Charakterystyka Hrabiego Henryka
Hrabia Henryk, główny bohater „Nie-Boskiej komedii”, to arystokrata rozdarty między prozą życia rodzinnego a poetyckimi ideałami. Jego biografia obejmuje drogę od znudzonego męża i ojca, przez ofiarę szatańskich ułud, aż po zdeterminowanego wodza obozu arystokracji. Postać ta stanowi brutalne rozliczenie Zygmunta Krasińskiego z mitem bohatera romantycznego oraz fałszywym pojmowaniem poezji.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Mąż i niespełniony poeta
Hrabia Henryk występuje w dramacie pod kilkoma określeniami: początkowo jako Pan MłodyTytuł bohatera w pierwszej części dramatu, symbolizujący jego wejście w tradycyjne role społeczne., później jako Mąż. Zygmunt Krasiński nadał mu imię swojego przyjaciela, Henryka Reeve’aAngielski dziennikarz i tłumacz, z którym Krasiński prowadził ożywioną korespondencję w młodości.. W początkowych scenach bohater ma nieco ponad dwadzieścia lat, czyli jest rówieśnikiem samego autora w momencie pisania utworu. W późniejszych częściach dramatu, jako wódz, ma lat trzydzieści sześć.
W pierwszej części utworu Henryk staje na ślubnym kobiercu. Wybranką jest Maria. Mężczyzna szczerze podziwia jej urodę i rzuca na siebie przerażającą klątwę – wzywa potępienia, jeśli kiedykolwiek przestanie kochać żonę. Sielanka nie trwa długo. Proza życia szybko zaczyna go dusić. Codzienność wywołuje u niego grymas nudy. Czuje, że zdradził samego siebie, rezygnując z wielkich ambicji na rzecz zwyczajnej egzystencji. Pragnął być przewodnikiem dusz, a stał się zwykłym domownikiem.
Od dnia ślubu spałem snem odrętwiałych, snem żarłoków, snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce – świat cały jakoś zasnął na podobieństwo moje – jeździłem po krewnych, po doktorach, po sklepach, a że dziecię ma się mi narodzić, myślałem o mamce.
Wtedy pojawia się DziewicaSzatańskie widmo przybierające postać idealnej kobiety, uosabiające fałszywą, zgubną poezję.. Henryk widzi w niej ucieleśnienie dawnych marzeń o absolutnym pięknie. Zjawa kusi go wizją wolności i poetyckiej potęgi. Maria dostrzega oziębłość męża. Błaga go o miłość chociażby dla ich nowo narodzonego syna, Orcia. Henryk obiecuje poprawę, ale ostatecznie ulega pokusie. Porzuca rodzinę i podąża za zjawą w góry.
Przekleństwo fałszywej poezji i upadek rodziny
Zdrada przynosi natychmiastowe rozczarowanie. Idealna kochanka okazuje się gnijącym trupem, ożywionym przez złe duchy. Szatani drwią z naiwności poety. Zrozpaczony Henryk staje nad przepaścią, gotów popełnić samobójstwo. Powstrzymuje go dopiero interwencja Anioła StróżaW dramacie siła wyższa ratująca Henryka przed potępieniem w górach i nakazująca mu powrót do obowiązków..
W „Nie-Boskiej komedii” Krasiński polemizuje z mitem poety-wieszczaRomantyczny ideał twórcy natchnionego, duchowego przewodnika narodu.. Poezja nie jest tu darem od Boga, ale przekleństwem i siłą niszczącą relacje międzyludzkie. Henryk kocha wyidealizowane wizje, a nie potrafi kochać żywych ludzi.
Mąż wraca do domu, ale jest już za późno na ratowanie rodziny. Maria, pragnąc dorównać mężowi i zdobyć jego miłość, prosiła Boga o talent poetycki. Popada w obłęd, trafia do szpitala psychiatrycznego i tam umiera. Klątwa matki spada na Orcia. Chłopiec traci wzrok i zyskuje dar widzenia zaświatów. Rozmawia z duchem zmarłej Marii. Henryk w kolejnych latach próbuje być troskliwym ojcem. Ma pełną świadomość, że sam sprowadził tragedię na swoich bliskich.
Wódz arystokracji w dobie rewolucji
W drugiej połowie dramatu osobisty dramat Henryka schodzi na dalszy plan, a na pierwszy wysuwa się konflikt społeczny. Podczas spaceru w wąwozie Hrabia podsumowuje swoje dotychczasowe życie. Odkrywa w sobie jedynie grobową pustkę i brak jakiejkolwiek wiary. Wtedy ukazuje mu się Czarny OrzełKolejne szatańskie widmo, które tym razem budzi w Henryku żądzę władzy, pychę i zapał do walki zbrojnej.. Zjawa nakazuje mu chwycić za miecz przodków. Henryk odnajduje nowy cel – staje na czele obozu arystokracjiNajwyższa warstwa społeczna, która w dramacie Krasińskiego jest zdegenerowana i skazana na zagładę., by bronić starego porządku przed rewolucjąZbrojny przewrót społeczny, ukazany w dramacie jako krwawa i niszczycielska siła motłochu..
Jako wódz spotyka się z PankracymPrzywódca rewolucjonistów, racjonalista i główny antagonista Hrabiego Henryka.. Hrabia stanowczo odrzuca argumenty o konieczności zmian społecznych. Bezlitośnie punktuje zbrodniczy charakter buntu.
Patrzałem wśród cieniów nocy na pląsy motłochu, po karkach którego wspinasz się do góry – widziałem wszystkie stare zbrodnie świata ubrane w szaty świeże, nowym kołujące tańcem – ale ich koniec ten sam, co przed tysiącami lat – rozpusta, złoto i krew.
Henryk jest dumnym arystokratą. Zobowiązuje się bronić religii chrześcijańskiej, honoru i zdobyczy kultury. Zna doskonale grzechy swoich przodków – ucisk chłopów i pijaństwo – ale uważa, że tylko jego klasa gwarantuje przetrwanie cywilizacji.
Tragiczny finał w Okopach Świętej Trójcy
W Okopach Świętej TrójcyOstatni bastion arystokracji, historyczna twierdza symbolizująca obronę wiary i dawnego porządku. Hrabia wymusza na tchórzliwych baronach i książętach przysięgę walki do samego końca. Wykazuje się ogromną determinacją i odwagą. Zmusza arystokratów do boju, wypominając im dawne przysługi. Gdy obrona upada, a wróg wdziera się na mury, Henryk nie zamierza się poddać. Wybiera śmierć samobójczą. Rzuca się w przepaść, wypowiadając słowa ostatecznego potępienia:
Poezjo, bądź mi przeklęta, jako ja sam będę na wieki!
Hrabia Henryk to nietypowy bohater romantycznyTyp postaci literackiej cechujący się indywidualizmem, buntem i głębokim rozdarciem wewnętrznym.. Szukał własnej tożsamości i absolutnego piękna, ale poniósł klęskę na każdym polu. Zawiódł jako mąż, ojciec i wódz. Został potępiony za swój skrajny egocentryzmPostawa polegająca na stawianiu siebie w centrum uwagi i ignorowaniu potrzeb innych ludzi.. Głosy w lochach zamkowych przypominają mu, że nie kochał niczego prócz własnych myśli.
Mimo licznych wad, Hrabia zachował godność. Ocalił honor, co docenił sam Pankracy. Stojąc nad ciałami pokonanych arystokratów, przywódca rewolucji przyznaje, że tylko Henryk dotrzymał słowa i zasługuje na chwałę, podczas gdy resztę czeka gilotyna.