężyłeś!”, przypisywane umierającemu cesarzowi Julianowi Apostacie. na ustach.
5. Gardzący nieprzychylnymi mu ludźmi
Henryk traktuje masy robotnicze z absolutną pogardą. Przyrównuje ich do żądnych krwi bestii. Widzi w nich wyłącznie pijaków, rozpustników i awanturników. Odmawia im jakichkolwiek racji.
Pankracy wcale nie jest lepszy. Choć walczy o prawa uciemiężonych, w głębi duszy gardzi własnymi ludźmi. Traktuje ich instrumentalnie. Wie, że musi zawrzeć z nimi pakt i wykorzystać ich brutalną siłę, aby sięgnąć po władzę.
6. Wewnętrznie rozdarty
Henryk jako artysta miota się między dwiema drogami. Nie potrafi zdecydować, czy woli być natchnionym poetą, czy zwyczajnym mężem i ojcem. Ostatecznie ulega pokusie sławy, niszcząc swoją rodzinę. Symbolem tego rozdarcia jest psychomachiaMotyw walki sił dobra i zła o duszę człowieka, wywodzący się ze średniowiecza, a chętnie wykorzystywany przez romantyków. – o duszę Męża toczą walkę Anioł Stróż i Zły Duch.
7. Kierujący się wzniosłymi celami
Obaj antagoniści mają wysokie pobudki. Henryk staje w obronie tradycji, religii i honoru. Broni resztek dawnego świata przed całkowitą zagładą.
Pankracy opowiada się po stronie wykorzystywanych robotników. Domaga się sprawiedliwości społecznej. Pragnie zbudować nowy, lepszy świat na gruzach starego. Dobrze oddają to jego słowa po zdobyciu twierdzy:
„(...) trza zaludnić te puszcze – przedrążyć te skały połączyć te jeziora – wydzielić grunt każdemu, by w dwójnasób tyle życia się urodziło na tych równinach, ile śmierci teraz na nich leży”.
Zygmunt Krasiński uważał, że obie strony konfliktu mają część racji, ale żadna nie ma jej w całości. Arystokracja zgrzeszyła pychą i uciskiem, więc musi odejść. Z kolei rewolucjoniści niosą tylko zniszczenie i zbrodnię. Prawdziwe ocalenie może przynieść jedynie interwencja boska (prowidencjalizm).
8. Gotowy oddać życie za sprawę
Obaj bohaterowie to fanatycy swoich idei. Ich przekonania wynikają z głęboko zakorzenionego światopoglądu, a nie chwilowej mody. Henryk i Pankracy wielokrotnie ryzykują życiem, stając na czele swoich wojsk podczas otwartych walk. Zwycięstwo idei jest dla nich ważniejsze niż własne przetrwanie.
9. U kresu drogi czeka go śmierć lub obłęd
Finał dramatu bezwzględnie egzekwuje ten romantyczny wymóg. Henryk, zdruzgotany ostateczną porażką i upadkiem Okopów Świętej TrójcyOstatni bastion arystokracji w dramacie. Historycznie to twierdza zbudowana w 1692 roku, znana z obrony przed Turkami., rzuca się w przepaść. Pankracy ginie chwilę później, porażony oślepiającym blaskiem objawiającego się Chrystusa.